8

aɦvwR dev;n;mvmo ivã,u" prmStdNtre, sv;R aNy; devt; a;¦;vwã,vMpuroÂ;x' invRp²Nt dI=,Iymek;dxkp;l' sv;R>y Evwn' t¶¼vt;>yoŒnNtr;y' invRpNTyɦvwR sv;R devt; ivã,u" sv;R devt; Ete vw yDSy;NTye tNv* ydɦ’ ivã,u’ t´d;¦;vwã,vMpuroÂ;x' invRpNTyNtt Ev t¶¼v;nOÝuv²Nt td;üyRdek;dxkp;l" puroÂ;xo Ã;v¦;ivã,U k“nyoSt] kª²À¢" k; iv.áÿ_árTy·;kp;l a;¦eyoŒ·;=r; vw g;y]I g;y]m¦eXzNd²S]kp;lo vwã,v²S]hIRd' ivã,uVyR£mt swnyoSt] KlO²¢" s; iv.áÿ_`ORte c¨ù invRpet yoŒp[itiÏto mNyet;Sy;' v;v s n p[ititÏit yo n p[ititÏit t´«Ot' t²TS]yw pyo ye t<@‘l;Ste pu'sStâNmqunâMm-qunenwvwn' tTp[jy; pxuÉ." p[jnyit p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev' ved;rB/yDo v; EW a;rB/devto yo dxRpU,Rm;s;>y;' yjt a;m;v;Syen v; hivWe‚; p*,Rm;sen v; tâSm¥ev hiviW tâSmNbihRiW dI=etwWo Ek; dI=; s¢dx s;Ém/enIrnub[Uy;Ts¢dxo vw p[j;pitÃ;Rdx m;s;" ptRvo hemNt²x²xryo" sm;sen t;v;Ns'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" p[j;p-

agnirvai devAnAmavamo viSNuH paramastadantareNa sarvA anyA devatA AgnAvaiSNavampuroLAfaM nirvapanti dIkSaNIyamekAdafakapAlaM sarvAbhya evainaM taddevatAbhyo'nantarAyaM nirvapantyagnirvai sarvA devatA viSNuH sarvA devatA ete vai yajxasyAntye tanvau yadagnifca viSNufca tadyadAgnAvaiSNavampuroLAfaM nirvapantyantata eva taddevAnqdhnuvanti tadAhuryadekAdafakapAlaH puroLAfo dvAvagnAviSNU kainayostatra kLptiH kA vibhaktirityaSTAkapAla Agneyo'STAkSarA vai gAyatrI gAyatramagnefchandastrikapAlo vaiSNavastrirhIdaM viSNurvyakramata sainayostatra kl\qptiH sA vibhaktirghqte caruM nirvapeta yo'pratiSThito manyetAsyAM vAva sa na pratitiSThati yo na pratitiSThati tadyadghqtaM tatstriyai payo ye taNDulAste puMsastanmithunammi-thunenaivainaM tatprajayA pafubhiH prajanayati prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedArabdhayajxo vA eSa Arabdhadevato yo darfapUrNamAsAbhyAM yajata AmAvAsyena vA haviSeSTvA paurNamAsena vA tasminneva haviSi tasminbarhiSi dIkSetaiSo ekA dIkSA saptadafa sAmidhenIranubrUyAtsaptadafo vai prajApatirdvAdafa mAsAH paxcartavo hemantafifirayoH samAsena tAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApa-

agnirvai devAnAmavamo viSNuH paramastadantareNa sarvA anyA devatA AgnAvaiSNavampuro[L]AfaM nirvapanti dIkSaNIyamekAdafakapAlaM sarvAbhya evainaM taddevatAbhyo'nantarAyaM nirvapantyagnirvai sarvA devatA viSNuH sarvA devatA ete vai yajxasyAntye tanvau yadagnifca viSNufca tadyadAgnAvaiSNavampuro[L]AfaM nirvapantyantata eva taddevAnqdhnuvanti tadAhuryadekAdafakapAlaH puro[L]Afo dvAvagnAviSNU kainayostatra k[L]ptiH kA vibhaktirityaSTAkapAla Agneyo'STAkSarA vai gAyatrI gAyatramagnefchandastrikapAlo vaiSNavastrirhIdaM viSNurvyakramata sainayostatra k\ptiH sA vibhaktirghqte caruM nirvapeta yo'pratiSThito manyetAsyAM vAva sa na pratitiSThati yo na pratitiSThati tadyadghqtaM tatstriyai payo ye taNDulAste puMsastanmithunammi-thunenaivainaM tatprajayA pafubhiH prajanayati prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedArabdhayajxo vA eSa Arabdhadevato yo darfapUrNamAsAbhyAM yajata AmAvAsyena vA haviSeSTvA paurNamAsena vA tasminneva haviSi tasminbarhiSi dIkSetaiSo ekA dIkSA saptadafa sAmidhenIranubrUyAtsaptadafo vai prajApatirdvAdafa mAsAH paxcartavo hemantafifirayoH samAsena tAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApa-

अग्निर्वै देवानामवमो विष्णुः परमस्तदन्तरेण सर्वा अन्या देवता आग्नावैष्णवम्पुरोळाशं निर्वपन्ति दीक्षणीयमेकादशकपालं सर्वाभ्य एवैनं तद्देवताभ्योऽनन्तरायं निर्वपन्त्यग्निर्वै सर्वा देवता विष्णुः सर्वा देवता एते वै यज्ञस्यान्त्ये तन्वौ यदग्निश्च विष्णुश्च तद्यदाग्नावैष्णवम्पुरोळाशं निर्वपन्त्यन्तत एव तद्देवानृध्नुवन्ति तदाहुर्यदेकादशकपालः पुरोळाशो द्वावग्नाविष्णू कैनयोस्तत्र क्ळ्प्तिः का विभक्तिरित्यष्टाकपाल आग्नेयोऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रमग्नेश्छन्दस्त्रिकपालो वैष्णवस्त्रिर्हीदं विष्णुर्व्यक्रमत सैनयोस्तत्र क्लृप्तिः सा विभक्तिर्घृते चरुं निर्वपेत योऽप्रतिष्ठितो मन्येतास्यां वाव स न प्रतितिष्ठति यो न प्रतितिष्ठति तद्यद्घृतं तत्स्त्रियै पयो ये तण्डुलास्ते पुंसस्तन्मिथुनम्मि-थुनेनैवैनं तत्प्रजया पशुभिः प्रजनयति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदारब्धयज्ञो वा एष आरब्धदेवतो यो दर्शपूर्णमासाभ्यां यजत आमावास्येन वा हविषेष्ट्वा पौर्णमासेन वा तस्मिन्नेव हविषि तस्मिन्बर्हिषि दीक्षेतैषो एका दीक्षा सप्तदश सामिधेनीरनुब्रूयात्सप्तदशो वै प्रजापतिर्द्वादश मासाः पञ्चर्तवो हेमन्तशिशिरयोः समासेन तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजाप-

अग्निर्वै देवानामवमो विष्णुः परमस्तदन्तरेण सर्वा अन्या देवता आग्नावैष्णवम्पुरोळाशं निर्वपन्ति दीक्षणीयमेकादशकपालं सर्वाभ्य एवैनं तद्देवताभ्योऽनन्तरायं निर्वपन्त्यग्निर्वै सर्वा देवता विष्णुः सर्वा देवता एते वै यज्ञस्यान्त्ये तन्वौ यदग्निश्च विष्णुश्च तद्यदाग्नावैष्णवम्पुरोळाशं निर्वपन्त्यन्तत एव तद्देवानृध्नुवन्ति तदाहुर्यदेकादशकपालः पुरोळाशो द्वावग्नाविष्णू कैनयोस्तत्र क्ळ्प्तिः का विभक्तिरित्यष्टाकपाल आग्नेयोऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रमग्नेश्छन्दस्त्रिकपालो वैष्णवस्त्रिर्हीदं विष्णुर्व्यक्रमत सैनयोस्तत्र कॢप्तिः सा विभक्तिर्घृते चरुं निर्वपेत योऽप्रतिष्ठितो मन्येतास्यां वाव स न प्रतितिष्ठति यो न प्रतितिष्ठति तद्यद्घृतं तत्स्त्रियै पयो ये तण्डुलास्ते पुंसस्तन्मिथुनम्मि-थुनेनैवैनं तत्प्रजया पशुभिः प्रजनयति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदारब्धयज्ञो वा एष आरब्धदेवतो यो दर्शपूर्णमासाभ्यां यजत आमावास्येन वा हविषेष्ट्वा पौर्णमासेन वा तस्मिन्नेव हविषि तस्मिन्बर्हिषि दीक्षेतैषो एका दीक्षा सप्तदश सामिधेनीरनुब्रूयात्सप्तदशो वै प्रजापतिर्द्वादश मासाः पञ्चर्तवो हेमन्तशिशिरयोः समासेन तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजाप-


28

g;y} y* ¾Sv·Õt" s'y;Jye kÚvIRt tejSk;mo b[÷vcRsk;mStejo vw b[÷vcRs' g;y]I tejSvI b[÷vcRsI .vit y Ev' ivÃ;Ng;y} y* kÚ¨t ¬âã,h;v;yuãk;m" kÚvIRt;yuv;R ¬âã,kª svRm;yureit y Ev' ivÃ;nuâã,h* kÚ¨teŒnu·‘.* SvgRk;m" kÚvIRt Ãyov;R anu·u.o’tu"Wi·r=r;É, ]y ”m è?v;R EkÉv'x; lok; EkÉv'xTywkÉv'xTywvem;\ Llok;n[ohit SvgR Ev lokƒ ctu"Wi·tmen p[ititÏit p[ititÏit y Ev' ivÃ;nnu·‘.* kÚ¨te bOhTy* ÅIk;mo yxSk;m" kÚvIRt ÅIvwR yxXzNds;MbOhtI ÉÅymev yx a;-TmN/ÿe y Ev' ivÃ;NbOhTy* kÚ¨te pÛ¡ yDk;m" kÚvIRt p;Ûo vw yD ¬pwn' yDo nmit y Ev' ivÃ;NpÛ¡ kÚ¨te i]·‘.* vIyRk;m" kÚvIRt*jo v; ”²N{ y' vIy| i]·‘bojSvI²N{ yv;NvIyRv;N.vit y Ev' ivÃ;'²S]·‘.* kÚ¨te jgTy* pxuk;m" kÚvIRt j;gt; vw pxv" pxum;N.vit y Ev' ivÃ;ïgTy* kÚ¨te ivr;j;v¥;´k;m" kÚvIRt;¥' vw ivr;$( tSm;´Sywveh .UÉyÏm¥M.vit s Ev .UÉyÏ' lokƒ ivr;jit tiÃr;jo ivr;$(t(v' iv SveWu r;jit ÅeÏ"

gAya tr?yau sviSTakqtaH saMyAjye kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmastejo vai brahmavarcasaM gAyatrI tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAngAya tr?yau kuruta uSNihAvAyuSkAmaH kurvItAyurvA uSNik sarvamAyureti ya evaM vidvAnuSNihau kurute'nuSTubhau svargakAmaH kurvIta dvayorvA anuSTubhofcatuHSaSTirakSarANi traya ima UrdhvA ekaviMfA lokA ekaviMfatyaikaviMfatyaivemAMM llokAnrohati svarga eva loke catuHSaSTitamena pratitiSThati pratitiSThati ya evaM vidvAnanuSTubhau kurute bqhatyau frIkAmo yafaskAmaH kurvIta frIrvai yafafchandasAmbqhatI friyameva yafa A-tmandhatte ya evaM vidvAnbqhatyau kurute pazktI yajxakAmaH kurvIta pAzkto vai yajxa upainaM yajxo namati ya evaM vidvAnpazktI kurute triSTubhau vIryakAmaH kurvItaujo vA indri yaM vIryaM triSTubojasvIndri yavAnvIryavAnbhavati ya evaM vidvAMstriSTubhau kurute jagatyau pafukAmaH kurvIta jAgatA vai pafavaH pafumAnbhavati ya evaM vidvAxjagatyau kurute virAjAvannAdyakAmaH kurvItAnnaM vai virAT tasmAdyasyaiveha bhUyiSThamannambhavati sa eva bhUyiSThaM loke virAjati tadvirAjo virATtvaM vi sveSu rAjati freSThaH

gAyatr! yau sviSTakqtaH saMyAjye kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmastejo vai brahmavarcasaM gAyatrI tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAngAyatr! yau kuruta uSNihAvAyuSkAmaH kurvItAyurvA uSNik sarvamAyureti ya evaM vidvAnuSNihau kurute'nuSTubhau svargakAmaH kurvIta dvayorvA anuSTubhofcatuHSaSTirakSarANi traya ima UrdhvA ekaviMfA lokA ekaviMfatyaikaviMfatyaivemAMM llokAnrohati svarga eva loke catuHSaSTitamena pratitiSThati pratitiSThati ya evaM vidvAnanuSTubhau kurute bqhatyau frIkAmo yafaskAmaH kurvIta frIrvai yafafchandasAmbqhatI friyameva yafa A-tmandhatte ya evaM vidvAnbqhatyau kurute pazktI yajxakAmaH kurvIta pAzkto vai yajxa upainaM yajxo namati ya evaM vidvAnpazktI kurute triSTubhau vIryakAmaH kurvItaujo vA indri yaM vIryaM triSTubojasvIndri yavAnvIryavAnbhavati ya evaM vidvAMstriSTubhau kurute jagatyau pafukAmaH kurvIta jAgatA vai pafavaH pafumAnbhavati ya evaM vidvAxjagatyau kurute virAjAvannAdyakAmaH kurvItAnnaM vai virAT tasmAdyasyaiveha bhUyiSThamannambhavati sa eva bhUyiSThaM loke virAjati tadvirAjo virATtvaM vi sveSu rAjati freSThaH

गाय त्र्?यौ स्विष्टकृतः संयाज्ये कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसकामस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान्गाय त्र्?यौ कुरुत उष्णिहावायुष्कामः कुर्वीतायुर्वा उष्णिक् सर्वमायुरेति य एवं विद्वानुष्णिहौ कुरुतेऽनुष्टुभौ स्वर्गकामः कुर्वीत द्वयोर्वा अनुष्टुभोश्चतुःषष्टिरक्षराणि त्रय इम ऊर्ध्वा एकविंशा लोका एकविंशत्यैकविंशत्यैवेमाँ ल्लोकान्रोहति स्वर्ग एव लोके चतुःषष्टितमेन प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति य एवं विद्वाननुष्टुभौ कुरुते बृहत्यौ श्रीकामो यशस्कामः कुर्वीत श्रीर्वै यशश्छन्दसाम्बृहती श्रियमेव यश आ-त्मन्धत्ते य एवं विद्वान्बृहत्यौ कुरुते पङ्क्ती यज्ञकामः कुर्वीत पाङ्क्तो वै यज्ञ उपैनं यज्ञो नमति य एवं विद्वान्पङ्क्ती कुरुते त्रिष्टुभौ वीर्यकामः कुर्वीतौजो वा इन्द्रि यं वीर्यं त्रिष्टुबोजस्वीन्द्रि यवान्वीर्यवान्भवति य एवं विद्वांस्त्रिष्टुभौ कुरुते जगत्यौ पशुकामः कुर्वीत जागता वै पशवः पशुमान्भवति य एवं विद्वाञ्जगत्यौ कुरुते विराजावन्नाद्यकामः कुर्वीतान्नं वै विराट् तस्माद्यस्यैवेह भूयिष्ठमन्नम्भवति स एव भूयिष्ठं लोके विराजति तद्विराजो विराट्त्वं वि स्वेषु राजति श्रेष्ठः

गायत्र्! यौ स्विष्टकृतः संयाज्ये कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसकामस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान्गायत्र्! यौ कुरुत उष्णिहावायुष्कामः कुर्वीतायुर्वा उष्णिक् सर्वमायुरेति य एवं विद्वानुष्णिहौ कुरुतेऽनुष्टुभौ स्वर्गकामः कुर्वीत द्वयोर्वा अनुष्टुभोश्चतुःषष्टिरक्षराणि त्रय इम ऊर्ध्वा एकविंशा लोका एकविंशत्यैकविंशत्यैवेमाँ ल्लोकान्रोहति स्वर्ग एव लोके चतुःषष्टितमेन प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति य एवं विद्वाननुष्टुभौ कुरुते बृहत्यौ श्रीकामो यशस्कामः कुर्वीत श्रीर्वै यशश्छन्दसाम्बृहती श्रियमेव यश आ-त्मन्धत्ते य एवं विद्वान्बृहत्यौ कुरुते पङ्क्ती यज्ञकामः कुर्वीत पाङ्क्तो वै यज्ञ उपैनं यज्ञो नमति य एवं विद्वान्पङ्क्ती कुरुते त्रिष्टुभौ वीर्यकामः कुर्वीतौजो वा इन्द्रि यं वीर्यं त्रिष्टुबोजस्वीन्द्रि यवान्वीर्यवान्भवति य एवं विद्वांस्त्रिष्टुभौ कुरुते जगत्यौ पशुकामः कुर्वीत जागता वै पशवः पशुमान्भवति य एवं विद्वाञ्जगत्यौ कुरुते विराजावन्नाद्यकामः कुर्वीतान्नं वै विराट् तस्माद्यस्यैवेह भूयिष्ठमन्नम्भवति स एव भूयिष्ठं लोके विराजति तद्विराजो विराट्त्वं वि स्वेषु राजति श्रेष्ठः


33

aqo pvIy| v; EtCzNdo yiÃr;@± y²T]pd; tenoâã,h;g;y} y* ydSy; Ek;dx;=r;É, pd;in ten i]·‘ByT]yâS]'xd=r; ten;nu·‘» v; Ekƒn;=re, zNd;'És ivy²Nt n Ã;>y;' yiÃr;$(tTpm' sveRW;' zNds;' vIyRmv¨Nõe sveRW;' zNds;' vIyRmXnute sveRW;' zNds;' s;yuJy' såpt;' slokt;mXnu-teŒ¥;doŒ¥pit.RvTyXnute p[jy;¥;´' y Ev' ivÃ;iNvr;j* kÚ¨te tSm;-iÃr;j;vev ktRVye p[eõo a¦ ”mo a¦ ”Tyete At' v;v dI=; sTy' dI=; tSm;¶I²=ten sTymev vidtVymqo %Lv;ó" koŒhRit mnuãy" sv| sTy' vidtu' sTys'iht; vw dev; anOts'iht; mnuãy; ”it ivc=,vtI' v;c' vdec( c=uvwR ivc=,' iv ç¼nen pXytITyetõ vw mnuãyeWu sTy' iniht' y°=uStSm;d;c=;,m;ür{ ;Égit s y´dxRÉmTy;h;q;Sy Ŷ/it y´u vw SvyMpXyit n bôn;' cn;NyeW;' Ŷ/;it tSm;iÃc=,vtImev v;c'

atho paxcavIryaM vA etacchando yadvirAD yattripadA tenoSNihAgAya tr?yau yadasyA ekAdafAkSarANi padAni tena triSTubyattrayastriMfadakSarA tenAnuSTumna vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM yadvirATtatpaxcamaM sarveSAM chandasAM vIryamavarunddhe sarveSAM chandasAM vIryamafnute sarveSAM chandasAM sAyujyaM sarUpatAM salokatAmafnu-te'nnAdo'nnapatirbhavatyafnute prajayAnnAdyaM ya evaM vidvAnvirAjau kurute tasmA-dvirAjAveva kartavye preddho agna imo agna ityete qtaM vAva dIkSA satyaM dIkSA tasmAddIkSitena satyameva vaditavyamatho khalvAhuH ko'rhati manuSyaH sarvaM satyaM vadituM satyasaMhitA vai devA anqtasaMhitA manuSyA iti vicakSaNavatIM vAcaM vadec cakSurvai vicakSaNaM vi hyenena pafyatItyetaddha vai manuSyeSu satyaM nihitaM yaccakSustasmAdAcakSANamAhuradra ?Agiti sa yadyadarfamityAhAthAsya fraddadhati yadyu vai svayampafyati na bahUnAM canAnyeSAM fraddadhAti tasmAdvicakSaNavatImeva vAcaM

atho paxcavIryaM vA etacchando yadvirAD yattripadA tenoSNihAgAyatr! yau yadasyA ekAdafAkSarANi padAni tena triSTubyattrayastriMfadakSarA tenAnuSTumna vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM yadvirATtatpaxcamaM sarveSAM chandasAM vIryamavarunddhe sarveSAM chandasAM vIryamafnute sarveSAM chandasAM sAyujyaM sarUpatAM salokatAmafnu-te'nnAdo'nnapatirbhavatyafnute prajayAnnAdyaM ya evaM vidvAnvirAjau kurute tasmA-dvirAjAveva kartavye preddho agna imo agna ityete qtaM vAva dIkSA satyaM dIkSA tasmAddIkSitena satyameva vaditavyamatho khalvAhuH ko'rhati manuSyaH sarvaM satyaM vadituM satyasaMhitA vai devA anqtasaMhitA manuSyA iti vicakSaNavatIM vAcaM vadec cakSurvai vicakSaNaM vi hyenena pafyatItyetaddha vai manuSyeSu satyaM nihitaM yaccakSustasmAdAcakSANamAhuradrA giti sa yadyadarfamityAhAthAsya fraddadhati yadyu vai svayampafyati na bahUnAM canAnyeSAM fraddadhAti tasmAdvicakSaNavatImeva vAcaM

अथो पञ्चवीर्यं वा एतच्छन्दो यद्विराड् यत्त्रिपदा तेनोष्णिहागाय त्र्?यौ यदस्या एकादशाक्षराणि पदानि तेन त्रिष्टुब्यत्त्रयस्त्रिंशदक्षरा तेनानुष्टुम्न वा एकेनाक्षरेण छन्दांसि वियन्ति न द्वाभ्यां यद्विराट्तत्पञ्चमं सर्वेषां छन्दसां वीर्यमवरुन्द्धे सर्वेषां छन्दसां वीर्यमश्नुते सर्वेषां छन्दसां सायुज्यं सरूपतां सलोकतामश्नु-तेऽन्नादोऽन्नपतिर्भवत्यश्नुते प्रजयान्नाद्यं य एवं विद्वान्विराजौ कुरुते तस्मा-द्विराजावेव कर्तव्ये प्रेद्धो अग्न इमो अग्न इत्येते ऋतं वाव दीक्षा सत्यं दीक्षा तस्माद्दीक्षितेन सत्यमेव वदितव्यमथो खल्वाहुः कोऽर्हति मनुष्यः सर्वं सत्यं वदितुं सत्यसंहिता वै देवा अनृतसंहिता मनुष्या इति विचक्षणवतीं वाचं वदेच् चक्षुर्वै विचक्षणं वि ह्येनेन पश्यतीत्येतद्ध वै मनुष्येषु सत्यं निहितं यच्चक्षुस्तस्मादाचक्षाणमाहुरद्र ?ागिति स यद्यदर्शमित्याहाथास्य श्रद्दधति यद्यु वै स्वयम्पश्यति न बहूनां चनान्येषां श्रद्दधाति तस्माद्विचक्षणवतीमेव वाचं

अथो पञ्चवीर्यं वा एतच्छन्दो यद्विराड् यत्त्रिपदा तेनोष्णिहागायत्र्! यौ यदस्या एकादशाक्षराणि पदानि तेन त्रिष्टुब्यत्त्रयस्त्रिंशदक्षरा तेनानुष्टुम्न वा एकेनाक्षरेण छन्दांसि वियन्ति न द्वाभ्यां यद्विराट्तत्पञ्चमं सर्वेषां छन्दसां वीर्यमवरुन्द्धे सर्वेषां छन्दसां वीर्यमश्नुते सर्वेषां छन्दसां सायुज्यं सरूपतां सलोकतामश्नु-तेऽन्नादोऽन्नपतिर्भवत्यश्नुते प्रजयान्नाद्यं य एवं विद्वान्विराजौ कुरुते तस्मा-द्विराजावेव कर्तव्ये प्रेद्धो अग्न इमो अग्न इत्येते ऋतं वाव दीक्षा सत्यं दीक्षा तस्माद्दीक्षितेन सत्यमेव वदितव्यमथो खल्वाहुः कोऽर्हति मनुष्यः सर्वं सत्यं वदितुं सत्यसंहिता वै देवा अनृतसंहिता मनुष्या इति विचक्षणवतीं वाचं वदेच् चक्षुर्वै विचक्षणं वि ह्येनेन पश्यतीत्येतद्ध वै मनुष्येषु सत्यं निहितं यच्चक्षुस्तस्मादाचक्षाणमाहुरद्रा गिति स यद्यदर्शमित्याहाथास्य श्रद्दधति यद्यु वै स्वयम्पश्यति न बहूनां चनान्येषां श्रद्दधाति तस्माद्विचक्षणवतीमेव वाचं


40

Svg| v; Eten lokmup p[y²Nt yTp[;y,IyStTp[;y,IySy p[;y,IyTvMp[;,o vw p[;y,Iy ¬d;n ¬dynIy" sm;no hot; .vit sm;n* ih p[;,od;n* p[;,;n;' KlO¢äw p[;,;n;Mp[itp[D;Tyw yDo vw deve>y ¬d£;mÿe dev; n ikù cn;xKnuvNkt|u n p[;j;n'SteŒb[uv¥idit' Tvyem' yDMp[j;n;meit s; tqeTy-b[vITs; vw vo vr' vO,; ”it vO,Iãveit swtmev vrmvO,It mTp[;y,; yD;" sNtu mdudyn; ”it tqeit tSm;d;idTy’¨" p[;y,Iyo .vTy;idTy ¬d-ynIyo vrvOto çSy; aqo Et' vrmvO,It mywv p[;cI' idxMp[j;n;q;ɦn; d²=,;' somen p[tIcI' siv]odIcIÉmit pQy;' yjit yTpQy;' yjit tSm;ds* pur ¬deit p’;Stmeit pQy;' ç¼WoŒnus'crTyɦ' yjit ydɦ' yjit tSm;¶²=,toŒg[ aoW/y" pCym;n; a;yNTy;¦eYyo çoW/y" som' yjit yTsom' yjit tSm;Tp[tICyoŒPy;po b×(y" SyNdNte s*My; ç;p" 11 sivt;rMyjit yTsivt;r' yjit tSm;duÿrt" p’;dyM.UÉyÏMpvm;n" pvte sivtOp[sUto ç¼W EtTpvt ¬ÿm;midit' yjit yduÿm;midit' yjit tSm;ds;ivm;' vO·ä;>yunæyÉ.Éj`[it p devt; yjit p;Ûo yD" sv;R idx" kLpNte kLpte yDoŒip tSyw jnt;yw kLpte y]wv' ivÃ;Nhot; .vit 7

svargaM vA etena lokamupa prayanti yatprAyaNIyastatprAyaNIyasya prAyaNIyatvamprANo vai prAyaNIya udAna udayanIyaH samAno hotA bhavati samAnau hi prANodAnau prANAnAM kl\qptyai prANAnAmpratiprajxAtyai yajxo vai devebhya udakrAmatte devA na kiM canAfaknuvankartuM na prAjAnaMste'bruvannaditiM tvayemaM yajxamprajAnAmeti sA tathetya-bravItsA vai vo varaM vqNA iti vqNISveti saitameva varamavqNIta matprAyaNA yajxAH santu madudayanA iti tatheti tasmAdAdityafcaruH prAyaNIyo bhavatyAditya uda-yanIyo varavqto hyasyA atho etaM varamavqNIta mayaiva prAcIM difamprajAnAthAgninA dakSiNAM somena pratIcIM savitrodIcImiti pathyAM yajati yatpathyAM yajati tasmAdasau pura udeti pafcAstameti pathyAM hyeSo'nusaMcaratyagniM yajati yadagniM yajati tasmAddakSiNato'gra oSadhayaH pacyamAnA AyantyAgneyyo hyoSadhayaH somaM yajati yatsomaM yajati tasmAtpratIcyo'pyApo bahvyaH syandante saumyA hyApaH 11 savitAramyajati yatsavitAraM yajati tasmAduttarataH pafcAdayambhUyiSThampavamAnaH pavate savitqprasUto hyeSa etatpavata uttamAmaditiM yajati yaduttamAmaditiM yajati tasmAdasAvimAM vqSTyAbhyunattyabhijighrati paxca devatA yajati pAzkto yajxaH sarvA difaH kalpante kalpate yajxo'pi tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAnhotA bhavati 7

svargaM vA etena lokamupa prayanti yatprAyaNIyastatprAyaNIyasya prAyaNIyatvamprANo vai prAyaNIya udAna udayanIyaH samAno hotA bhavati samAnau hi prANodAnau prANAnAM k\ptyai prANAnAmpratiprajxAtyai yajxo vai devebhya udakrAmatte devA na kiM canAfaknuvankartuM na prAjAnaMste'bruvannaditiM tvayemaM yajxamprajAnAmeti sA tathetya-bravItsA vai vo varaM vqNA iti vqNISveti saitameva varamavqNIta matprAyaNA yajxAH santu madudayanA iti tatheti tasmAdAdityafcaruH prAyaNIyo bhavatyAditya uda-yanIyo varavqto hyasyA atho etaM varamavqNIta mayaiva prAcIM difamprajAnAthAgninA dakSiNAM somena pratIcIM savitrodIcImiti pathyAM yajati yatpathyAM yajati tasmAdasau pura udeti pafcAstameti pathyAM hyeSo'nusaMcaratyagniM yajati yadagniM yajati tasmAddakSiNato'gra oSadhayaH pacyamAnA AyantyAgneyyo hyoSadhayaH somaM yajati yatsomaM yajati tasmAtpratIcyo'pyApo bahvyaH syandante saumyA hyApaH 11 savitAramyajati yatsavitAraM yajati tasmAduttarataH pafcAdayambhUyiSThampavamAnaH pavate savitqprasUto hyeSa etatpavata uttamAmaditiM yajati yaduttamAmaditiM yajati tasmAdasAvimAM vqSTyAbhyunattyabhijighrati paxca devatA yajati pAzkto yajxaH sarvA difaH kalpante kalpate yajxo'pi tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAnhotA bhavati 7

स्वर्गं वा एतेन लोकमुप प्रयन्ति यत्प्रायणीयस्तत्प्रायणीयस्य प्रायणीयत्वम्प्राणो वै प्रायणीय उदान उदयनीयः समानो होता भवति समानौ हि प्राणोदानौ प्राणानां क्लृप्त्यै प्राणानाम्प्रतिप्रज्ञात्यै यज्ञो वै देवेभ्य उदक्रामत्ते देवा न किं चनाशक्नुवन्कर्तुं न प्राजानंस्तेऽब्रुवन्नदितिं त्वयेमं यज्ञम्प्रजानामेति सा तथेत्य-ब्रवीत्सा वै वो वरं वृणा इति वृणीष्वेति सैतमेव वरमवृणीत मत्प्रायणा यज्ञाः सन्तु मदुदयना इति तथेति तस्मादादित्यश्चरुः प्रायणीयो भवत्यादित्य उद-यनीयो वरवृतो ह्यस्या अथो एतं वरमवृणीत मयैव प्राचीं दिशम्प्रजानाथाग्निना दक्षिणां सोमेन प्रतीचीं सवित्रोदीचीमिति पथ्यां यजति यत्पथ्यां यजति तस्मादसौ पुर उदेति पश्चास्तमेति पथ्यां ह्येषोऽनुसंचरत्यग्निं यजति यदग्निं यजति तस्माद्दक्षिणतोऽग्र ओषधयः पच्यमाना आयन्त्याग्नेय्यो ह्योषधयः सोमं यजति यत्सोमं यजति तस्मात्प्रतीच्योऽप्यापो बह्व्यः स्यन्दन्ते सौम्या ह्यापः ११ सवितारम्यजति यत्सवितारं यजति तस्मादुत्तरतः पश्चादयम्भूयिष्ठम्पवमानः पवते सवितृप्रसूतो ह्येष एतत्पवत उत्तमामदितिं यजति यदुत्तमामदितिं यजति तस्मादसाविमां वृष्ट्याभ्युनत्त्यभिजिघ्रति पञ्च देवता यजति पाङ्क्तो यज्ञः सर्वा दिशः कल्पन्ते कल्पते यज्ञोऽपि तस्यै जनतायै कल्पते यत्रैवं विद्वान्होता भवति ७

स्वर्गं वा एतेन लोकमुप प्रयन्ति यत्प्रायणीयस्तत्प्रायणीयस्य प्रायणीयत्वम्प्राणो वै प्रायणीय उदान उदयनीयः समानो होता भवति समानौ हि प्राणोदानौ प्राणानां कॢप्त्यै प्राणानाम्प्रतिप्रज्ञात्यै यज्ञो वै देवेभ्य उदक्रामत्ते देवा न किं चनाशक्नुवन्कर्तुं न प्राजानंस्तेऽब्रुवन्नदितिं त्वयेमं यज्ञम्प्रजानामेति सा तथेत्य-ब्रवीत्सा वै वो वरं वृणा इति वृणीष्वेति सैतमेव वरमवृणीत मत्प्रायणा यज्ञाः सन्तु मदुदयना इति तथेति तस्मादादित्यश्चरुः प्रायणीयो भवत्यादित्य उद-यनीयो वरवृतो ह्यस्या अथो एतं वरमवृणीत मयैव प्राचीं दिशम्प्रजानाथाग्निना दक्षिणां सोमेन प्रतीचीं सवित्रोदीचीमिति पथ्यां यजति यत्पथ्यां यजति तस्मादसौ पुर उदेति पश्चास्तमेति पथ्यां ह्येषोऽनुसंचरत्यग्निं यजति यदग्निं यजति तस्माद्दक्षिणतोऽग्र ओषधयः पच्यमाना आयन्त्याग्नेय्यो ह्योषधयः सोमं यजति यत्सोमं यजति तस्मात्प्रतीच्योऽप्यापो बह्व्यः स्यन्दन्ते सौम्या ह्यापः ११ सवितारम्यजति यत्सवितारं यजति तस्मादुत्तरतः पश्चादयम्भूयिष्ठम्पवमानः पवते सवितृप्रसूतो ह्येष एतत्पवत उत्तमामदितिं यजति यदुत्तमामदितिं यजति तस्मादसाविमां वृष्ट्याभ्युनत्त्यभिजिघ्रति पञ्च देवता यजति पाङ्क्तो यज्ञः सर्वा दिशः कल्पन्ते कल्पते यज्ञोऽपि तस्यै जनतायै कल्पते यत्रैवं विद्वान्होता भवति ७


48

devivx" kLpÉytVy; ”Ty;üSt;" kLpm;n; anu mnuãyivx" kLpNt ”it sv;R ivx" kLpNte kLpte yDoŒip tSyw jnt;yw kLpte y]wv' ivÃ;Nhot; .vit SvâSt n" pQy;su /Nv¾SvTyNv;h SvSTyPsu vOjne SvvRit SvâSt n" pu]ÕqeWu yoinWu SvâSt r;ye m¨to d/;tneit m¨to vw dev;n;' ivxSt; Evwt´Dmu%eŒcIKlOpTsvwRXzNdoÉ.yRjeidTy;ó" svwRvwR zNdoÉ.ár‚; dev;" Svg| lokmjy'Stqwvwt´jm;n" svwRXzNdoÉ.ár‚; Svg| lokù jyit SvâSt n" pQy;su /Nvsu SvâStár²õ p[pqe Åeϼit pQy;y;" SvSte²S]-·‘.;v¦e ny supq; r;ye aSm;n; dev;n;mip pNq;mgNmeTy¦e²S]·‘.* Tv' som p[ Écikto mnIW; y; te /;m;in idiv y; pOÉqVy;Émit somSy i]·-‘.;v; ivdev' sTpit' y ”m; iv; j;t;nIit sivtug;Ry} y* su];m;-,MpOÉqvI' ´;mnehsMmhImU Wu m;tr' suv[t;n;ÉmTyidtejRgTy;vet;in v;v sv;RÉ, zNd;'És g;y]' ]w·‘.' j;gtmNvNy;Nyet;in ih yDe p[tm;Émv i£-

devavifaH kalpayitavyA ityAhustAH kalpamAnA anu manuSyavifaH kalpanta iti sarvA vifaH kalpante kalpate yajxo'pi tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAnhotA bhavati svasti naH pathyAsu dhanvasvityanvAha svastyapsu vqjane svarvati svasti naH putrakqtheSu yoniSu svasti rAye maruto dadhAtaneti maruto vai devAnAM vifastA evaitadyajxamukhe'cIkl\qpatsarvaifchandobhiryajedityAhuH sarvairvai chandobhiriSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAnaH sarvaifchandobhiriSTvA svargaM lokaM jayati svasti naH pathyAsu dhanvasu svastiriddhi prapathe freSTheti pathyAyAH svastestri-STubhAvagne naya supathA rAye asmAnA devAnAmapi panthAmaganmetyagnestriSTubhau tvaM soma pra cikito manISA yA te dhAmAni divi yA pqthivyAmiti somasya triSTa-?ubhAvA vifvadevaM satpatiM ya imA vifvA jAtAnIti saviturgAya tr?yau sutrAmA-NampqthivIM dyAmanehasammahImU Su mAtaraM suvratAnAmityaditerjagatyAvetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAgatamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kri-

devavifaH kalpayitavyA ityAhustAH kalpamAnA anu manuSyavifaH kalpanta iti sarvA vifaH kalpante kalpate yajxo'pi tasyai janatAyai kalpate yatraivaM vidvAnhotA bhavati svasti naH pathyAsu dhanvasvityanvAha svastyapsu vqjane svarvati svasti naH putrakqtheSu yoniSu svasti rAye maruto dadhAtaneti maruto vai devAnAM vifastA evaitadyajxamukhe'cIk\patsarvaifchandobhiryajedityAhuH sarvairvai chandobhiriSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAnaH sarvaifchandobhiriSTvA svargaM lokaM jayati svasti naH pathyAsu dhanvasu svastiriddhi prapathe freSTheti pathyAyAH svastestri-STubhAvagne naya supathA rAye asmAnA devAnAmapi panthAmaganmetyagnestriSTubhau tvaM soma pra cikito manISA yA te dhAmAni divi yA pqthivyAmiti somasya triSTa-bhuA!vA vifvadevaM satpatiM ya imA vifvA jAtAnIti saviturgAyatr! yau sutrAmA-NampqthivIM dyAmanehasammahImU Su mAtaraM suvratAnAmityaditerjagatyAvetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAgatamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kri-

देवविशः कल्पयितव्या इत्याहुस्ताः कल्पमाना अनु मनुष्यविशः कल्पन्त इति सर्वा विशः कल्पन्ते कल्पते यज्ञोऽपि तस्यै जनतायै कल्पते यत्रैवं विद्वान्होता भवति स्वस्ति नः पथ्यासु धन्वस्वित्यन्वाह स्वस्त्यप्सु वृजने स्वर्वति स्वस्ति नः पुत्रकृथेषु योनिषु स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति मरुतो वै देवानां विशस्ता एवैतद्यज्ञमुखेऽचीक्लृपत्सर्वैश्छन्दोभिर्यजेदित्याहुः सर्वैर्वै छन्दोभिरिष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमानः सर्वैश्छन्दोभिरिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति स्वस्ति नः पथ्यासु धन्वसु स्वस्तिरिद्धि प्रपथे श्रेष्ठेति पथ्यायाः स्वस्तेस्त्रि-ष्टुभावग्ने नय सुपथा राये अस्माना देवानामपि पन्थामगन्मेत्यग्नेस्त्रिष्टुभौ त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा या ते धामानि दिवि या पृथिव्यामिति सोमस्य त्रिष्ट-?ुभावा विश्वदेवं सत्पतिं य इमा विश्वा जातानीति सवितुर्गाय त्र्?यौ सुत्रामा-णम्पृथिवीं द्यामनेहसम्महीमू षु मातरं सुव्रतानामित्यदितेर्जगत्यावेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जागतमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रि-

देवविशः कल्पयितव्या इत्याहुस्ताः कल्पमाना अनु मनुष्यविशः कल्पन्त इति सर्वा विशः कल्पन्ते कल्पते यज्ञोऽपि तस्यै जनतायै कल्पते यत्रैवं विद्वान्होता भवति स्वस्ति नः पथ्यासु धन्वस्वित्यन्वाह स्वस्त्यप्सु वृजने स्वर्वति स्वस्ति नः पुत्रकृथेषु योनिषु स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति मरुतो वै देवानां विशस्ता एवैतद्यज्ञमुखेऽचीकॢपत्सर्वैश्छन्दोभिर्यजेदित्याहुः सर्वैर्वै छन्दोभिरिष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमानः सर्वैश्छन्दोभिरिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति स्वस्ति नः पथ्यासु धन्वसु स्वस्तिरिद्धि प्रपथे श्रेष्ठेति पथ्यायाः स्वस्तेस्त्रि-ष्टुभावग्ने नय सुपथा राये अस्माना देवानामपि पन्थामगन्मेत्यग्नेस्त्रिष्टुभौ त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा या ते धामानि दिवि या पृथिव्यामिति सोमस्य त्रिष्ट-भुआ!वा विश्वदेवं सत्पतिं य इमा विश्वा जातानीति सवितुर्गायत्र्! यौ सुत्रामा-णम्पृथिवीं द्यामनेहसम्महीमू षु मातरं सुव्रतानामित्यदितेर्जगत्यावेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जागतमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रि-


53

t; v; Et;" p[vTyo netOmTy" pÉqmTy" SvâStmTy EtSy hivWo y;-Jy;nuv;Ky; Et;É.v;R ”‚; dev;" Svg| lokmjy'Stqwvwt´jm;n Et;-É.ár‚; Svg| lokù jyit t;su pdmâSt SvâSt r;ye m¨to d/;tneit m¨to h vw devivxoŒNtár=.;jn;Ste>yo h yoŒinve´ Svg| lokmetIr; hwn' in v roõoivR v; mÉqto" s ad;h SvâSt r;ye m¨to d/;tneit tMm¨Îo deviv@±>yo yjm;n' invedyit n h v; EnMm¨to devivx" Svg| lokù yNt' in¨N/te n ivmQnte SvâSt hwnmTyjR²Nt Svg| lokmÉ. y Ev' ved ivr;j;vetSy hivW" ¾Sv·Õt" s'y;Jye Sy;t;' ye ]yâS]'xd=re sedɦr¦I\ rTySTvNy;NsedɦyoR vnuãyto inp;tITyete ivr;@±>y;' v; ”‚; dev;" Svg| lokmjy'Stqwvwt´jm;no ivr;@±>y;Ém‚; Svg| lokù jyit te ]yâS]'xd=re .vtS]yâS]'xÃw dev; a·* vsv Ek;dx ¨{ ; Ã;dx;idTy;" p[j;pit’ vW$(k;r’ tTp[qme yDmu%e devt; a=r.;j"

tA vA etAH pravatyo netqmatyaH pathimatyaH svastimatya etasya haviSo yA-jyAnuvAkyA etAbhirvA iSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAna etA-bhiriSTvA svargaM lokaM jayati tAsu padamasti svasti rAye maruto dadhAtaneti maruto ha vai devavifo'ntarikSabhAjanAstebhyo ha yo'nivedya svargaM lokametIfvarA hainaM ni va roddhorvi vA mathitoH sa adAha svasti rAye maruto dadhAtaneti tammarudbhyo devaviDbhyo yajamAnaM nivedayati na ha vA enammaruto devavifaH svargaM lokaM yantaM nirundhate na vimathnate svasti hainamatyarjanti svargaM lokamabhi ya evaM veda virAjAvetasya haviSaH sviSTakqtaH saMyAjye syAtAM ye trayastriMfadakSare sedagniragnIMM ratyastvanyAnsedagniryo vanuSyato nipAtItyete virADbhyAM vA iSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAno virADbhyAmiSTvA svargaM lokaM jayati te trayastriMfadakSare bhavatastrayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudra ?A dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca tatprathame yajxamukhe devatA akSarabhAjaH

tA vA etAH pravatyo netqmatyaH pathimatyaH svastimatya etasya haviSo yA-jyAnuvAkyA etAbhirvA iSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAna etA-bhiriSTvA svargaM lokaM jayati tAsu padamasti svasti rAye maruto dadhAtaneti maruto ha vai devavifo'ntarikSabhAjanAstebhyo ha yo'nivedya svargaM lokametIfvarA hainaM ni va roddhorvi vA mathitoH sa adAha svasti rAye maruto dadhAtaneti tammarudbhyo devaviDbhyo yajamAnaM nivedayati na ha vA enammaruto devavifaH svargaM lokaM yantaM nirundhate na vimathnate svasti hainamatyarjanti svargaM lokamabhi ya evaM veda virAjAvetasya haviSaH sviSTakqtaH saMyAjye syAtAM ye trayastriMfadakSare sedagniragnIMM ratyastvanyAnsedagniryo vanuSyato nipAtItyete virADbhyAM vA iSTvA devAH svargaM lokamajayaMstathaivaitadyajamAno virADbhyAmiSTvA svargaM lokaM jayati te trayastriMfadakSare bhavatastrayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudrA dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca tatprathame yajxamukhe devatA akSarabhAjaH

ता वा एताः प्रवत्यो नेतृमत्यः पथिमत्यः स्वस्तिमत्य एतस्य हविषो या-ज्यानुवाक्या एताभिर्वा इष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमान एता-भिरिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति तासु पदमस्ति स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति मरुतो ह वै देवविशोऽन्तरिक्षभाजनास्तेभ्यो ह योऽनिवेद्य स्वर्गं लोकमेतीश्वरा हैनं नि व रोद्धोर्वि वा मथितोः स अदाह स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति तम्मरुद्भ्यो देवविड्भ्यो यजमानं निवेदयति न ह वा एनम्मरुतो देवविशः स्वर्गं लोकं यन्तं निरुन्धते न विमथ्नते स्वस्ति हैनमत्यर्जन्ति स्वर्गं लोकमभि य एवं वेद विराजावेतस्य हविषः स्विष्टकृतः संयाज्ये स्यातां ये त्रयस्त्रिंशदक्षरे सेदग्निरग्नीँ रत्यस्त्वन्यान्सेदग्निर्यो वनुष्यतो निपातीत्येते विराड्भ्यां वा इष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमानो विराड्भ्यामिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति ते त्रयस्त्रिंशदक्षरे भवतस्त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्र ?ा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च तत्प्रथमे यज्ञमुखे देवता अक्षरभाजः

ता वा एताः प्रवत्यो नेतृमत्यः पथिमत्यः स्वस्तिमत्य एतस्य हविषो या-ज्यानुवाक्या एताभिर्वा इष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमान एता-भिरिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति तासु पदमस्ति स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति मरुतो ह वै देवविशोऽन्तरिक्षभाजनास्तेभ्यो ह योऽनिवेद्य स्वर्गं लोकमेतीश्वरा हैनं नि व रोद्धोर्वि वा मथितोः स अदाह स्वस्ति राये मरुतो दधातनेति तम्मरुद्भ्यो देवविड्भ्यो यजमानं निवेदयति न ह वा एनम्मरुतो देवविशः स्वर्गं लोकं यन्तं निरुन्धते न विमथ्नते स्वस्ति हैनमत्यर्जन्ति स्वर्गं लोकमभि य एवं वेद विराजावेतस्य हविषः स्विष्टकृतः संयाज्ये स्यातां ये त्रयस्त्रिंशदक्षरे सेदग्निरग्नीँ रत्यस्त्वन्यान्सेदग्निर्यो वनुष्यतो निपातीत्येते विराड्भ्यां वा इष्ट्वा देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमानो विराड्भ्यामिष्ट्वा स्वर्गं लोकं जयति ते त्रयस्त्रिंशदक्षरे भवतस्त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च तत्प्रथमे यज्ञमुखे देवता अक्षरभाजः


70

som;y £¡t;y p[oçm;,;y;nub[UhITy;h;?vyuR.R{ ;dÉ. Åey" p[ehITyNv;h;y' v;v loko .{ StSm;ds;vev lok" Åey;NSvgRmev tLlokù yjm;n' gmyit bOhSpit" purEt; te a®STvit b[÷ vw bOhSpitb[R÷wv;Sm; EtTpurogvmk" n vw b[÷yit vw som;{ ;D a;yto yjm;nSy gOh;" s ydet;mNv;h x;NTywvwn' tCzmyit soŒSy x;Nto n p[j;' n pxU²NhnStIm;' É/y' ²x=m;,Sy deveit v;¨

somAya krItAya prohyamANAyAnubrUhItyAhAdhvaryurbhadra ?Adabhi freyaH prehItyanvAhAyaM vAva loko bhadra stasmAdasAveva lokaH freyAnsvargameva tallokaM yajamAnaM gamayati bqhaspatiH puraetA te astviti brahma vai bqhaspatirbrahmaivAsmA etatpurogavamakaH na vai brahmaNvadri Syatyathemava sya vara A pqthivyA iti devayajanaM vai varampqthivyai devayajana evainaM tadavasAyayatyAre fatrUnkqNuhi sarvavIra iti dviSantamevAsmai tatpApmAnambhrAtqvyamapabAdhate'dharampAdayati soma yAste mayobhuva iti tqcaM saumyaM gAyatramanvAha some rAjani prohyamANe svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati sarve nandanti yafasAgatenetyanvAha yafo vai somo rAjA sarvo ha vA etena krIyamANena nandati yafca yajxe lapsyamAno bhavati yafca na sabhAsAhena sakhyA sakhAya ityeSa vai brAhmaNAnAM sabhAsAhaH sakhA yatsomo rAjA kilbiSaspqdityeSa u eva kilbiSaspqdyo vai bhavati yaH freSThatAmafnute sa kilbiSambhavati tasmAdAhurmAnuvoco mA pracArIH kilbiSaM nu mA yAtayanniti pituSaNirityannaM vai pitu dakSiNA vai pitu tAmenena sanotyannasanimevainaM tatkarotyaraM hito bhavati vAjinAyetIndri yaM vai vIryaM vAjinamAjarasaM hAsmai vAjinaM nApachidyate ya evaM vedAgandeva ityanvAhAgato hi sa tarhi bhavatyqtubhirvardhatu kSayamityqtavo vai somasya rAjxo rAjabhrAtaro yathA manuSyasya tairevainaM tatsahAgamayati dadhAtu naH savitA suprajAmiSamityAfiSamAfAste sa naH kSapAbhirahabhifca jinvatvityahAni vA ahAni rAtrayaH kSapA ahorAtrairevAsmA etAmAfiSamAfAste prajAvantaM rayimasme saminvatvityAfiSamevAfAste yA te dhAmAni haviSA yajantItyanvAha tA te vifvA paribhUrastu yajxaM gayasphAnaH prataraNaH suvIra iti gavAM naH sphAvayitA pratArayitaidhItyeva tadAhAvIrahA pra carA soma duryAniti gqhA vai duryA bibhyati vai somAdra ?Ajxa Ayato yajamAnasya gqhAH sa yadetAmanvAha fAntyaivainaM tacchamayati so'sya fAnto na prajAM na pafUnhinastImAM dhiyaM fikSamANasya deveti vAruNya paridadhAti varuNadevatyo vA eSa tAvadyAvadupanaddho yAvatparifritAni prapadyate svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati fikSamANasya deveti fikSate vA eSa yo yajate kratuM dakSaM varuNa saMfifAdhIti vIryamprajxAnaM varuNa saM fifAdhItyeva tadAha yayAti vifvA duritAtarema sutarmANamadhi nAvaM ruhemeti yajxo vai sutarmA nauH kqSNAjinaM vai sutarmA naurvAgvai sutarmA naurvAcameva tadAruhya tayA svargaM lokamabhi saMtarati tA etA aSTAvanvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne

somAya krItAya prohyamANAyAnubrUhItyAhAdhvaryurbhadrA dabhi freyaH prehItyanvAhAyaM vAva loko bhadra stasmAdasAveva lokaH freyAnsvargameva tallokaM yajamAnaM gamayati bqhaspatiH puraetA te astviti brahma vai bqhaspatirbrahmaivAsmA etatpurogavamakaH na vai brahmaNvadri Syatyathemava sya vara A pqthivyA iti devayajanaM vai varampqthivyai devayajana evainaM tadavasAyayatyAre fatrUnkqNuhi sarvavIra iti dviSantamevAsmai tatpApmAnambhrAtqvyamapabAdhate'dharampAdayati soma yAste mayobhuva iti tqcaM saumyaM gAyatramanvAha some rAjani prohyamANe svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati sarve nandanti yafasAgatenetyanvAha yafo vai somo rAjA sarvo ha vA etena krIyamANena nandati yafca yajxe lapsyamAno bhavati yafca na sabhAsAhena sakhyA sakhAya ityeSa vai brAhmaNAnAM sabhAsAhaH sakhA yatsomo rAjA kilbiSaspqdityeSa u eva kilbiSaspqdyo vai bhavati yaH freSThatAmafnute sa kilbiSambhavati tasmAdAhurmAnuvoco mA pracArIH kilbiSaM nu mA yAtayanniti pituSaNirityannaM vai pitu dakSiNA vai pitu tAmenena sanotyannasanimevainaM tatkarotyaraM hito bhavati vAjinAyetIndri yaM vai vIryaM vAjinamAjarasaM hAsmai vAjinaM nApachidyate ya evaM vedAgandeva ityanvAhAgato hi sa tarhi bhavatyqtubhirvardhatu kSayamityqtavo vai somasya rAjxo rAjabhrAtaro yathA manuSyasya tairevainaM tatsahAgamayati dadhAtu naH savitA suprajAmiSamityAfiSamAfAste sa naH kSapAbhirahabhifca jinvatvityahAni vA ahAni rAtrayaH kSapA ahorAtrairevAsmA etAmAfiSamAfAste prajAvantaM rayimasme saminvatvityAfiSamevAfAste yA te dhAmAni haviSA yajantItyanvAha tA te vifvA paribhUrastu yajxaM gayasphAnaH prataraNaH suvIra iti gavAM naH sphAvayitA pratArayitaidhItyeva tadAhAvIrahA pra carA soma duryAniti gqhA vai duryA bibhyati vai somAdrA jxa Ayato yajamAnasya gqhAH sa yadetAmanvAha fAntyaivainaM tacchamayati so'sya fAnto na prajAM na pafUnhinastImAM dhiyaM fikSamANasya deveti vAruNya paridadhAti varuNadevatyo vA eSa tAvadyAvadupanaddho yAvatparifritAni prapadyate svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati fikSamANasya deveti fikSate vA eSa yo yajate kratuM dakSaM varuNa saMfifAdhIti vIryamprajxAnaM varuNa saM fifAdhItyeva tadAha yayAti vifvA duritAtarema sutarmANamadhi nAvaM ruhemeti yajxo vai sutarmA nauH kqSNAjinaM vai sutarmA naurvAgvai sutarmA naurvAcameva tadAruhya tayA svargaM lokamabhi saMtarati tA etA aSTAvanvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne

सोमाय क्रीताय प्रोह्यमाणायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युर्भद्र ?ादभि श्रेयः प्रेहीत्यन्वाहायं वाव लोको भद्र स्तस्मादसावेव लोकः श्रेयान्स्वर्गमेव तल्लोकं यजमानं गमयति बृहस्पतिः पुरएता ते अस्त्विति ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मैवास्मा एतत्पुरोगवमकः न वै ब्रह्मण्वद्रि ष्यत्यथेमव स्य वर आ पृथिव्या इति देवयजनं वै वरम्पृथिव्यै देवयजन एवैनं तदवसाययत्यारे शत्रून्कृणुहि सर्ववीर इति द्विषन्तमेवास्मै तत्पाप्मानम्भ्रातृव्यमपबाधतेऽधरम्पादयति सोम यास्ते मयोभुव इति तृचं सौम्यं गायत्रमन्वाह सोमे राजनि प्रोह्यमाणे स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति सर्वे नन्दन्ति यशसागतेनेत्यन्वाह यशो वै सोमो राजा सर्वो ह वा एतेन क्रीयमाणेन नन्दति यश्च यज्ञे लप्स्यमानो भवति यश्च न सभासाहेन सख्या सखाय इत्येष वै ब्राह्मणानां सभासाहः सखा यत्सोमो राजा किल्बिषस्पृदित्येष उ एव किल्बिषस्पृद्यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते स किल्बिषम्भवति तस्मादाहुर्मानुवोचो मा प्रचारीः किल्बिषं नु मा यातयन्निति पितुषणिरित्यन्नं वै पितु दक्षिणा वै पितु तामेनेन सनोत्यन्नसनिमेवैनं तत्करोत्यरं हितो भवति वाजिनायेतीन्द्रि यं वै वीर्यं वाजिनमाजरसं हास्मै वाजिनं नापछिद्यते य एवं वेदागन्देव इत्यन्वाहागतो हि स तर्हि भवत्यृतुभिर्वर्धतु क्षयमित्यृतवो वै सोमस्य राज्ञो राजभ्रातरो यथा मनुष्यस्य तैरेवैनं तत्सहागमयति दधातु नः सविता सुप्रजामिषमित्याशिषमाशास्ते स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वत्वित्यहानि वा अहानि रात्रयः क्षपा अहोरात्रैरेवास्मा एतामाशिषमाशास्ते प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वत्वित्याशिषमेवाशास्ते या ते धामानि हविषा यजन्तीत्यन्वाह ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञं गयस्फानः प्रतरणः सुवीर इति गवां नः स्फावयिता प्रतारयितैधीत्येव तदाहावीरहा प्र चरा सोम दुर्यानिति गृहा वै दुर्या बिभ्यति वै सोमाद्र ?ाज्ञ आयतो यजमानस्य गृहाः स यदेतामन्वाह शान्त्यैवैनं तच्छमयति सोऽस्य शान्तो न प्रजां न पशून्हिनस्तीमां धियं शिक्षमाणस्य देवेति वारुण्य परिदधाति वरुणदेवत्यो वा एष तावद्यावदुपनद्धो यावत्परिश्रितानि प्रपद्यते स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति शिक्षमाणस्य देवेति शिक्षते वा एष यो यजते क्रतुं दक्षं वरुण संशिशाधीति वीर्यम्प्रज्ञानं वरुण सं शिशाधीत्येव तदाह ययाति विश्वा दुरितातरेम सुतर्माणमधि नावं रुहेमेति यज्ञो वै सुतर्मा नौः कृष्णाजिनं वै सुतर्मा नौर्वाग्वै सुतर्मा नौर्वाचमेव तदारुह्य तया स्वर्गं लोकमभि संतरति ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने

सोमाय क्रीताय प्रोह्यमाणायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युर्भद्रा दभि श्रेयः प्रेहीत्यन्वाहायं वाव लोको भद्र स्तस्मादसावेव लोकः श्रेयान्स्वर्गमेव तल्लोकं यजमानं गमयति बृहस्पतिः पुरएता ते अस्त्विति ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मैवास्मा एतत्पुरोगवमकः न वै ब्रह्मण्वद्रि ष्यत्यथेमव स्य वर आ पृथिव्या इति देवयजनं वै वरम्पृथिव्यै देवयजन एवैनं तदवसाययत्यारे शत्रून्कृणुहि सर्ववीर इति द्विषन्तमेवास्मै तत्पाप्मानम्भ्रातृव्यमपबाधतेऽधरम्पादयति सोम यास्ते मयोभुव इति तृचं सौम्यं गायत्रमन्वाह सोमे राजनि प्रोह्यमाणे स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति सर्वे नन्दन्ति यशसागतेनेत्यन्वाह यशो वै सोमो राजा सर्वो ह वा एतेन क्रीयमाणेन नन्दति यश्च यज्ञे लप्स्यमानो भवति यश्च न सभासाहेन सख्या सखाय इत्येष वै ब्राह्मणानां सभासाहः सखा यत्सोमो राजा किल्बिषस्पृदित्येष उ एव किल्बिषस्पृद्यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते स किल्बिषम्भवति तस्मादाहुर्मानुवोचो मा प्रचारीः किल्बिषं नु मा यातयन्निति पितुषणिरित्यन्नं वै पितु दक्षिणा वै पितु तामेनेन सनोत्यन्नसनिमेवैनं तत्करोत्यरं हितो भवति वाजिनायेतीन्द्रि यं वै वीर्यं वाजिनमाजरसं हास्मै वाजिनं नापछिद्यते य एवं वेदागन्देव इत्यन्वाहागतो हि स तर्हि भवत्यृतुभिर्वर्धतु क्षयमित्यृतवो वै सोमस्य राज्ञो राजभ्रातरो यथा मनुष्यस्य तैरेवैनं तत्सहागमयति दधातु नः सविता सुप्रजामिषमित्याशिषमाशास्ते स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वत्वित्यहानि वा अहानि रात्रयः क्षपा अहोरात्रैरेवास्मा एतामाशिषमाशास्ते प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वत्वित्याशिषमेवाशास्ते या ते धामानि हविषा यजन्तीत्यन्वाह ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञं गयस्फानः प्रतरणः सुवीर इति गवां नः स्फावयिता प्रतारयितैधीत्येव तदाहावीरहा प्र चरा सोम दुर्यानिति गृहा वै दुर्या बिभ्यति वै सोमाद्रा ज्ञ आयतो यजमानस्य गृहाः स यदेतामन्वाह शान्त्यैवैनं तच्छमयति सोऽस्य शान्तो न प्रजां न पशून्हिनस्तीमां धियं शिक्षमाणस्य देवेति वारुण्य परिदधाति वरुणदेवत्यो वा एष तावद्यावदुपनद्धो यावत्परिश्रितानि प्रपद्यते स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति शिक्षमाणस्य देवेति शिक्षते वा एष यो यजते क्रतुं दक्षं वरुण संशिशाधीति वीर्यम्प्रज्ञानं वरुण सं शिशाधीत्येव तदाह ययाति विश्वा दुरितातरेम सुतर्माणमधि नावं रुहेमेति यज्ञो वै सुतर्मा नौः कृष्णाजिनं वै सुतर्मा नौर्वाग्वै सुतर्मा नौर्वाचमेव तदारुह्य तया स्वर्गं लोकमभि संतरति ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने


80

hivr;itQy' in¨Pyte some r;jNy;gte somo vw r;j; yjm;nSy gOh;n;gzit tSm; Etõivr;itQy' in¨Pyte td;itQySy;itQyTv' nvkp;lo .vit nv vw p[;,;" p[;,;n;' KlO¢äw p[;,;n;Mp[itp[D;Tyw vwã,vo .vit ivã,uvwR yD" Svywvwn' t¶¼vty; Sven zNds; sm/Ryit sv;RÉ, v;v zNd;'És c pOÏ;in c som' r;j;n' £¡tmNv;y²Nt y;vNt" %lu vw r;j;nmnuy²Nt te>y" sveR>y a;itQy' i£yteŒÉ¦MmNq²Nt some r;jNy;gte t´qwv;do mnuãyr;j a;gteŒNyâSmNv;hRTyu=;,' v; veht' v; =dNt

havirAtithyaM nirupyate some rAjanyAgate somo vai rAjA yajamAnasya gqhAnAgachati tasmA etaddhavirAtithyaM nirupyate tadAtithyasyAtithyatvaM navakapAlo bhavati nava vai prANAH prANAnAM kl\qptyai prANAnAmpratiprajxAtyai vaiSNavo bhavati viSNurvai yajxaH svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati sarvANi vAva chandAMsi ca pqSThAni ca somaM rAjAnaM krItamanvAyanti yAvantaH khalu vai rAjAnamanuyanti tebhyaH sarvebhya AtithyaM kriyate'gnimmanthanti some rAjanyAgate tadyathaivAdo manuSyarAja Agate'nyasminvArhatyukSANaM vA vehataM vA kSadanta

havirAtithyaM nirupyate some rAjanyAgate somo vai rAjA yajamAnasya gqhAnAgachati tasmA etaddhavirAtithyaM nirupyate tadAtithyasyAtithyatvaM navakapAlo bhavati nava vai prANAH prANAnAM k\ptyai prANAnAmpratiprajxAtyai vaiSNavo bhavati viSNurvai yajxaH svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayati sarvANi vAva chandAMsi ca pqSThAni ca somaM rAjAnaM krItamanvAyanti yAvantaH khalu vai rAjAnamanuyanti tebhyaH sarvebhya AtithyaM kriyate'gnimmanthanti some rAjanyAgate tadyathaivAdo manuSyarAja Agate'nyasminvArhatyukSANaM vA vehataM vA kSadanta

हविरातिथ्यं निरुप्यते सोमे राजन्यागते सोमो वै राजा यजमानस्य गृहानागछति तस्मा एतद्धविरातिथ्यं निरुप्यते तदातिथ्यस्यातिथ्यत्वं नवकपालो भवति नव वै प्राणाः प्राणानां क्लृप्त्यै प्राणानाम्प्रतिप्रज्ञात्यै वैष्णवो भवति विष्णुर्वै यज्ञः स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति सर्वाणि वाव छन्दांसि च पृष्ठानि च सोमं राजानं क्रीतमन्वायन्ति यावन्तः खलु वै राजानमनुयन्ति तेभ्यः सर्वेभ्य आतिथ्यं क्रियतेऽग्निम्मन्थन्ति सोमे राजन्यागते तद्यथैवादो मनुष्यराज आगतेऽन्यस्मिन्वार्हत्युक्षाणं वा वेहतं वा क्षदन्त

हविरातिथ्यं निरुप्यते सोमे राजन्यागते सोमो वै राजा यजमानस्य गृहानागछति तस्मा एतद्धविरातिथ्यं निरुप्यते तदातिथ्यस्यातिथ्यत्वं नवकपालो भवति नव वै प्राणाः प्राणानां कॢप्त्यै प्राणानाम्प्रतिप्रज्ञात्यै वैष्णवो भवति विष्णुर्वै यज्ञः स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति सर्वाणि वाव छन्दांसि च पृष्ठानि च सोमं राजानं क्रीतमन्वायन्ति यावन्तः खलु वै राजानमनुयन्ति तेभ्यः सर्वेभ्य आतिथ्यं क्रियतेऽग्निम्मन्थन्ति सोमे राजन्यागते तद्यथैवादो मनुष्यराज आगतेऽन्यस्मिन्वार्हत्युक्षाणं वा वेहतं वा क्षदन्त


85

a¦ye mQym;n;y;nub[UhITy;h;?vyuRrÉ. Tv; dev; sivtárit s;iv]ImNv;h td;üyRd¦ye mQym;n;y;nu v;c;h;q kSm;Ts;iv]ImNv;heit sivt; vw p[sv;n;mIxe sivtOp[sUt; Evwn' tNmNq²Nt tSm;Ts;iv]ImNv;h mhI ´*" pOÉqvI c n ”it ´;v;pOÉqvIy;mNv;h td;üyRd¦ye mQym;n;y;nu v;-c;h;q kSm;¶ä;v;pOÉqvIy;mNv;heit ´;v;pOÉqvI>y;' v; Et' j;t' dev;" pyRgOðÖSt;>y;mev;´;ip párgOhItStSm;¶ä;v;pOÉqvIy;mNv;h Tv;m¦e puãkr;d/Iit tOcm;¦ey' g;y]mNv;h;¦* mQym;ne Svywvwn' t¶¼vty; Sven zNds; sm/RyTyqv;R inrmNqteit åpsmOõ' EtÃw yDSy smOõ' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit s yid n j;yet yid Écr' j;yet r;=oßäo g;y} yoŒnUCy; a¦e h'És Nyi],ÉmTyet; r=s;mphTyw r=;'És v; En' tç;Rl.Nte yihR n j;yte yihR Écr' j;yte s y´ekSy;mev;nUÿ_;y;' j;yet yid Ãyorqo t b[uvNtu jNtv ”it j;t;y j;tvtImÉ.åp;-mnub[Uy;´´DeŒÉ.åp' tTsmOõ a; y' hSte n %;idnÉmit hSt;>y;' ç¼n mNq²Nt ²xx‘' j;tÉmit ²xxuárv v; EW p[qmj;to ydɦnR Éb.[it ivx;mɦ' Sv?vrÉmit yÃw dev;n;' neit tdeW;moÉmit p[ dev' devvItye .rt; vsuivÿmÉmit p[iîym;,;y;É.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõm;Sve yon* in WIdâTvTyeW h v; aSy Svo yoinyRdɦr¦er; j;t' j;tvedsIit j;t ”tro j;tved; ”tr" ip[y' ²xxIt;itÉqÉmTyeW h v; aSy ip[yo-ŒitÉqyRdɦr¦e" Syon a; gOhi¢Émit x;NTy;mevwn' t¶/;Tyɦn;ɦ" sÉm?yte kivgORhpityuRv; hVyv;d(ju×;Sy ”TyÉ.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõ' Tv' ç¦e aɦn; ivp[o ivp[e, sNsteit ivp[ ”tro ivp[

agnaye mathyamAnAyAnubrUhItyAhAdhvaryurabhi tvA devA savitariti sAvitrImanvAha tadAhuryadagnaye mathyamAnAyAnu vAcAhAtha kasmAtsAvitrImanvAheti savitA vai prasavAnAmIfe savitqprasUtA evainaM tanmanthanti tasmAtsAvitrImanvAha mahI dyauH pqthivI ca na iti dyAvApqthivIyAmanvAha tadAhuryadagnaye mathyamAnAyAnu vA-cAhAtha kasmAddyAvApqthivIyAmanvAheti dyAvApqthivIbhyAM vA etaM jAtaM devAH paryagqhNaMstAbhyAmevAdyApi parigqhItastasmAddyAvApqthivIyAmanvAha tvAmagne puSkarAdadhIti tqcamAgneyaM gAyatramanvAhAgnau mathyamAne svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayatyatharvA niramanthateti rUpasamqddhaM etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati sa yadi na jAyeta yadi ciraM jAyeta rAkSoghnyo gAya tr?yo'nUcyA agne haMsi nyatriNamityetA rakSasAmapahatyai rakSAMsi vA enaM tarhyAlabhante yarhi na jAyate yarhi ciraM jAyate sa yadyekasyAmevAnUktAyAM jAyeta yadi dvayoratho ta bruvantu jantava iti jAtAya jAtavatImabhirUpA-manubrUyAdyadyajxe'bhirUpaM tatsamqddha A yaM haste na khAdinamiti hastAbhyAM hyena manthanti fifuM jAtamiti fifuriva vA eSa prathamajAto yadagnirna bibhrati vifAmagniM svadhvaramiti yadvai devAnAM neti tadeSAmomiti pra devaM devavItaye bharatA vasuvittamamiti prahriyamANAyAbhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamAsve yonau ni SIdatvityeSa ha vA asya svo yoniryadagniragnerA jAtaM jAtavedasIti jAta itaro jAtavedA itaraH priyaM fifItAtithimityeSa ha vA asya priyo-'tithiryadagniragneH syona A gqhaptimiti fAntyAmevainaM taddadhAtyagninAgniH samidhyate kavirgqhapatiryuvA havyavAdjuhvAsya ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tvaM hyagne agninA vipro vipreNa sansateti vipra itaro vipra

agnaye mathyamAnAyAnubrUhItyAhAdhvaryurabhi tvA devA savitariti sAvitrImanvAha tadAhuryadagnaye mathyamAnAyAnu vAcAhAtha kasmAtsAvitrImanvAheti savitA vai prasavAnAmIfe savitqprasUtA evainaM tanmanthanti tasmAtsAvitrImanvAha mahI dyauH pqthivI ca na iti dyAvApqthivIyAmanvAha tadAhuryadagnaye mathyamAnAyAnu vA-cAhAtha kasmAddyAvApqthivIyAmanvAheti dyAvApqthivIbhyAM vA etaM jAtaM devAH paryagqhNaMstAbhyAmevAdyApi parigqhItastasmAddyAvApqthivIyAmanvAha tvAmagne puSkarAdadhIti tqcamAgneyaM gAyatramanvAhAgnau mathyamAne svayaivainaM taddevatayA svena chandasA samardhayatyatharvA niramanthateti rUpasamqddhaM etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati sa yadi na jAyeta yadi ciraM jAyeta rAkSoghnyo gAyatr! yo'nUcyA agne haMsi nyatriNamityetA rakSasAmapahatyai rakSAMsi vA enaM tarhyAlabhante yarhi na jAyate yarhi ciraM jAyate sa yadyekasyAmevAnUktAyAM jAyeta yadi dvayoratho ta bruvantu jantava iti jAtAya jAtavatImabhirUpA-manubrUyAdyadyajxe'bhirUpaM tatsamqddha A yaM haste na khAdinamiti hastAbhyAM hyena manthanti fifuM jAtamiti fifuriva vA eSa prathamajAto yadagnirna bibhrati vifAmagniM svadhvaramiti yadvai devAnAM neti tadeSAmomiti pra devaM devavItaye bharatA vasuvittamamiti prahriyamANAyAbhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamAsve yonau ni SIdatvityeSa ha vA asya svo yoniryadagniragnerA jAtaM jAtavedasIti jAta itaro jAtavedA itaraH priyaM fifItAtithimityeSa ha vA asya priyo-'tithiryadagniragneH syona A gqhaptimiti fAntyAmevainaM taddadhAtyagninAgniH samidhyate kavirgqhapatiryuvA havyavAdjuhvAsya ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tvaM hyagne agninA vipro vipreNa sansateti vipra itaro vipra

अग्नये मथ्यमानायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युरभि त्वा देवा सवितरिति सावित्रीमन्वाह तदाहुर्यदग्नये मथ्यमानायानु वाचाहाथ कस्मात्सावित्रीमन्वाहेति सविता वै प्रसवानामीशे सवितृप्रसूता एवैनं तन्मन्थन्ति तस्मात्सावित्रीमन्वाह मही द्यौः पृथिवी च न इति द्यावापृथिवीयामन्वाह तदाहुर्यदग्नये मथ्यमानायानु वा-चाहाथ कस्माद्द्यावापृथिवीयामन्वाहेति द्यावापृथिवीभ्यां वा एतं जातं देवाः पर्यगृह्णंस्ताभ्यामेवाद्यापि परिगृहीतस्तस्माद्द्यावापृथिवीयामन्वाह त्वामग्ने पुष्करादधीति तृचमाग्नेयं गायत्रमन्वाहाग्नौ मथ्यमाने स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयत्यथर्वा निरमन्थतेति रूपसमृद्धं एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति स यदि न जायेत यदि चिरं जायेत राक्षोघ्न्यो गाय त्र्?योऽनूच्या अग्ने हंसि न्यत्रिणमित्येता रक्षसामपहत्यै रक्षांसि वा एनं तर्ह्यालभन्ते यर्हि न जायते यर्हि चिरं जायते स यद्येकस्यामेवानूक्तायां जायेत यदि द्वयोरथो त ब्रुवन्तु जन्तव इति जाताय जातवतीमभिरूपा-मनुब्रूयाद्यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्ध आ यं हस्ते न खादिनमिति हस्ताभ्यां ह्येन मन्थन्ति शिशुं जातमिति शिशुरिव वा एष प्रथमजातो यदग्निर्न बिभ्रति विशामग्निं स्वध्वरमिति यद्वै देवानां नेति तदेषामोमिति प्र देवं देववीतये भरता वसुवित्तममिति प्रह्रियमाणायाभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमास्वे योनौ नि षीदत्वित्येष ह वा अस्य स्वो योनिर्यदग्निरग्नेरा जातं जातवेदसीति जात इतरो जातवेदा इतरः प्रियं शिशीतातिथिमित्येष ह वा अस्य प्रियो-ऽतिथिर्यदग्निरग्नेः स्योन आ गृहप्तिमिति शान्त्यामेवैनं तद्दधात्यग्निनाग्निः समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा हव्यवाद्जुह्वास्य इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं त्वं ह्यग्ने अग्निना विप्रो विप्रेण सन्सतेति विप्र इतरो विप्र

अग्नये मथ्यमानायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युरभि त्वा देवा सवितरिति सावित्रीमन्वाह तदाहुर्यदग्नये मथ्यमानायानु वाचाहाथ कस्मात्सावित्रीमन्वाहेति सविता वै प्रसवानामीशे सवितृप्रसूता एवैनं तन्मन्थन्ति तस्मात्सावित्रीमन्वाह मही द्यौः पृथिवी च न इति द्यावापृथिवीयामन्वाह तदाहुर्यदग्नये मथ्यमानायानु वा-चाहाथ कस्माद्द्यावापृथिवीयामन्वाहेति द्यावापृथिवीभ्यां वा एतं जातं देवाः पर्यगृह्णंस्ताभ्यामेवाद्यापि परिगृहीतस्तस्माद्द्यावापृथिवीयामन्वाह त्वामग्ने पुष्करादधीति तृचमाग्नेयं गायत्रमन्वाहाग्नौ मथ्यमाने स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयत्यथर्वा निरमन्थतेति रूपसमृद्धं एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति स यदि न जायेत यदि चिरं जायेत राक्षोघ्न्यो गायत्र्! योऽनूच्या अग्ने हंसि न्यत्रिणमित्येता रक्षसामपहत्यै रक्षांसि वा एनं तर्ह्यालभन्ते यर्हि न जायते यर्हि चिरं जायते स यद्येकस्यामेवानूक्तायां जायेत यदि द्वयोरथो त ब्रुवन्तु जन्तव इति जाताय जातवतीमभिरूपा-मनुब्रूयाद्यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्ध आ यं हस्ते न खादिनमिति हस्ताभ्यां ह्येन मन्थन्ति शिशुं जातमिति शिशुरिव वा एष प्रथमजातो यदग्निर्न बिभ्रति विशामग्निं स्वध्वरमिति यद्वै देवानां नेति तदेषामोमिति प्र देवं देववीतये भरता वसुवित्तममिति प्रह्रियमाणायाभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमास्वे योनौ नि षीदत्वित्येष ह वा अस्य स्वो योनिर्यदग्निरग्नेरा जातं जातवेदसीति जात इतरो जातवेदा इतरः प्रियं शिशीतातिथिमित्येष ह वा अस्य प्रियो-ऽतिथिर्यदग्निरग्नेः स्योन आ गृहप्तिमिति शान्त्यामेवैनं तद्दधात्यग्निनाग्निः समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा हव्यवाद्जुह्वास्य इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं त्वं ह्यग्ने अग्निना विप्रो विप्रेण सन्सतेति विप्र इतरो विप्र


86

" snu ”tr" sÉ¥tr" s%; s:y; sÉm?ys ”TyeW h v; aSy Sv" s%; ydɦr¦eStMmjRyNt su£tuMpuroy;v;nm;ÉjWu SveWu =yeWu v;ÉjnÉmit EW h v; aSy Sv" =yo ydɦr¦eyRDen yDmyjNt dev; ”Tyuÿmy; párd/;it yDen vw t¶¼v; yDmyjNt ydɦn;ɦmyjNt te Svg| lokm;y'St;in /m;RÉ, p[qm;Ny;sNte h n;kMmihm;n" scNt y] pUveR s;?y;" s²Nt dev; ”it zNd;'És vw s;?y; dev;SteŒg[eŒÉ¦n;ɦmyjNt te Svg| lokm;y¥;id-Ty;’wveh;s¥i©rs’ teŒg[eŒÉ¦n;ɦmyjNt te Svg| lokm;yNswW; Sv-Gy;RüityRd¦ä;üityRid h v aPyb[;÷,oÿ_o yid du¨ÿ_oÿ_o yjteŒq hwW;üitgRzTyev dev;¥ p;Pmn; s'sOJyte gzTySy;üitdeRv;¥;Sy;üit" p;Pmn; s'sOJyte y Ev' ved t; Et;S]yodx;Nv;h åpsmOõ; EtÃw yDSy smOõ' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit t;s;' i]" p[qm;mNv;h i]¨ÿm;' t;" s¢dx sMp´Nte s¢dxo vw p[j;pitÃ;Rdx m;s;" ptRvSt;v;Ns'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" p[j;pTy;ytn;É.rev;.I r;Ýoit y Ev' ved i]" p[qm;' i]¨ÿm;mNv;h yDSywv tŠs*R nçit Sqe»e

?H sanu itaraH sannitaraH sakhA sakhyA samidhyasa ityeSa ha vA asya svaH sakhA yadagniragnestammarjayanta sukratumpuroyAvAnamAjiSu sveSu kSayeSu vAjinamiti eSa ha vA asya svaH kSayo yadagniragneryajxena yajxamayajanta devA ityuttamayA paridadhAti yajxena vai taddevA yajxamayajanta yadagninAgnimayajanta te svargaM lokamAyaMstAni dharmANi prathamAnyAsante ha nAkammahimAnaH sacanta yatra pUrve sAdhyAH santi devA iti chandAMsi vai sAdhyA devAste'gre'gninAgnimayajanta te svargaM lokamAyannAdi-tyAfcaivehAsannazgirasafca te'gre'gninAgnimayajanta te svargaM lokamAyansaiSA sva-rgyAhutiryadagnyAhutiryadi ha va apyabrAhmaNokto yadi duruktokto yajate'tha haiSAhutirgachatyeva devAnna pApmanA saMsqjyate gachatyasyAhutirdevAnnAsyAhutiH pApmanA saMsqjyate ya evaM veda tA etAstrayodafAnvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tAH saptadafa sampadyante saptadafo vai prajApatirdvAdafa mAsAH paxcartavastAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne

H! sanu itaraH sannitaraH sakhA sakhyA samidhyasa ityeSa ha vA asya svaH sakhA yadagniragnestammarjayanta sukratumpuroyAvAnamAjiSu sveSu kSayeSu vAjinamiti eSa ha vA asya svaH kSayo yadagniragneryajxena yajxamayajanta devA ityuttamayA paridadhAti yajxena vai taddevA yajxamayajanta yadagninAgnimayajanta te svargaM lokamAyaMstAni dharmANi prathamAnyAsante ha nAkammahimAnaH sacanta yatra pUrve sAdhyAH santi devA iti chandAMsi vai sAdhyA devAste'gre'gninAgnimayajanta te svargaM lokamAyannAdi-tyAfcaivehAsannazgirasafca te'gre'gninAgnimayajanta te svargaM lokamAyansaiSA sva-rgyAhutiryadagnyAhutiryadi ha va apyabrAhmaNokto yadi duruktokto yajate'tha haiSAhutirgachatyeva devAnna pApmanA saMsqjyate gachatyasyAhutirdevAnnAsyAhutiH pApmanA saMsqjyate ya evaM veda tA etAstrayodafAnvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tAH saptadafa sampadyante saptadafo vai prajApatirdvAdafa mAsAH paxcartavastAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne

?ः सनु इतरः सन्नितरः सखा सख्या समिध्यस इत्येष ह वा अस्य स्वः सखा यदग्निरग्नेस्तम्मर्जयन्त सुक्रतुम्पुरोयावानमाजिषु स्वेषु क्षयेषु वाजिनमिति एष ह वा अस्य स्वः क्षयो यदग्निरग्नेर्यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवा इत्युत्तमया परिदधाति यज्ञेन वै तद्देवा यज्ञमयजन्त यदग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायंस्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्ते ह नाकम्महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवा इति छन्दांसि वै साध्या देवास्तेऽग्रेऽग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायन्नादि-त्याश्चैवेहासन्नङ्गिरसश्च तेऽग्रेऽग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायन्सैषा स्व-र्ग्याहुतिर्यदग्न्याहुतिर्यदि ह व अप्यब्राह्मणोक्तो यदि दुरुक्तोक्तो यजतेऽथ हैषाहुतिर्गछत्येव देवान्न पाप्मना संसृज्यते गछत्यस्याहुतिर्देवान्नास्याहुतिः पाप्मना संसृज्यते य एवं वेद ता एतास्त्रयोदशान्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ताः सप्तदश सम्पद्यन्ते सप्तदशो वै प्रजापतिर्द्वादश मासाः पञ्चर्तवस्तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने

ः! सनु इतरः सन्नितरः सखा सख्या समिध्यस इत्येष ह वा अस्य स्वः सखा यदग्निरग्नेस्तम्मर्जयन्त सुक्रतुम्पुरोयावानमाजिषु स्वेषु क्षयेषु वाजिनमिति एष ह वा अस्य स्वः क्षयो यदग्निरग्नेर्यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवा इत्युत्तमया परिदधाति यज्ञेन वै तद्देवा यज्ञमयजन्त यदग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायंस्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्ते ह नाकम्महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवा इति छन्दांसि वै साध्या देवास्तेऽग्रेऽग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायन्नादि-त्याश्चैवेहासन्नङ्गिरसश्च तेऽग्रेऽग्निनाग्निमयजन्त ते स्वर्गं लोकमायन्सैषा स्व-र्ग्याहुतिर्यदग्न्याहुतिर्यदि ह व अप्यब्राह्मणोक्तो यदि दुरुक्तोक्तो यजतेऽथ हैषाहुतिर्गछत्येव देवान्न पाप्मना संसृज्यते गछत्यस्याहुतिर्देवान्नास्याहुतिः पाप्मना संसृज्यते य एवं वेद ता एतास्त्रयोदशान्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ताः सप्तदश सम्पद्यन्ते सप्तदशो वै प्रजापतिर्द्वादश मासाः पञ्चर्तवस्तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने


91

sÉm/;ɦ' duvSyt; Py;ySv smetu t ”Ty;Jy.;gyo" puronuv;Kye .vt a;itQyvTy* åpsmOõe EtÃw yDSy smO/' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit swW;¦eYyitÉqmtI n s*My;itÉqmTyâSt yTs*My;itÉqmtI Sy;CzTs; Sy;detævevwW;itÉqmit yd;pInvtI yd; v; aitÉqMpárveivWTy;pIn ”v vw s tihR .vit tyojuRW;,enwv yjtId' ivã,uivR c£me tdSy ip[ymÉ. p;qo aXy;Émit vwã,Vy* i]pd;mnUCy ctuãpdy; yjit s¢ pd;in .v²Nt ²xro v Et´DSy yd;itQy' s¢ vw xIWRNp[;,;" xIWR¥ev tTp[;,;Nd/;it hot;r' Éc]rqm?vrSy p[p[;y-mɦ.RrtSy ê

samidhAgniM duvasyatA pyAyasva sametu ta ityAjyabhAgayoH puronuvAkye bhavata Atithyavatyau rUpasamqddhe etadvai yajxasya samqdhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati saiSAgneyyatithimatI na saumyAtithimatyasti yatsaumyAtithimatI syAcchafvatsA syAdetattvevaiSAtithimati yadApInavatI yadA vA atithimpariveviSatyApIna iva vai sa tarhi bhavati tayorjuSANenaiva yajatIdaM viSNurvi cakrame tadasya priyamabhi pAtho afyAmiti vaiSNavyau tripadAmanUcya catuSpadayA yajati sapta padAni bhavanti firo va etadyajxasya yadAtithyaM sapta vai fIrSanprANAH fIrSanneva tatprANAndadhAti hotAraM citrarathamadhvarasya praprAya-magnirbharatasya fqNva iti sviSTakqtaH saMyAjye bhavata Atithyavatyau rUpasamqddhe etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati triSTubhau bhavataH sendri yatvAye LAntambhavatILAntena vA etena devA arAdhnuvanyadAtithyaM tasmA-diLAntameva kartavyamprayAjAnevAtra yajanti nAnuyAjAnprANA vai prayAjAnu-yAjAste ya ime fIrSanprANAste prayAjA ye'vAxcaste'nuyAjAH sa yo'trAnuyA-jAnyajedyathemAnprANAnAlupya fIrSandhitsettAdqktadatiriktaM tatsamu vA ime prANA vidre ye ceme ye ceme tadyadevAtra prayAjAnyajanti nAnuyAjAMstatra sa kAma upApto

samidhAgniM duvasyatA pyAyasva sametu ta ityAjyabhAgayoH puronuvAkye bhavata Atithyavatyau rUpasamqddhe etadvai yajxasya samqdhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati saiSAgneyyatithimatI na saumyAtithimatyasti yatsaumyAtithimatI syAcchafvatsA syAdetattvevaiSAtithimati yadApInavatI yadA vA atithimpariveviSatyApIna iva vai sa tarhi bhavati tayorjuSANenaiva yajatIdaM viSNurvi cakrame tadasya priyamabhi pAtho afyAmiti vaiSNavyau tripadAmanUcya catuSpadayA yajati sapta padAni bhavanti firo va etadyajxasya yadAtithyaM sapta vai fIrSanprANAH fIrSanneva tatprANAndadhAti hotAraM citrarathamadhvarasya praprAya-magnirbharatasya fqNva iti sviSTakqtaH saMyAjye bhavata Atithyavatyau rUpasamqddhe etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati triSTubhau bhavataH sendri yatvAye [L]AntambhavatI[L]Antena vA etena devA arAdhnuvanyadAtithyaM tasmA-di[L]Antameva kartavyamprayAjAnevAtra yajanti nAnuyAjAnprANA vai prayAjAnu-yAjAste ya ime fIrSanprANAste prayAjA ye'vAxcaste'nuyAjAH sa yo'trAnuyA-jAnyajedyathemAnprANAnAlupya fIrSandhitsettAdqktadatiriktaM tatsamu vA ime prANA vidre ye ceme ye ceme tadyadevAtra prayAjAnyajanti nAnuyAjAMstatra sa kAma upApto

समिधाग्निं दुवस्यता प्यायस्व समेतु त इत्याज्यभागयोः पुरोनुवाक्ये भवत आतिथ्यवत्यौ रूपसमृद्धे एतद्वै यज्ञस्य समृधं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति सैषाग्नेय्यतिथिमती न सौम्यातिथिमत्यस्ति यत्सौम्यातिथिमती स्याच्छश्वत्सा स्यादेतत्त्वेवैषातिथिमति यदापीनवती यदा वा अतिथिम्परिवेविषत्यापीन इव वै स तर्हि भवति तयोर्जुषाणेनैव यजतीदं विष्णुर्वि चक्रमे तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यामिति वैष्णव्यौ त्रिपदामनूच्य चतुष्पदया यजति सप्त पदानि भवन्ति शिरो व एतद्यज्ञस्य यदातिथ्यं सप्त वै शीर्षन्प्राणाः शीर्षन्नेव तत्प्राणान्दधाति होतारं चित्ररथमध्वरस्य प्रप्राय-मग्निर्भरतस्य शृण्व इति स्विष्टकृतः संयाज्ये भवत आतिथ्यवत्यौ रूपसमृद्धे एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति त्रिष्टुभौ भवतः सेन्द्रि यत्वाये ळान्तम्भवतीळान्तेन वा एतेन देवा अराध्नुवन्यदातिथ्यं तस्मा-दिळान्तमेव कर्तव्यम्प्रयाजानेवात्र यजन्ति नानुयाजान्प्राणा वै प्रयाजानु-याजास्ते य इमे शीर्षन्प्राणास्ते प्रयाजा येऽवाञ्चस्तेऽनुयाजाः स योऽत्रानुया-जान्यजेद्यथेमान्प्राणानालुप्य शीर्षन्धित्सेत्तादृक्तदतिरिक्तं तत्समु वा इमे प्राणा विद्रे ये चेमे ये चेमे तद्यदेवात्र प्रयाजान्यजन्ति नानुयाजांस्तत्र स काम उपाप्तो

समिधाग्निं दुवस्यता प्यायस्व समेतु त इत्याज्यभागयोः पुरोनुवाक्ये भवत आतिथ्यवत्यौ रूपसमृद्धे एतद्वै यज्ञस्य समृधं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति सैषाग्नेय्यतिथिमती न सौम्यातिथिमत्यस्ति यत्सौम्यातिथिमती स्याच्छश्वत्सा स्यादेतत्त्वेवैषातिथिमति यदापीनवती यदा वा अतिथिम्परिवेविषत्यापीन इव वै स तर्हि भवति तयोर्जुषाणेनैव यजतीदं विष्णुर्वि चक्रमे तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यामिति वैष्णव्यौ त्रिपदामनूच्य चतुष्पदया यजति सप्त पदानि भवन्ति शिरो व एतद्यज्ञस्य यदातिथ्यं सप्त वै शीर्षन्प्राणाः शीर्षन्नेव तत्प्राणान्दधाति होतारं चित्ररथमध्वरस्य प्रप्राय-मग्निर्भरतस्य शृण्व इति स्विष्टकृतः संयाज्ये भवत आतिथ्यवत्यौ रूपसमृद्धे एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति त्रिष्टुभौ भवतः सेन्द्रि यत्वाये ळान्तम्भवतीळान्तेन वा एतेन देवा अराध्नुवन्यदातिथ्यं तस्मा-दिळान्तमेव कर्तव्यम्प्रयाजानेवात्र यजन्ति नानुयाजान्प्राणा वै प्रयाजानु-याजास्ते य इमे शीर्षन्प्राणास्ते प्रयाजा येऽवाञ्चस्तेऽनुयाजाः स योऽत्रानुया-जान्यजेद्यथेमान्प्राणानालुप्य शीर्षन्धित्सेत्तादृक्तदतिरिक्तं तत्समु वा इमे प्राणा विद्रे ये चेमे ये चेमे तद्यदेवात्र प्रयाजान्यजन्ति नानुयाजांस्तत्र स काम उपाप्तो


110

”meŒv;o retSyo mU} y" purIãy ”Tyet;nev;âSm'St¶/;it 20

ime'vAxco retasyo mU tr?yaH purISya ityetAnevAsmiMstaddadhAti 20

ime'vAxco retasyo mUtr! yaH purISya ityetAnevAsmiMstaddadhAti 20

इमेऽवाञ्चो रेतस्यो मू त्र्?यः पुरीष्य इत्येतानेवास्मिंस्तद्दधाति २०

इमेऽवाञ्चो रेतस्यो मूत्र्! यः पुरीष्य इत्येतानेवास्मिंस्तद्दधाति २०


113

g,;n;' Tv; g,pit' hv;mh ”it b[;÷,SpTyMb[÷ vw bOhSpitb[R÷,wvwnm(t²ºWJyit p[q’ ySy sp[q’ n;meit `mRtNv" stnumevwn' tTsåp' kroit rq'trm;j.;r; vÉsÏ" .rÃ;jo bOhd; c£ƒ a¦eárit bOh{ q'trvNtmevwn' tTkroTypXy' Tv; mns; ceikt;nÉmit p[j;v;Np[;j;pTy" p[j;mev;âSm'St¶/;it k; r;/õo];ɐn; v;Émit nv ivzNdsStdet´DSy;NtSTy' iv=u{ Émv v aNtSTym,Iy ”v c SqvIy ”v c tSm;det; ivzNdso .vNTyet;É.h;Rɐno" k=Iv;²Np[y' /;mo-p;gzTs prm' lokmjydup;ɐno" ip[y' /;m gzit jyit prm' lokù y Ev' ved;.;Tyɦ¨Ws;mnIkÉmit sUÿ_MpIipv;'smɐn; `mRmz¹TyÉ.åp' y´DeŒÉ.åp' tTsmOõ' tdu ]w·‘.' vIy| vw i]·‘BvIyRmev;âSm'St¶/;it g[;v;,ev tiddq| jreqe ”it sUÿ_m=I ”v k,;Rivv n;seveTy©-sm;:y;ymev;âSm'Stid²N{ y;É, d/;it tdu ]w·‘.' vIy| vw i]·‘BvIyR-mev;âSm'St¶/;tI¹ ´;v;pOÉqvI pUvRÉcÿy ”it sUÿ_mɦ' `m| su¨c' y;mÉ¥·y ”TyÉ.åp' y´DeŒÉ.åp' tTsmOõ' tdu j;gt' j;gt; vw pxv" pxUnev;âSm'St¶/;it y;É.rmum;vt' y;É.rmum;vtÉmTyet;vto h;];ɐ-¬a* k;m;NddOxtuSt;nev;âSm'St¶/;it twrevwn' tTsm/RyTyå¨cduWs" pOâXnrÉg[y ”it ¨ÉctvtI ¨cmev;âSm'St¶/;it ´uÉ.rÿ_ÚÉ." pár p;tm-Sm;inTyuÿmy; párd/;Tyár·eÉ.rɐn; s*.geÉ." t¥o Ém]o v¨,o m;mh-Nt;midit" ÉsN/u" pOÉqvI ¬t ´*árTyetwrevwn' tTk;mw" sm/RytIit nu

gaNAnAM tvA gaNapatiM havAmaha iti brAhmaNaspatyambrahma vai bqhaspatirbrahmaNaivainamtadbhiSajyati prathafca yasya saprathafca nAmeti gharmatanvaH satanumevainaM tatsarUpaM karoti rathaMtaramAjabhArA vasiSThaH bharadvAjo bqhadA cakre agneriti bqhadra thaMtaravantamevainaM tatkarotyapafyaM tvA manasA cekitAnamiti prajAvAnprAjApatyaH prajAmevAsmiMstaddadhAti kA rAdhaddhotrAfvinA vAmiti nava vichandasastadetadyajxasyAntastyaM vikSudra miva va antastyamaNIya iva ca sthavIya iva ca tasmAdetA vichandaso bhavantyetAbhirhAfvinoH kakSIvAnpriyaM dhAmo-pAgachatsa paramaM lokamajayadupAfvinoH priyaM dhAma gachati jayati paramaM lokaM ya evaM vedAbhAtyagniruSasAmanIkamiti sUktampIpivAMsamafvinA gharmamachetyabhirUpaM yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tadu traiSTubhaM vIryaM vai triSTubvIryamevAsmiMstaddadhAti grAvANeva tadidarthaM jarethe iti sUktamakSI iva karNAviva nAsevetyazga-samAkhyAyamevAsmiMstadindri yANi dadhAti tadu traiSTubhaM vIryaM vai triSTubvIrya-mevAsmiMstaddadhAtILe dyAvApqthivI pUrvacittaya iti sUktamagniM gharmaM surucaM yAmanniSTaya ityabhirUpaM yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tadu jAgataM jAgatA vai pafavaH pafUnevAsmiMstaddadhAti yAbhiramumAvataM yAbhiramumAvatamityetAvato hAtrAfvi-uau kAmAndadqfatustAnevAsmiMstaddadhAti tairevainaM tatsamardhayatyarUrucaduSasaH pqfniragriya iti rucitavatI rucamevAsmiMstaddadhAti dyubhiraktubhiH pari pAtama-smAnityuttamayA paridadhAtyariSTebhirafvinA saubhagebhiH tanno mitro varuNo mAmaha-ntAmaditiH sindhuH pqthivI uta dyaurityetairevainaM tatkAmaiH samardhayatIti nu

gaNAnAM tvA gaNapatiM havAmaha iti brAhmaNaspatyambrahma vai bqhaspatirbrahmaNaivainamtadbhiSajyati prathafca yasya saprathafca nAmeti gharmatanvaH satanumevainaM tatsarUpaM karoti rathaMtaramAjabhArA vasiSThaH bharadvAjo bqhadA cakre agneriti bqhadra thaMtaravantamevainaM tatkarotyapafyaM tvA manasA cekitAnamiti prajAvAnprAjApatyaH prajAmevAsmiMstaddadhAti kA rAdhaddhotrAfvinA vAmiti nava vichandasastadetadyajxasyAntastyaM vikSudra miva va antastyamaNIya iva ca sthavIya iva ca tasmAdetA vichandaso bhavantyetAbhirhAfvinoH kakSIvAnpriyaM dhAmo-pAgachatsa paramaM lokamajayadupAfvinoH priyaM dhAma gachati jayati paramaM lokaM ya evaM vedAbhAtyagniruSasAmanIkamiti sUktampIpivAMsamafvinA gharmamachetyabhirUpaM yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tadu traiSTubhaM vIryaM vai triSTubvIryamevAsmiMstaddadhAti grAvANeva tadidarthaM jarethe iti sUktamakSI iva karNAviva nAsevetyazga-samAkhyAyamevAsmiMstadindri yANi dadhAti tadu traiSTubhaM vIryaM vai triSTubvIrya-mevAsmiMstaddadhAtI[L]e dyAvApqthivI pUrvacittaya iti sUktamagniM gharmaM surucaM yAmanniSTaya ityabhirUpaM yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM tadu jAgataM jAgatA vai pafavaH pafUnevAsmiMstaddadhAti yAbhiramumAvataM yAbhiramumAvatamityetAvato hAtrAfvi-uau kAmAndadqfatustAnevAsmiMstaddadhAti tairevainaM tatsamardhayatyarUrucaduSasaH pqfniragriya iti rucitavatI rucamevAsmiMstaddadhAti dyubhiraktubhiH pari pAtama-smAnityuttamayA paridadhAtyariSTebhirafvinA saubhagebhiH tanno mitro varuNo mAmaha-ntAmaditiH sindhuH pqthivI uta dyaurityetairevainaM tatkAmaiH samardhayatIti nu

गणानां त्वा गणपतिं हवामह इति ब्राह्मणस्पत्यम्ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मणैवैनम्तद्भिषज्यति प्रथश्च यस्य सप्रथश्च नामेति घर्मतन्वः सतनुमेवैनं तत्सरूपं करोति रथंतरमाजभारा वसिष्ठः भरद्वाजो बृहदा चक्रे अग्नेरिति बृहद्र थंतरवन्तमेवैनं तत्करोत्यपश्यं त्वा मनसा चेकितानमिति प्रजावान्प्राजापत्यः प्रजामेवास्मिंस्तद्दधाति का राधद्धोत्राश्विना वामिति नव विछन्दसस्तदेतद्यज्ञस्यान्तस्त्यं विक्षुद्र मिव व अन्तस्त्यमणीय इव च स्थवीय इव च तस्मादेता विछन्दसो भवन्त्येताभिर्हाश्विनोः कक्षीवान्प्रियं धामो-पागछत्स परमं लोकमजयदुपाश्विनोः प्रियं धाम गछति जयति परमं लोकं य एवं वेदाभात्यग्निरुषसामनीकमिति सूक्तम्पीपिवांसमश्विना घर्ममछेत्यभिरूपं यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं तदु त्रैष्टुभं वीर्यं वै त्रिष्टुब्वीर्यमेवास्मिंस्तद्दधाति ग्रावाणेव तदिदर्थं जरेथे इति सूक्तमक्षी इव कर्णाविव नासेवेत्यङ्ग-समाख्यायमेवास्मिंस्तदिन्द्रि याणि दधाति तदु त्रैष्टुभं वीर्यं वै त्रिष्टुब्वीर्य-मेवास्मिंस्तद्दधातीळे द्यावापृथिवी पूर्वचित्तय इति सूक्तमग्निं घर्मं सुरुचं यामन्निष्टय इत्यभिरूपं यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं तदु जागतं जागता वै पशवः पशूनेवास्मिंस्तद्दधाति याभिरमुमावतं याभिरमुमावतमित्येतावतो हात्राश्वि-उऔ कामान्ददृशतुस्तानेवास्मिंस्तद्दधाति तैरेवैनं तत्समर्धयत्यरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय इति रुचितवती रुचमेवास्मिंस्तद्दधाति द्युभिरक्तुभिः परि पातम-स्मानित्युत्तमया परिदधात्यरिष्टेभिरश्विना सौभगेभिः तन्नो मित्रो वरुणो मामह-न्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौरित्येतैरेवैनं तत्कामैः समर्धयतीति नु

गणानां त्वा गणपतिं हवामह इति ब्राह्मणस्पत्यम्ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मणैवैनम्तद्भिषज्यति प्रथश्च यस्य सप्रथश्च नामेति घर्मतन्वः सतनुमेवैनं तत्सरूपं करोति रथंतरमाजभारा वसिष्ठः भरद्वाजो बृहदा चक्रे अग्नेरिति बृहद्र थंतरवन्तमेवैनं तत्करोत्यपश्यं त्वा मनसा चेकितानमिति प्रजावान्प्राजापत्यः प्रजामेवास्मिंस्तद्दधाति का राधद्धोत्राश्विना वामिति नव विछन्दसस्तदेतद्यज्ञस्यान्तस्त्यं विक्षुद्र मिव व अन्तस्त्यमणीय इव च स्थवीय इव च तस्मादेता विछन्दसो भवन्त्येताभिर्हाश्विनोः कक्षीवान्प्रियं धामो-पागछत्स परमं लोकमजयदुपाश्विनोः प्रियं धाम गछति जयति परमं लोकं य एवं वेदाभात्यग्निरुषसामनीकमिति सूक्तम्पीपिवांसमश्विना घर्ममछेत्यभिरूपं यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं तदु त्रैष्टुभं वीर्यं वै त्रिष्टुब्वीर्यमेवास्मिंस्तद्दधाति ग्रावाणेव तदिदर्थं जरेथे इति सूक्तमक्षी इव कर्णाविव नासेवेत्यङ्ग-समाख्यायमेवास्मिंस्तदिन्द्रि याणि दधाति तदु त्रैष्टुभं वीर्यं वै त्रिष्टुब्वीर्य-मेवास्मिंस्तद्दधातीळे द्यावापृथिवी पूर्वचित्तय इति सूक्तमग्निं घर्मं सुरुचं यामन्निष्टय इत्यभिरूपं यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं तदु जागतं जागता वै पशवः पशूनेवास्मिंस्तद्दधाति याभिरमुमावतं याभिरमुमावतमित्येतावतो हात्राश्वि-उऔ कामान्ददृशतुस्तानेवास्मिंस्तद्दधाति तैरेवैनं तत्समर्धयत्यरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय इति रुचितवती रुचमेवास्मिंस्तद्दधाति द्युभिरक्तुभिः परि पातम-स्मानित्युत्तमया परिदधात्यरिष्टेभिरश्विना सौभगेभिः तन्नो मित्रो वरुणो मामह-न्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौरित्येतैरेवैनं तत्कामैः समर्धयतीति नु


118

aqoÿrmup ×ye sudu`;' /enumet;' ihûŽy; vÉv[TSvo ?vR è Wu , èty è?voR n" p;ç'hgSt' `eÉmTq; nm¾Svn ”TyÉ.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõMp;vk-xoce tv ih =yMprIit .=m;k;Íte üt' hivmR/u hivárN{ tmeŒ¦;vXy;m te dev `mR m/umt" iptumto v;jvtoŒi©rSvto nmSte aStu m; m; ih'sIárit `mRSy .=yit Xyeno n yoin' sdn' É/y; Õtm; yâSmNs¢ v;sv; ”it s's;´m;n;y;Nv;h hivhRivãmo mih sµ dwVyÉmit ydh-¨Ts;dÉyãyNto .v²Nt sUyvs;ºgvtI ih .Uy; ”Tyuÿmy; párd/;it tdet¶¼vÉmqun' y«mR" s yo `mRSt¾CzXn' y* xf* t* xf* yopymnI te ÅoÉ,kp;le yTpySt{ etStiddm¦* devyoNy;Mp[jnne ret" ÉsCyteŒÉ¦vwR devyoin" soŒ¦edeRvyoNy; a;üit>y" sM.vTyO„yo yjumRy" s;mmyo vedmyo b[÷myoŒmOtmy" sM.Uy devt; aPyeit y Ev' ved y’wv' ivÃ;neten

athottaramupa hvaye sudughAM dhenumetAM hizkqNvatI vasupatnI vasUnAmabhi tvA deva savitaH samI vatsaM na mAtqbhiH saM vatsa iva mAtqbhiryaste stanaH fafayo yo mayobhUrgauramImedanu vatsammiSantaM namasedupa sIdata saMjAnAnA upa sIdannabhijxvA dafabhirvivasvato duhanti saptaikAM samiddho agnirafvinA samiddho agni-rvqSaNAratirdivastadu prayakSatamamasya karma tmanvannabho duhyate ghqtampaya uttiSTha brahmaNaspate'dhukSatpipyuSImiSamupa dra va payasA godhugoSamA sute sixcata friyamA nUnamafvinorqSiH samu tye mahatIrapa ityekaviMfatirabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamudu Sya devaH savitA hiraNyayetyanUthiSThati praitu brahmaNaspatirityanupraiti gandharva itthA padamasya rakSatIti kharamavekSate nAke suparNamupa yatpatantami-tyupavifati tapto vAM gharmo nakSati svahoto bhA pibatamafvineti pUrvAhNe yajatyagne vIhItyanuvaSaTkaroti sviSTakqdbhAjanaM yadusriyAsvAhutaM ghqtampayo sya pibatamafvinetyaparAhNe yajatyagne vIhItyanuvaSaTkaroti sviSTakqdbhAjanaM trayANAM ha vai haviSAM sviSTakqte na samavadyanti somasya gharmasya vAjinasyeti sa yadanu-vaSaTkarotyagnereva sviSTakqto'nantarityai vifvA AfA dakSiNasAditi brahmA japati svAhAkqtaH fucirdeveSu gharmaH samudra ?AdUrmimudiyarti veno dra psaH samudra mabhi yajjigAti sakhe sakhAyamabhyA vavritsvo rdhva U Su Na Utaya Urdhvo naH pAhyaMhagastaM ghemitthA namasvina ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhampAvaka-foce tava hi kSayamparIti bhakSamAkAzkSate hutaM havirmadhu havirindra tame'gnAvafyAma te deva gharma madhumataH pitumato vAjavato'zgirasvato namaste astu mA mA hiMsIriti gharmasya bhakSayati fyeno na yoniM sadanaM dhiyA kqtamA yasminsapta vAsavA iti saMsAdyamAnAyAnvAha havirhaviSmo mahi sadma daivyamiti yadaha-rutsAdayiSyanto bhavanti sUyavasAdbhagavatI hi bhUyA ityuttamayA paridadhAti tadetaddevamithunaM yadgharmaH sa yo gharmastacchifnaM yau faphau tau faphau yopayamanI te froNikapAle yatpayastadre tastadidamagnau devayonyAmprajanane retaH sicyate'gnirvai devayoniH so'gnerdevayonyA AhutibhyaH sambhavatyqzmayo yajurmayaH sAmamayo vedamayo brahmamayo'mqtamayaH sambhUya devatA apyeti ya evaM veda yafcaivaM vidvAnetena

athottaramupa hvaye sudughAM dhenumetAM hizkqNvatI vasupatnI vasUnAmabhi tvA deva savitaH samI vatsaM na mAtqbhiH saM vatsa iva mAtqbhiryaste stanaH fafayo yo mayobhUrgauramImedanu vatsammiSantaM namasedupa sIdata saMjAnAnA upa sIdannabhijxvA dafabhirvivasvato duhanti saptaikAM samiddho agnirafvinA samiddho agni-rvqSaNAratirdivastadu prayakSatamamasya karma tmanvannabho duhyate ghqtampaya uttiSTha brahmaNaspate'dhukSatpipyuSImiSamupa dra va payasA godhugoSamA sute sixcata friyamA nUnamafvinorqSiH samu tye mahatIrapa ityekaviMfatirabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamudu Sya devaH savitA hiraNyayetyanUthiSThati praitu brahmaNaspatirityanupraiti gandharva itthA padamasya rakSatIti kharamavekSate nAke suparNamupa yatpatantami-tyupavifati tapto vAM gharmo nakSati svahoto bhA pibatamafvineti pUrvAhNe yajatyagne vIhItyanuvaSaTkaroti sviSTakqdbhAjanaM yadusriyAsvAhutaM ghqtampayo sya pibatamafvinetyaparAhNe yajatyagne vIhItyanuvaSaTkaroti sviSTakqdbhAjanaM trayANAM ha vai haviSAM sviSTakqte na samavadyanti somasya gharmasya vAjinasyeti sa yadanu-vaSaTkarotyagnereva sviSTakqto'nantarityai vifvA AfA dakSiNasAditi brahmA japati svAhAkqtaH fucirdeveSu gharmaH samudrA dUrmimudiyarti veno dra psaH samudra mabhi yajjigAti sakhe sakhAyamabhyA vavritsvo rdhva U Su Na Utaya Urdhvo naH pAhyaMhagastaM ghemitthA namasvina ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhampAvaka-foce tava hi kSayamparIti bhakSamAkAzkSate hutaM havirmadhu havirindra tame'gnAvafyAma te deva gharma madhumataH pitumato vAjavato'zgirasvato namaste astu mA mA hiMsIriti gharmasya bhakSayati fyeno na yoniM sadanaM dhiyA kqtamA yasminsapta vAsavA iti saMsAdyamAnAyAnvAha havirhaviSmo mahi sadma daivyamiti yadaha-rutsAdayiSyanto bhavanti sUyavasAdbhagavatI hi bhUyA ityuttamayA paridadhAti tadetaddevamithunaM yadgharmaH sa yo gharmastacchifnaM yau faphau tau faphau yopayamanI te froNikapAle yatpayastadre tastadidamagnau devayonyAmprajanane retaH sicyate'gnirvai devayoniH so'gnerdevayonyA AhutibhyaH sambhavatyqzmayo yajurmayaH sAmamayo vedamayo brahmamayo'mqtamayaH sambhUya devatA apyeti ya evaM veda yafcaivaM vidvAnetena

अथोत्तरमुप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनामभि त्वा देव सवितः समी वत्सं न मातृभिः सं वत्स इव मातृभिर्यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्गौरमीमेदनु वत्सम्मिषन्तं नमसेदुप सीदत संजानाना उप सीदन्नभिज्ञ्वा दशभिर्विवस्वतो दुहन्ति सप्तैकां समिद्धो अग्निरश्विना समिद्धो अग्नि-र्वृषणारतिर्दिवस्तदु प्रयक्षतममस्य कर्म त्मन्वन्नभो दुह्यते घृतम्पय उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पतेऽधुक्षत्पिप्युषीमिषमुप द्र व पयसा गोधुगोषमा सुते सिञ्चत श्रियमा नूनमश्विनोरृषिः समु त्ये महतीरप इत्येकविंशतिरभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमुदु ष्य देवः सविता हिरण्ययेत्यनूथिष्ठति प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरित्यनुप्रैति गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षतीति खरमवेक्षते नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तमि-त्युपविशति तप्तो वां घर्मो नक्षति स्वहोतो भा पिबतमश्विनेति पूर्वाह्णे यजत्यग्ने वीहीत्यनुवषट्करोति स्विष्टकृद्भाजनं यदुस्रियास्वाहुतं घृतम्पयो स्य पिबतमश्विनेत्यपराह्णे यजत्यग्ने वीहीत्यनुवषट्करोति स्विष्टकृद्भाजनं त्रयाणां ह वै हविषां स्विष्टकृते न समवद्यन्ति सोमस्य घर्मस्य वाजिनस्येति स यदनु-वषट्करोत्यग्नेरेव स्विष्टकृतोऽनन्तरित्यै विश्वा आशा दक्षिणसादिति ब्रह्मा जपति स्वाहाकृतः शुचिर्देवेषु घर्मः समुद्र ?ादूर्मिमुदियर्ति वेनो द्र प्सः समुद्र मभि यज्जिगाति सखे सखायमभ्या वव्रित्स्वो र्ध्व ऊ षु ण ऊतय ऊर्ध्वो नः पाह्यंहगस्तं घेमित्था नमस्विन इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धम्पावक-शोचे तव हि क्षयम्परीति भक्षमाकाङ्क्षते हुतं हविर्मधु हविरिन्द्र तमेऽग्नावश्याम ते देव घर्म मधुमतः पितुमतो वाजवतोऽङ्गिरस्वतो नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीरिति घर्मस्य भक्षयति श्येनो न योनिं सदनं धिया कृतमा यस्मिन्सप्त वासवा इति संसाद्यमानायान्वाह हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यमिति यदह-रुत्सादयिष्यन्तो भवन्ति सूयवसाद्भगवती हि भूया इत्युत्तमया परिदधाति तदेतद्देवमिथुनं यद्घर्मः स यो घर्मस्तच्छिश्नं यौ शफौ तौ शफौ योपयमनी ते श्रोणिकपाले यत्पयस्तद्रे तस्तदिदमग्नौ देवयोन्याम्प्रजनने रेतः सिच्यतेऽग्निर्वै देवयोनिः सोऽग्नेर्देवयोन्या आहुतिभ्यः सम्भवत्यृङ्मयो यजुर्मयः साममयो वेदमयो ब्रह्ममयोऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेतेन

अथोत्तरमुप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनामभि त्वा देव सवितः समी वत्सं न मातृभिः सं वत्स इव मातृभिर्यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्गौरमीमेदनु वत्सम्मिषन्तं नमसेदुप सीदत संजानाना उप सीदन्नभिज्ञ्वा दशभिर्विवस्वतो दुहन्ति सप्तैकां समिद्धो अग्निरश्विना समिद्धो अग्नि-र्वृषणारतिर्दिवस्तदु प्रयक्षतममस्य कर्म त्मन्वन्नभो दुह्यते घृतम्पय उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पतेऽधुक्षत्पिप्युषीमिषमुप द्र व पयसा गोधुगोषमा सुते सिञ्चत श्रियमा नूनमश्विनोरृषिः समु त्ये महतीरप इत्येकविंशतिरभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमुदु ष्य देवः सविता हिरण्ययेत्यनूथिष्ठति प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरित्यनुप्रैति गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षतीति खरमवेक्षते नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तमि-त्युपविशति तप्तो वां घर्मो नक्षति स्वहोतो भा पिबतमश्विनेति पूर्वाह्णे यजत्यग्ने वीहीत्यनुवषट्करोति स्विष्टकृद्भाजनं यदुस्रियास्वाहुतं घृतम्पयो स्य पिबतमश्विनेत्यपराह्णे यजत्यग्ने वीहीत्यनुवषट्करोति स्विष्टकृद्भाजनं त्रयाणां ह वै हविषां स्विष्टकृते न समवद्यन्ति सोमस्य घर्मस्य वाजिनस्येति स यदनु-वषट्करोत्यग्नेरेव स्विष्टकृतोऽनन्तरित्यै विश्वा आशा दक्षिणसादिति ब्रह्मा जपति स्वाहाकृतः शुचिर्देवेषु घर्मः समुद्रा दूर्मिमुदियर्ति वेनो द्र प्सः समुद्र मभि यज्जिगाति सखे सखायमभ्या वव्रित्स्वो र्ध्व ऊ षु ण ऊतय ऊर्ध्वो नः पाह्यंहगस्तं घेमित्था नमस्विन इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धम्पावक-शोचे तव हि क्षयम्परीति भक्षमाकाङ्क्षते हुतं हविर्मधु हविरिन्द्र तमेऽग्नावश्याम ते देव घर्म मधुमतः पितुमतो वाजवतोऽङ्गिरस्वतो नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीरिति घर्मस्य भक्षयति श्येनो न योनिं सदनं धिया कृतमा यस्मिन्सप्त वासवा इति संसाद्यमानायान्वाह हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यमिति यदह-रुत्सादयिष्यन्तो भवन्ति सूयवसाद्भगवती हि भूया इत्युत्तमया परिदधाति तदेतद्देवमिथुनं यद्घर्मः स यो घर्मस्तच्छिश्नं यौ शफौ तौ शफौ योपयमनी ते श्रोणिकपाले यत्पयस्तद्रे तस्तदिदमग्नौ देवयोन्याम्प्रजनने रेतः सिच्यतेऽग्निर्वै देवयोनिः सोऽग्नेर्देवयोन्या आहुतिभ्यः सम्भवत्यृङ्मयो यजुर्मयः साममयो वेदमयो ब्रह्ममयोऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेतेन


128

Éjtyo vw n;mwt; ydupsdoŒspˆ;' v; Et;É.deRv; ivÉjit' VyjyNt;spˆ;' ivÉjit' ivjyte y Ev' ved y;' dev; EWu lokƒWu y;mOtuWu y;Mm;seWu y;m/Rm;seWu y;mhor;]yoivRÉjit' VyjyNt t;' ivÉjit' ivjyte y Ev' ved te dev; aÉb.yurSm;kù ivp[em;,miNvdmsur; a;.ivãyNtIit te VyuT£-My;mN]yNt;ɦvRsuÉ.¨d£;mdIN{ o ¨{ wvR¨, a;idTywbROhSpitivRwdeRvwSte tq; VyuT£My;mN]yNt teŒb[uvNhNt y; Ev n ”m;" ip[ytm;StNvSt; aSy v¨,Sy r;Do gOhe s'ind/;mhw t;É.rev n" s n s'gz;tw yo n Etd-it£;m;´ a;lulo.ÉyW;idit tqeit te v¨,Sy r;Do gOhe tnU" s'Nyd/t te yè,Sy r;Do gOhe tnU" s'Nyd/t tÿ;nUnP]m.vÿÿ;nUnP]Sy t;nUnP]Tv' tSm;d;ünR st;nUn²P],e { oG/VyÉmit tSm;iÃdmsur;

jitayo vai nAmaitA yadupasado'sapatnAM vA etAbhirdevA vijitiM vyajayantAsapatnAM vijitiM vijayate ya evaM veda yAM devA eSu lokeSu yAmqtuSu yAmmAseSu yAmardhamAseSu yAmahorAtrayorvijitiM vyajayanta tAM vijitiM vijayate ya evaM veda te devA abibhayurasmAkaM vipremANamanvidamasurA AbhaviSyantIti te vyutkra-myAmantrayantAgnirvasubhirudakrAmadIndra ?o rudrai rvaruNa Adityairbqhaspatirvifvairdevaiste tathA vyutkramyAmantrayanta te'bruvanhanta yA eva na imAH priyatamAstanvastA asya varuNasya rAjxo gqhe saMnidadhAmahai tAbhireva naH sa na saMgachAtai yo na etada-tikrAmAdya AlulobhayiSAditi tatheti te varuNasya rAjxo gqhe tanUH saMnyadadhata te yadvaruNasya rAjxo gqhe tanUH saMnyadadhata tattAnUnaptramabhavattattAnUnaptrasya tAnUnaptratvaM tasmAdAhurna satAnUnaptriNe dra ?ogdhavyamiti tasmAdvidamasurA

jitayo vai nAmaitA yadupasado'sapatnAM vA etAbhirdevA vijitiM vyajayantAsapatnAM vijitiM vijayate ya evaM veda yAM devA eSu lokeSu yAmqtuSu yAmmAseSu yAmardhamAseSu yAmahorAtrayorvijitiM vyajayanta tAM vijitiM vijayate ya evaM veda te devA abibhayurasmAkaM vipremANamanvidamasurA AbhaviSyantIti te vyutkra-myAmantrayantAgnirvasubhirudakrAmadIndro rudrai rvaruNa Adityairbqhaspatirvifvairdevaiste tathA vyutkramyAmantrayanta te'bruvanhanta yA eva na imAH priyatamAstanvastA asya varuNasya rAjxo gqhe saMnidadhAmahai tAbhireva naH sa na saMgachAtai yo na etada-tikrAmAdya AlulobhayiSAditi tatheti te varuNasya rAjxo gqhe tanUH saMnyadadhata te yadvaruNasya rAjxo gqhe tanUH saMnyadadhata tattAnUnaptramabhavattattAnUnaptrasya tAnUnaptratvaM tasmAdAhurna satAnUnaptriNe dro gdhavyamiti tasmAdvidamasurA

जितयो वै नामैता यदुपसदोऽसपत्नां वा एताभिर्देवा विजितिं व्यजयन्तासपत्नां विजितिं विजयते य एवं वेद यां देवा एषु लोकेषु यामृतुषु याम्मासेषु यामर्धमासेषु यामहोरात्रयोर्विजितिं व्यजयन्त तां विजितिं विजयते य एवं वेद ते देवा अबिभयुरस्माकं विप्रेमाणमन्विदमसुरा आभविष्यन्तीति ते व्युत्क्र-म्यामन्त्रयन्ताग्निर्वसुभिरुदक्रामदीन्द्र ?ो रुद्रै र्वरुण आदित्यैर्बृहस्पतिर्विश्वैर्देवैस्ते तथा व्युत्क्रम्यामन्त्रयन्त तेऽब्रुवन्हन्त या एव न इमाः प्रियतमास्तन्वस्ता अस्य वरुणस्य राज्ञो गृहे संनिदधामहै ताभिरेव नः स न संगछातै यो न एतद-तिक्रामाद्य आलुलोभयिषादिति तथेति ते वरुणस्य राज्ञो गृहे तनूः संन्यदधत ते यद्वरुणस्य राज्ञो गृहे तनूः संन्यदधत तत्तानूनप्त्रमभवत्तत्तानूनप्त्रस्य तानूनप्त्रत्वं तस्मादाहुर्न सतानूनप्त्रिणे द्र ?ोग्धव्यमिति तस्माद्विदमसुरा

जितयो वै नामैता यदुपसदोऽसपत्नां वा एताभिर्देवा विजितिं व्यजयन्तासपत्नां विजितिं विजयते य एवं वेद यां देवा एषु लोकेषु यामृतुषु याम्मासेषु यामर्धमासेषु यामहोरात्रयोर्विजितिं व्यजयन्त तां विजितिं विजयते य एवं वेद ते देवा अबिभयुरस्माकं विप्रेमाणमन्विदमसुरा आभविष्यन्तीति ते व्युत्क्र-म्यामन्त्रयन्ताग्निर्वसुभिरुदक्रामदीन्द्रो रुद्रै र्वरुण आदित्यैर्बृहस्पतिर्विश्वैर्देवैस्ते तथा व्युत्क्रम्यामन्त्रयन्त तेऽब्रुवन्हन्त या एव न इमाः प्रियतमास्तन्वस्ता अस्य वरुणस्य राज्ञो गृहे संनिदधामहै ताभिरेव नः स न संगछातै यो न एतद-तिक्रामाद्य आलुलोभयिषादिति तथेति ते वरुणस्य राज्ञो गृहे तनूः संन्यदधत ते यद्वरुणस्य राज्ञो गृहे तनूः संन्यदधत तत्तानूनप्त्रमभवत्तत्तानूनप्त्रस्य तानूनप्त्रत्वं तस्मादाहुर्न सतानूनप्त्रिणे द्रो ग्धव्यमिति तस्माद्विदमसुरा


133

²xro v; Et´DSy yd;itQy' g[Iv; ¬psd" sm;nhihRWI .vt" sm;n' ih ²xrog[IvÉmWu' v; Et;' dev;" smSkÚvRt ydupsdStSy; aɦrnIk-m;sITsom" xLyo ivã,uStejn' v¨n" pn;Rin t;m;Jy/Nv;no VysOj'Sty; puro É.NdNt a;y'StSm;det; a;JyhivWo .v²Nt cturoŒg[e Stn;Nv[t-mupwTyupsTsu ctu"s'É/hIRWurnIkù xLyStejnMp,;Rin ]INStn;Nv[tmupw-TyupsTsu i]W'É/hIRWurnIkù xLyStejn' Ã* Stn* v[tmupwTyupsTsu iÃ-W'É/hIRWu" xLy’ ç¼v tejn' cwkù Stn' v[tmupwTyupsTSvek; ç¼veWu-árTy;:y;yt Eky; vIyRâM£yte pro vrIy;'so v; ”me lok; av;Rg'hIy's" prSt;dv;RcI¨psd ¬pwTyeW;mev lok;n;mÉ.ÉjTy; ¬ps´;y mIÀüW ”m;Mme a¦e sÉm/Émm;mupsd' vneárit it§iSt§" s;Ém/eNyo åpsmOõ; EtÃw yDSy smOõ' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit jÉß-vtIy;RJy;nuv;Ky;" kÚy;RdɦvOR];É, jìn´ ¬g[ ”v xyRh; Tv' som;És sTpitgRySf;no amIvhe d' ivã,uivR c£me ]IÉ, pd; iv c£m ”Tyet; ivpyRSt;É.rpr;ð¼ yjit ßNto v; Et;É.deRv;" puro É.NdNt a;yNydupsd" szNds" ktRVy; n ivzNdso yiÃzNds" kÚy;Rí[Iv;su tí<@Ö d?y;dIro Gl;vo jintoStSm;TszNds Ev ktRVy; n ivzNdsStdu h Sm;ho-p;ivj;RnÅutey ¬psd;' ikl vw tŠ‰;÷,e ySm;dPyXlIlSy Åoi]ySy mu%' Vyev D;yte tO¢Émv re.tIveTy;JyhivWo çupsdo g[Iv;su mu%-

firo vA etadyajxasya yadAtithyaM grIvA upasadaH samAnaharhiSI bhavataH samAnaM hi firogrIvamiSuM vA etAM devAH samaskurvata yadupasadastasyA agniranIka-mAsItsomaH falyo viSNustejanaM varunaH parnAni tAmAjyadhanvAno vyasqjaMstayA puro bhindanta AyaMstasmAdetA AjyahaviSo bhavanti caturo'gre stanAnvrata-mupaityupasatsu catuHsaMdhirhISuranIkaM falyastejanamparNAni trInstanAnvratamupai-tyupasatsu triSaMdhirhISuranIkaM falyastejanaM dvau stanau vratamupaityupasatsu dvi-SaMdhirhISuH falyafca hyeva tejanaM caikaM stanaM vratamupaityupasatsvekA hyeveSu-rityAkhyAyata ekayA vIryamkriyate paro varIyAMso vA ime lokA arvAgaMhIyaMsaH parastAdarvAcIrupasada upaityeSAmeva lokAnAmabhijityA upasadyAya mILhuSa imAmme agne samidhamimAmupasadaM vaneriti tisrastisraH sAmidhenyo rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati jaghni-vatIryAjyAnuvAkyAH kuryAdagnirvqtrANi jazghanadya ugra iva faryahA tvaM somAsi satpatirgayasphAno amIvahe daM viSNurvi cakrame trINi padA vi cakrama ityetA viparyastAbhiraparAhNe yajati ghnanto vA etAbhirdevAH puro bhindanta AyanyadupasadaH sachandasaH kartavyA na vichandaso yadvichandasaH kuryAdgrIvAsu tadgaNDaM dadhyAdIfvaro glAvo janitostasmAtsachandasa eva kartavyA na vichandasastadu ha smAho-pAvirjAnafruteya upasadAM kila vai tadbrAhmaNe yasmAdapyaflIlasya frotriyasya mukhaM vyeva jxAyate tqptamiva rebhatIvetyAjyahaviSo hyupasado grIvAsu mukha-

firo vA etadyajxasya yadAtithyaM grIvA upasadaH samAnaharhiSI bhavataH samAnaM hi firogrIvamiSuM vA etAM devAH samaskurvata yadupasadastasyA agniranIka-mAsItsomaH falyo viSNustejanaM varunaH parnAni tAmAjyadhanvAno vyasqjaMstayA puro bhindanta AyaMstasmAdetA AjyahaviSo bhavanti caturo'gre stanAnvrata-mupaityupasatsu catuHsaMdhirhISuranIkaM falyastejanamparNAni trInstanAnvratamupai-tyupasatsu triSaMdhirhISuranIkaM falyastejanaM dvau stanau vratamupaityupasatsu dvi-SaMdhirhISuH falyafca hyeva tejanaM caikaM stanaM vratamupaityupasatsvekA hyeveSu-rityAkhyAyata ekayA vIryamkriyate paro varIyAMso vA ime lokA arvAgaMhIyaMsaH parastAdarvAcIrupasada upaityeSAmeva lokAnAmabhijityA upasadyAya mI[L]huSa imAmme agne samidhamimAmupasadaM vaneriti tisrastisraH sAmidhenyo rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati jaghni-vatIryAjyAnuvAkyAH kuryAdagnirvqtrANi jazghanadya ugra iva faryahA tvaM somAsi satpatirgayasphAno amIvahe daM viSNurvi cakrame trINi padA vi cakrama ityetA viparyastAbhiraparAhNe yajati ghnanto vA etAbhirdevAH puro bhindanta AyanyadupasadaH sachandasaH kartavyA na vichandaso yadvichandasaH kuryAdgrIvAsu tadgaNDaM dadhyAdIfvaro glAvo janitostasmAtsachandasa eva kartavyA na vichandasastadu ha smAho-pAvirjAnafruteya upasadAM kila vai tadbrAhmaNe yasmAdapyaflIlasya frotriyasya mukhaM vyeva jxAyate tqptamiva rebhatIvetyAjyahaviSo hyupasado grIvAsu mukha-

शिरो वा एतद्यज्ञस्य यदातिथ्यं ग्रीवा उपसदः समानहर्हिषी भवतः समानं हि शिरोग्रीवमिषुं वा एतां देवाः समस्कुर्वत यदुपसदस्तस्या अग्निरनीक-मासीत्सोमः शल्यो विष्णुस्तेजनं वरुनः पर्नानि तामाज्यधन्वानो व्यसृजंस्तया पुरो भिन्दन्त आयंस्तस्मादेता आज्यहविषो भवन्ति चतुरोऽग्रे स्तनान्व्रत-मुपैत्युपसत्सु चतुःसंधिर्हीषुरनीकं शल्यस्तेजनम्पर्णानि त्रीन्स्तनान्व्रतमुपै-त्युपसत्सु त्रिषंधिर्हीषुरनीकं शल्यस्तेजनं द्वौ स्तनौ व्रतमुपैत्युपसत्सु द्वि-षंधिर्हीषुः शल्यश्च ह्येव तेजनं चैकं स्तनं व्रतमुपैत्युपसत्स्वेका ह्येवेषु-रित्याख्यायत एकया वीर्यम्क्रियते परो वरीयांसो वा इमे लोका अर्वागंहीयंसः परस्तादर्वाचीरुपसद उपैत्येषामेव लोकानामभिजित्या उपसद्याय मीळ्हुष इमाम्मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेरिति तिस्रस्तिस्रः सामिधेन्यो रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति जघ्नि-वतीर्याज्यानुवाक्याः कुर्यादग्निर्वृत्राणि जङ्घनद्य उग्र इव शर्यहा त्वं सोमासि सत्पतिर्गयस्फानो अमीवहे दं विष्णुर्वि चक्रमे त्रीणि पदा वि चक्रम इत्येता विपर्यस्ताभिरपराह्णे यजति घ्नन्तो वा एताभिर्देवाः पुरो भिन्दन्त आयन्यदुपसदः सछन्दसः कर्तव्या न विछन्दसो यद्विछन्दसः कुर्याद्ग्रीवासु तद्गण्डं दध्यादीश्वरो ग्लावो जनितोस्तस्मात्सछन्दस एव कर्तव्या न विछन्दसस्तदु ह स्माहो-पाविर्जानश्रुतेय उपसदां किल वै तद्ब्राह्मणे यस्मादप्यश्लीलस्य श्रोत्रियस्य मुखं व्येव ज्ञायते तृप्तमिव रेभतीवेत्याज्यहविषो ह्युपसदो ग्रीवासु मुख-

शिरो वा एतद्यज्ञस्य यदातिथ्यं ग्रीवा उपसदः समानहर्हिषी भवतः समानं हि शिरोग्रीवमिषुं वा एतां देवाः समस्कुर्वत यदुपसदस्तस्या अग्निरनीक-मासीत्सोमः शल्यो विष्णुस्तेजनं वरुनः पर्नानि तामाज्यधन्वानो व्यसृजंस्तया पुरो भिन्दन्त आयंस्तस्मादेता आज्यहविषो भवन्ति चतुरोऽग्रे स्तनान्व्रत-मुपैत्युपसत्सु चतुःसंधिर्हीषुरनीकं शल्यस्तेजनम्पर्णानि त्रीन्स्तनान्व्रतमुपै-त्युपसत्सु त्रिषंधिर्हीषुरनीकं शल्यस्तेजनं द्वौ स्तनौ व्रतमुपैत्युपसत्सु द्वि-षंधिर्हीषुः शल्यश्च ह्येव तेजनं चैकं स्तनं व्रतमुपैत्युपसत्स्वेका ह्येवेषु-रित्याख्यायत एकया वीर्यम्क्रियते परो वरीयांसो वा इमे लोका अर्वागंहीयंसः परस्तादर्वाचीरुपसद उपैत्येषामेव लोकानामभिजित्या उपसद्याय मीळ्हुष इमाम्मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेरिति तिस्रस्तिस्रः सामिधेन्यो रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति जघ्नि-वतीर्याज्यानुवाक्याः कुर्यादग्निर्वृत्राणि जङ्घनद्य उग्र इव शर्यहा त्वं सोमासि सत्पतिर्गयस्फानो अमीवहे दं विष्णुर्वि चक्रमे त्रीणि पदा वि चक्रम इत्येता विपर्यस्ताभिरपराह्णे यजति घ्नन्तो वा एताभिर्देवाः पुरो भिन्दन्त आयन्यदुपसदः सछन्दसः कर्तव्या न विछन्दसो यद्विछन्दसः कुर्याद्ग्रीवासु तद्गण्डं दध्यादीश्वरो ग्लावो जनितोस्तस्मात्सछन्दस एव कर्तव्या न विछन्दसस्तदु ह स्माहो-पाविर्जानश्रुतेय उपसदां किल वै तद्ब्राह्मणे यस्मादप्यश्लीलस्य श्रोत्रियस्य मुखं व्येव ज्ञायते तृप्तमिव रेभतीवेत्याज्यहविषो ह्युपसदो ग्रीवासु मुख-


138

devvmR v; Et´Tp[y;j;’;nuy;j;’;p[y;jmnnuy;jM.vtIãvw s'²xTy; ap[itxr;y sÕdit£My;Å;vyit yDSy;É.£;NTy; anp£m;y td;ó" £ËrÉmv v; EtTsomSy r;DoŒNte cr²Nt ydSy `Oten;Nte cr²Nt `Oten ih vj[e,eN{ o vO]mh'St´d'xur'xu·e dev som;Py;yt;ÉmN{ ;ywk/nivd a; tu>yÉmN{ " Py;yt;m; TvÉmN{ ;y Py;ySv; Py;yy;Sm;Ns%INsNy; me/y; SvâSt te dev som suTy;mudOcmxIyeit r;j;nm;Py;yy²Nt ydev;Sy tT£ËrÉmv;Nte cr²Nt tdev;Sywten;PyyyNTyqo En' v/RyNTyev ´;v;-pOÉqVyov;R EW g.oR yTsomo r;j; tdde·; r;y E·; v;m;in p[eWe .g;y AtmOtv;id>yo nmo idve nm" pOÉqVy; ”it p[Stre inövte ´;v;-

devavarma vA etadyatprayAjAfcAnuyAjAfcAprayAjamananuyAjambhavatISvai saMfityA apratifarAya sakqdatikramyAfrAvayati yajxasyAbhikrAntyA anapakramAya tadAhuH krUramiva vA etatsomasya rAjxo'nte caranti yadasya ghqtenAnte caranti ghqtena hi vajreNendra ?o vqtramahaMstadyadaMfuraMfuSTe deva somApyAyatAmindra ?Ayaikadhanavida A tubhyamindra ?H pyAyatAmA tvamindra ?Aya pyAyasvA pyAyayAsmAnsakhInsanyA medhayA svasti te deva soma sutyAmudqcamafIyeti rAjAnamApyAyayanti yadevAsya tatkrUramivAnte caranti tadevAsyaitenApyayayantyatho enaM vardhayantyeva dyAvA-pqthivyorvA eSa garbho yatsomo rAjA tadadeSTA rAya eSTA vAmAni preSe bhagAya qtamqtavAdibhyo namo dive namaH pqthivyA iti prastare nihnavate dyAvA-

devavarma vA etadyatprayAjAfcAnuyAjAfcAprayAjamananuyAjambhavatISvai saMfityA apratifarAya sakqdatikramyAfrAvayati yajxasyAbhikrAntyA anapakramAya tadAhuH krUramiva vA etatsomasya rAjxo'nte caranti yadasya ghqtenAnte caranti ghqtena hi vajreNendro vqtramahaMstadyadaMfuraMfuSTe deva somApyAyatAmindrA yaikadhanavida A tubhyamindra H! pyAyatAmA tvamindrA ya pyAyasvA pyAyayAsmAnsakhInsanyA medhayA svasti te deva soma sutyAmudqcamafIyeti rAjAnamApyAyayanti yadevAsya tatkrUramivAnte caranti tadevAsyaitenApyayayantyatho enaM vardhayantyeva dyAvA-pqthivyorvA eSa garbho yatsomo rAjA tadadeSTA rAya eSTA vAmAni preSe bhagAya qtamqtavAdibhyo namo dive namaH pqthivyA iti prastare nihnavate dyAvA-

देववर्म वा एतद्यत्प्रयाजाश्चानुयाजाश्चाप्रयाजमननुयाजम्भवतीष्वै संशित्या अप्रतिशराय सकृदतिक्रम्याश्रावयति यज्ञस्याभिक्रान्त्या अनपक्रमाय तदाहुः क्रूरमिव वा एतत्सोमस्य राज्ञोऽन्ते चरन्ति यदस्य घृतेनान्ते चरन्ति घृतेन हि वज्रेणेन्द्र ?ो वृत्रमहंस्तद्यदंशुरंशुष्टे देव सोमाप्यायतामिन्द्र ?ायैकधनविद आ तुभ्यमिन्द्र ?ः प्यायतामा त्वमिन्द्र ?ाय प्यायस्वा प्याययास्मान्सखीन्सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्यामुदृचमशीयेति राजानमाप्याययन्ति यदेवास्य तत्क्रूरमिवान्ते चरन्ति तदेवास्यैतेनाप्यययन्त्यथो एनं वर्धयन्त्येव द्यावा-पृथिव्योर्वा एष गर्भो यत्सोमो राजा तददेष्टा राय एष्टा वामानि प्रेषे भगाय ऋतमृतवादिभ्यो नमो दिवे नमः पृथिव्या इति प्रस्तरे निह्नवते द्यावा-

देववर्म वा एतद्यत्प्रयाजाश्चानुयाजाश्चाप्रयाजमननुयाजम्भवतीष्वै संशित्या अप्रतिशराय सकृदतिक्रम्याश्रावयति यज्ञस्याभिक्रान्त्या अनपक्रमाय तदाहुः क्रूरमिव वा एतत्सोमस्य राज्ञोऽन्ते चरन्ति यदस्य घृतेनान्ते चरन्ति घृतेन हि वज्रेणेन्द्रो वृत्रमहंस्तद्यदंशुरंशुष्टे देव सोमाप्यायतामिन्द्रा यैकधनविद आ तुभ्यमिन्द्र ः! प्यायतामा त्वमिन्द्रा य प्यायस्वा प्याययास्मान्सखीन्सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्यामुदृचमशीयेति राजानमाप्याययन्ति यदेवास्य तत्क्रूरमिवान्ते चरन्ति तदेवास्यैतेनाप्यययन्त्यथो एनं वर्धयन्त्येव द्यावा-पृथिव्योर्वा एष गर्भो यत्सोमो राजा तददेष्टा राय एष्टा वामानि प्रेषे भगाय ऋतमृतवादिभ्यो नमो दिवे नमः पृथिव्या इति प्रस्तरे निह्नवते द्यावा-


150

a¦ye p[,Iym;n;y;nub[UhITy;h;?vyuR" p[ dev' deVy; É/y; .rt; j;tvedsMhVy no v=d;nuWÉgit g;y;]IMb[;÷,Sy;nub[Uy;í;y]o vw b[;÷,Stejo vw b[÷vcRs' g;y]I tejswvwn' td(b[÷vcRsen sm/RytImMmhe ivdQy;y xUWÉmit i]·‘.' r;jNySy;nub[Uy;T]w·‘.o vw r;jNy aojo v; ”²N{ y' vIy| i]·‘bojswvwn' tid²N{ ye, vIyeR, sm/Ryit xTÕTv é@ä;y p[ j.[uárit Sv;n;mevwn' tCz^wÏä' gm;yit ê,otu no dMyeÉ.rnIk“" ê,oTvɦidRVywrj§ ”Ty;jrs' h;âSm¥j§o dId;y y Ev' ved;yÉmh p[qmo /;Éy /;tOÉ.árit jgtI' vwXySy;nub[Uy;j( j;gto vw vwXyo j;gt;" pxv" pxuÉ.revwn' tTsm/Ry;it vneWu Éc]' iv>v' ivxeivx ”TyÉ.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõmymu ãy p[ devyuárTynu·‘âBb v;c' ivsOjte v;Gv; anu·‘Bv;Cyev tÃ;c' ivsOjteŒymu ãy ”it yd;h;ymu Sy;gm' y; pur; gN/veRãvv;TsÉmTyev tÃ;Kp[b[UteŒymɦ¨¨ãytITyy' v; aɦ¨¨ãyTymO-t;idv jNmn ”TymOtTvmev;âSm'St¶/;it shsɒTshIy;Ndevo jIv;tve Õt ”it devo ç¼W EtÆIv;tve Õto ydɦárÂ;y;STv; pde vy' n;.; pOÉqVy; a/ITyetÃ; ”Â;y;Spd' yduÿrvedIn;É.j;Rtvedo in /ImhIit in/;SyNto ç¼nM.vNTy¦e hVy;y voÀhv ”it hVy' ih v+y* .vTy¦e iveÉ." SvnIk devwå,;RvNtMp[qm" sId yoinÉmit iv;”revwn' t¶¼vw" sh;s;dyit kÚl;Éyn' `OtvNt;' siv] ”it kÚl;yÉmv ç¼t´De i£yte yTpwtud;rv;" pár/yo guLgulU,;RStuk;" sugâN/tejn;nIit yj(n;' ny yjm;n;y s;¾?vit yDmev tdOju/; p[itÏ;pyit sId hot" Sv ¬ lokƒ ÉcikTv;inTyɦvwR dev;n;' hot; tSywW Svo loko yduÿrvedIn;É." s;dy; yD' suÕtSy yon;ivit yjm;no vw yDo yjm;n;ywvwt;m;²xWm;x;Ste dev;vIdeRv;NhivW; yj;Sy¦e bOh´jm;ne vyo /; ”it p[;,o vw vy" p[;,mev t´jm;ne d/;it in hot; hotOWdne ivd;n ”TyɦvwR dev;n;' hot; tSywtõotOWdn' yduÿrvedIn;É.STveWo dIidv;\ asdTsud= ”Ty;s¥o ih s tihR .vTydB/v[tp[mitvRÉsÏ ”TyɦvwR dev;n;' vÉsÏ" sh§M.r" xuÉcÉj×o aɦárTyeW; h v; aSy sh§M.rt; ydenmekù sNtMbü/; ivhr²Nt p[ h vw s;h§MpoWm;Òoit y Ev' ved Tv' dUtSTvmu n" prSp; ”Tyuÿmy; párd/;it Tv' vSy a; vOW. p[,et; a¦e tokSy nStne tnUn;mp[yuzNdI´ŠoÉ/ gop; ”TyɦvwR dev;n;' gop; aɦmev tTsvRto go¢;rMpárdÿ a;Tmne c yjm;n;y c y]wv' ivÃ;nety; párd/;Tyqo s'vTsrI,;mevwt;' SvâSt' kÚ¨te t; Et; a·;vNv;h åpsmO/; EtÃw yDSy smOõ' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit t;s;' i]" p[qm;mNv;h i]¨ÿm;' t; Ã;dx sMp´Nte Ã;ds vw m;s;" s'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" p[j;pTy;ytn;É.rev;.I r;Ýoit y Ev' ved i]" p[qm;' i]¨ÿm;mNv;h

agnaye praNIyamAnAyAnubrUhItyAhAdhvaryuH pra devaM devyA dhiyA bharatA jAtavedasamhavya no vakSadAnuSagiti gAyAtrImbrAhmaNasyAnubrUyAdgAyatro vai brAhmaNastejo vai brahmavarcasaM gAyatrI tejasaivainaM tadbrahmavarcasena samardhayatImammahe vidathyAya fUSamiti triSTubhaM rAjanyasyAnubrUyAttraiSTubho vai rAjanya ojo vA indri yaM vIryaM triSTubojasaivainaM tadindri yeNa vIryeNa samardhayati fafvatkqtva IDyAya pra jabhruriti svAnAmevainaM tacchraiSThyaM gamAyati fqNotu no damyebhiranIkaiH fqNotvagnirdivyairajasra ityAjarasaM hAsminnajasro dIdAya ya evaM vedAyamiha prathamo dhAyi dhAtqbhiriti jagatIM vaifyasyAnubrUyAj jAgato vai vaifyo jAgatAH pafavaH pafubhirevainaM tatsamardhayAti vaneSu citraM vibhvaM vifevifa ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamayamu Sya pra devayurityanuSTubbi vAcaM visqjate vAgvA anuSTubvAcyeva tadvAcaM visqjate'yamu Sya iti yadAhAyamu syAgamaM yA purA gandharveSvavAtsamityeva tadvAkprabrUte'yamagniruruSyatItyayaM vA agniruruSyatyamq-tAdiva janmana ityamqtatvamevAsmiMstaddadhAti sahasafcitsahIyAndevo jIvAtave kqta iti devo hyeSa etajjIvAtave kqto yadagniriLAyAstvA pade vayaM nAbhA pqthivyA adhItyetadvA iLAyAspadaM yaduttaravedInAbhirjAtavedo ni dhImahIti nidhAsyanto hyenambhavantyagne havyAya voLhava iti havyaM hi vakSyau bhavatyagne vifvebhiH svanIka devairUrNAvantamprathamaH sIda yonimiti vifvAirevainaM taddevaiH sahAsAdayati kulAyinaM ghqtavantAM savitra iti kulAyamiva hyetadyajxe kriyate yatpaitudAravAH paridhayo gulgulUrNAstukAH sugandhitejanAnIti yajnAM naya yajamAnAya sAdhviti yajxameva tadqjudhA pratiSThApayati sIda hotaH sva u loke cikitvAnityagnirvai devAnAM hotA tasyaiSa svo loko yaduttaravedInAbhiH sAdayA yajxaM sukqtasya yonAviti yajamAno vai yajxo yajamAnAyaivaitAmAfiSamAfAste devAvIrdevAnhaviSA yajAsyagne bqhadyajamAne vayo dhA iti prANo vai vayaH prANameva tadyajamAne dadhAti ni hotA hotqSadane vidAna ityagnirvai devAnAM hotA tasyaitaddhotqSadanaM yaduttaravedInAbhistveSo dIdivAMM asadatsudakSa ityAsanno hi sa tarhi bhavatyadabdhavratapramatirvasiSTha ityagnirvai devAnAM vasiSThaH sahasrambharaH fucijihvo agnirityeSA ha vA asya sahasrambharatA yadenamekaM santambahudhA viharanti pra ha vai sAhasrampoSamApnoti ya evaM veda tvaM dUtastvamu naH paraspA ityuttamayA paridadhAti tvaM vasya A vqSabha praNetA agne tokasya nastane tanUnAmaprayuchandIdyadbodhi gopA ityagnirvai devAnAM gopA agnimeva tatsarvato goptAramparidatta Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAnetayA paridadhAtyatho saMvatsarINAmevaitAM svastiM kurute tA etA aSTAvanvAha rUpasamqdhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdasa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha

agnaye praNIyamAnAyAnubrUhItyAhAdhvaryuH pra devaM devyA dhiyA bharatA jAtavedasamhavya no vakSadAnuSagiti gAyAtrImbrAhmaNasyAnubrUyAdgAyatro vai brAhmaNastejo vai brahmavarcasaM gAyatrI tejasaivainaM tadbrahmavarcasena samardhayatImammahe vidathyAya fUSamiti triSTubhaM rAjanyasyAnubrUyAttraiSTubho vai rAjanya ojo vA indri yaM vIryaM triSTubojasaivainaM tadindri yeNa vIryeNa samardhayati fafvatkqtva IDyAya pra jabhruriti svAnAmevainaM tacchraiSThyaM gamAyati fqNotu no damyebhiranIkaiH fqNotvagnirdivyairajasra ityAjarasaM hAsminnajasro dIdAya ya evaM vedAyamiha prathamo dhAyi dhAtqbhiriti jagatIM vaifyasyAnubrUyAj jAgato vai vaifyo jAgatAH pafavaH pafubhirevainaM tatsamardhayAti vaneSu citraM vibhvaM vifevifa ityabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamayamu Sya pra devayurityanuSTubbi vAcaM visqjate vAgvA anuSTubvAcyeva tadvAcaM visqjate'yamu Sya iti yadAhAyamu syAgamaM yA purA gandharveSvavAtsamityeva tadvAkprabrUte'yamagniruruSyatItyayaM vA agniruruSyatyamq-tAdiva janmana ityamqtatvamevAsmiMstaddadhAti sahasafcitsahIyAndevo jIvAtave kqta iti devo hyeSa etajjIvAtave kqto yadagniri[L]AyAstvA pade vayaM nAbhA pqthivyA adhItyetadvA i[L]AyAspadaM yaduttaravedInAbhirjAtavedo ni dhImahIti nidhAsyanto hyenambhavantyagne havyAya vo[L]hava iti havyaM hi vakSyau bhavatyagne vifvebhiH svanIka devairUrNAvantamprathamaH sIda yonimiti vifvAirevainaM taddevaiH sahAsAdayati kulAyinaM ghqtavantAM savitra iti kulAyamiva hyetadyajxe kriyate yatpaitudAravAH paridhayo gulgulUrNAstukAH sugandhitejanAnIti yajnAM naya yajamAnAya sAdhviti yajxameva tadqjudhA pratiSThApayati sIda hotaH sva u loke cikitvAnityagnirvai devAnAM hotA tasyaiSa svo loko yaduttaravedInAbhiH sAdayA yajxaM sukqtasya yonAviti yajamAno vai yajxo yajamAnAyaivaitAmAfiSamAfAste devAvIrdevAnhaviSA yajAsyagne bqhadyajamAne vayo dhA iti prANo vai vayaH prANameva tadyajamAne dadhAti ni hotA hotqSadane vidAna ityagnirvai devAnAM hotA tasyaitaddhotqSadanaM yaduttaravedInAbhistveSo dIdivAMM asadatsudakSa ityAsanno hi sa tarhi bhavatyadabdhavratapramatirvasiSTha ityagnirvai devAnAM vasiSThaH sahasrambharaH fucijihvo agnirityeSA ha vA asya sahasrambharatA yadenamekaM santambahudhA viharanti pra ha vai sAhasrampoSamApnoti ya evaM veda tvaM dUtastvamu naH paraspA ityuttamayA paridadhAti tvaM vasya A vqSabha praNetA agne tokasya nastane tanUnAmaprayuchandIdyadbodhi gopA ityagnirvai devAnAM gopA agnimeva tatsarvato goptAramparidatta Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAnetayA paridadhAtyatho saMvatsarINAmevaitAM svastiM kurute tA etA aSTAvanvAha rUpasamqdhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdasa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha

अग्नये प्रणीयमानायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युः प्र देवं देव्या धिया भरता जातवेदसम्हव्य नो वक्षदानुषगिति गायात्रीम्ब्राह्मणस्यानुब्रूयाद्गायत्रो वै ब्राह्मणस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेजसैवैनं तद्ब्रह्मवर्चसेन समर्धयतीमम्महे विदथ्याय शूषमिति त्रिष्टुभं राजन्यस्यानुब्रूयात्त्रैष्टुभो वै राजन्य ओजो वा इन्द्रि यं वीर्यं त्रिष्टुबोजसैवैनं तदिन्द्रि येण वीर्येण समर्धयति शश्वत्कृत्व ईड्याय प्र जभ्रुरिति स्वानामेवैनं तच्छ्रैष्ठ्यं गमायति शृणोतु नो दम्येभिरनीकैः शृणोत्वग्निर्दिव्यैरजस्र इत्याजरसं हास्मिन्नजस्रो दीदाय य एवं वेदायमिह प्रथमो धायि धातृभिरिति जगतीं वैश्यस्यानुब्रूयाज् जागतो वै वैश्यो जागताः पशवः पशुभिरेवैनं तत्समर्धयाति वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविश इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमयमु ष्य प्र देवयुरित्यनुष्टुब्बि वाचं विसृजते वाग्वा अनुष्टुब्वाच्येव तद्वाचं विसृजतेऽयमु ष्य इति यदाहायमु स्यागमं या पुरा गन्धर्वेष्ववात्समित्येव तद्वाक्प्रब्रूतेऽयमग्निरुरुष्यतीत्ययं वा अग्निरुरुष्यत्यमृ-तादिव जन्मन इत्यमृतत्वमेवास्मिंस्तद्दधाति सहसश्चित्सहीयान्देवो जीवातवे कृत इति देवो ह्येष एतज्जीवातवे कृतो यदग्निरिळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधीत्येतद्वा इळायास्पदं यदुत्तरवेदीनाभिर्जातवेदो नि धीमहीति निधास्यन्तो ह्येनम्भवन्त्यग्ने हव्याय वोळ्हव इति हव्यं हि वक्ष्यौ भवत्यग्ने विश्वेभिः स्वनीक देवैरूर्णावन्तम्प्रथमः सीद योनिमिति विश्वाइरेवैनं तद्देवैः सहासादयति कुलायिनं घृतवन्तां सवित्र इति कुलायमिव ह्येतद्यज्ञे क्रियते यत्पैतुदारवाः परिधयो गुल्गुलूर्णास्तुकाः सुगन्धितेजनानीति यज्नां नय यजमानाय साध्विति यज्ञमेव तदृजुधा प्रतिष्ठापयति सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वानित्यग्निर्वै देवानां होता तस्यैष स्वो लोको यदुत्तरवेदीनाभिः सादया यज्ञं सुकृतस्य योनाविति यजमानो वै यज्ञो यजमानायैवैतामाशिषमाशास्ते देवावीर्देवान्हविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धा इति प्राणो वै वयः प्राणमेव तद्यजमाने दधाति नि होता होतृषदने विदान इत्यग्निर्वै देवानां होता तस्यैतद्धोतृषदनं यदुत्तरवेदीनाभिस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्ष इत्यासन्नो हि स तर्हि भवत्यदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठ इत्यग्निर्वै देवानां वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निरित्येषा ह वा अस्य सहस्रम्भरता यदेनमेकं सन्तम्बहुधा विहरन्ति प्र ह वै साहस्रम्पोषमाप्नोति य एवं वेद त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पा इत्युत्तमया परिदधाति त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुछन्दीद्यद्बोधि गोपा इत्यग्निर्वै देवानां गोपा अग्निमेव तत्सर्वतो गोप्तारम्परिदत्त आत्मने च यजमानाय च यत्रैवं विद्वानेतया परिदधात्यथो संवत्सरीणामेवैतां स्वस्तिं कुरुते ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृधा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादस वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह

अग्नये प्रणीयमानायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युः प्र देवं देव्या धिया भरता जातवेदसम्हव्य नो वक्षदानुषगिति गायात्रीम्ब्राह्मणस्यानुब्रूयाद्गायत्रो वै ब्राह्मणस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेजसैवैनं तद्ब्रह्मवर्चसेन समर्धयतीमम्महे विदथ्याय शूषमिति त्रिष्टुभं राजन्यस्यानुब्रूयात्त्रैष्टुभो वै राजन्य ओजो वा इन्द्रि यं वीर्यं त्रिष्टुबोजसैवैनं तदिन्द्रि येण वीर्येण समर्धयति शश्वत्कृत्व ईड्याय प्र जभ्रुरिति स्वानामेवैनं तच्छ्रैष्ठ्यं गमायति शृणोतु नो दम्येभिरनीकैः शृणोत्वग्निर्दिव्यैरजस्र इत्याजरसं हास्मिन्नजस्रो दीदाय य एवं वेदायमिह प्रथमो धायि धातृभिरिति जगतीं वैश्यस्यानुब्रूयाज् जागतो वै वैश्यो जागताः पशवः पशुभिरेवैनं तत्समर्धयाति वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविश इत्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धमयमु ष्य प्र देवयुरित्यनुष्टुब्बि वाचं विसृजते वाग्वा अनुष्टुब्वाच्येव तद्वाचं विसृजतेऽयमु ष्य इति यदाहायमु स्यागमं या पुरा गन्धर्वेष्ववात्समित्येव तद्वाक्प्रब्रूतेऽयमग्निरुरुष्यतीत्ययं वा अग्निरुरुष्यत्यमृ-तादिव जन्मन इत्यमृतत्वमेवास्मिंस्तद्दधाति सहसश्चित्सहीयान्देवो जीवातवे कृत इति देवो ह्येष एतज्जीवातवे कृतो यदग्निरिळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधीत्येतद्वा इळायास्पदं यदुत्तरवेदीनाभिर्जातवेदो नि धीमहीति निधास्यन्तो ह्येनम्भवन्त्यग्ने हव्याय वोळ्हव इति हव्यं हि वक्ष्यौ भवत्यग्ने विश्वेभिः स्वनीक देवैरूर्णावन्तम्प्रथमः सीद योनिमिति विश्वाइरेवैनं तद्देवैः सहासादयति कुलायिनं घृतवन्तां सवित्र इति कुलायमिव ह्येतद्यज्ञे क्रियते यत्पैतुदारवाः परिधयो गुल्गुलूर्णास्तुकाः सुगन्धितेजनानीति यज्नां नय यजमानाय साध्विति यज्ञमेव तदृजुधा प्रतिष्ठापयति सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वानित्यग्निर्वै देवानां होता तस्यैष स्वो लोको यदुत्तरवेदीनाभिः सादया यज्ञं सुकृतस्य योनाविति यजमानो वै यज्ञो यजमानायैवैतामाशिषमाशास्ते देवावीर्देवान्हविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धा इति प्राणो वै वयः प्राणमेव तद्यजमाने दधाति नि होता होतृषदने विदान इत्यग्निर्वै देवानां होता तस्यैतद्धोतृषदनं यदुत्तरवेदीनाभिस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्ष इत्यासन्नो हि स तर्हि भवत्यदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठ इत्यग्निर्वै देवानां वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निरित्येषा ह वा अस्य सहस्रम्भरता यदेनमेकं सन्तम्बहुधा विहरन्ति प्र ह वै साहस्रम्पोषमाप्नोति य एवं वेद त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पा इत्युत्तमया परिदधाति त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुछन्दीद्यद्बोधि गोपा इत्यग्निर्वै देवानां गोपा अग्निमेव तत्सर्वतो गोप्तारम्परिदत्त आत्मने च यजमानाय च यत्रैवं विद्वानेतया परिदधात्यथो संवत्सरीणामेवैतां स्वस्तिं कुरुते ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृधा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादस वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह


155

hiv/;Rn;>y;Mp[oçm;,;>y;mnub[UhITy;h;?vyuRyuRje v;Mb[÷ pUVy| nmoÉ.-árTyNv;h b[÷,; v; Ete dev; ayuït yõiv/;Rne b[÷,wvwne Et´uÛ¹ n vw b[÷y;Mp[oçm;,;>y;mnu v;c;h;q kSm;ÿOc' ´;v;pOÉqvIym-Nv;heit ´;v;pOÉqvI vw dev;n;' hiv/;Rne a;St;' te ¬ Ev;´;ip hiv/;Rne te hIdmNtre, sv| hivyRidd' ikùc tSm;ÿOc' ´;v;pOÉqvIymNv;h yme ”v ytm;ne ydwtÉmit yme ”v ç¼te ytm;ne p[b;üÉgt" p[ v;M.rNm;nuW; devyNt ”it devyNto ç¼ne m;nuW;" p[.rNTy; sIdt' Svmu lokù ivd;ne Sv;sSqe .vtÉmNdve n ”it somo vw r;jeNdu" som;ywvwne Et{ ;D a;sde-ŒcIKlOpdÉ/ Ãyord/; ¬KQy' vc ”it Ãyoç¼RtÿOtIy' zidrÉ/in/Iyt ¬KQy' vc ”it yd;h yÉDy' vw kmoRKQy' vco yDmevwten sm/Ryit yt§uc; Émqu¬a; y; spyRt" as'yÿo v[te te =eit puãytIit ydev;d" pUv| yÿvTpdm;h tdevwten x;NTy; xmyit .{ ; xáÿ_yRjm;n;y suNvt ”Ty;²xWm;x;Ste iv; åp;É, p[it mute kivárit ivåp;mNv;h s rr;$ä;mI=m;,oŒnub[Uy;iÐÉmv ih åp' rr;$ä;" xuKlÉmv c Õã,Émv c iv' åpmv¨Nõ a;Tmne c yjm;n;y c y]wv' ivÃ;net;' rr;-$ä;mI=m;,oŒNv;h pár Tv; ÉgvR,o Égr ”Tyuÿmy; párd/;it s ydwv hiv/;Rne sMpárÉÅte mNyet;q párd?y;dn¦M.;vuk; h hotu’ yjm;nSy c .;y;R .v²Nt y]wv' ivÃ;nety; hiv/;Rnyo" sMpárÉÅtyo" párd/;it yjuW; v; Ete párÅIyete yõiv/;Rne yjuWwvwne EtTpárÅy²Nt t* ydwv;?vyuR’ p[itp[Sq;t; co.yto meQy* inhNy;t;mq párd?y;d] ih te sMpárÉÅte .vtSt; Et; a·;vNv;h åpsmOõ; EtÃw yDSy smOõ' y{ UpsmOõ' yTkmR i£ym;,mOgÉ.vdit t;s;' i]" p[qm;mNv;h i]¨ÿm;' t; Ã;dx sMp´Nte Ã;dx vw m;s;" s'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" p[j;pTy;ytn;É.rev;.I r;Ýoit y Ev' ved i]" p[qm;' i]¨ÿm;mNv;h

havirdhAnAbhyAmprohyamANAbhyAmanubrUhItyAhAdhvaryuryuje vAmbrahma pUrvyaM namobhi-rityanvAha brahmaNA vA ete devA ayuxjata yaddhavirdhAne brahmaNaivaine etadyuzkte na vai brahmaNvadri Syati pretAM yajxasya fambhuveti tqcaM dyAvApqthivIyamanvAha tadAhu-ryaddhavirdhAnAbhyAmprohyamANAbhyAmanu vAcAhAtha kasmAttqcaM dyAvApqthivIyama-nvAheti dyAvApqthivI vai devAnAM havirdhAne AstAM te u evAdyApi havirdhAne te hIdamantareNa sarvaM haviryadidaM kiMca tasmAttqcaM dyAvApqthivIyamanvAha yame iva yatamAne yadaitamiti yame iva hyete yatamAne prabAhugitaH pra vAmbharanmAnuSA devayanta iti devayanto hyene mAnuSAH prabharantyA sIdataM svamu lokaM vidAne svAsasthe bhavatamindave na iti somo vai rAjenduH somAyaivaine etadra ?Ajxa Asade-'cIkl\qpadadhi dvayoradadhA ukthyaM vaca iti dvayorhyetattqtIyaM chadiradhinidhIyata ukthyaM vaca iti yadAha yajxiyaM vai karmokthyaM vaco yajxamevaitena samardhayati yatasrucA mithuuA yA saparyataH asaMyatto vrate te kSeti puSyatIti yadevAdaH pUrvaM yattavatpadamAha tadevaitena fAntyA famayati bhadra ?A faktiryajamAnAya sunvata ityAfiSamAfAste vifvA rUpANi prati muxcate kaviriti vifvarUpAmanvAha sa rarATyAmIkSamANo'nubrUyAdvifvamiva hi rUpaM rarATyAH fuklamiva ca kqSNamiva ca vifvaM rUpamavarunddha Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAnetAM rarA-TyAmIkSamANo'nvAha pari tvA girvaNo gira ityuttamayA paridadhAti sa yadaiva havirdhAne samparifrite manyetAtha paridadhyAdanagnambhAvukA ha hotufca yajamAnasya ca bhAryA bhavanti yatraivaM vidvAnetayA havirdhAnayoH samparifritayoH paridadhAti yajuSA vA ete parifrIyete yaddhavirdhAne yajuSaivaine etatparifrayanti tau yadaivAdhvaryufca pratiprasthAtA cobhayato methyau nihanyAtAmatha paridadhyAdatra hi te samparifrite bhavatastA etA aSTAvanvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha

havirdhAnAbhyAmprohyamANAbhyAmanubrUhItyAhAdhvaryuryuje vAmbrahma pUrvyaM namobhi-rityanvAha brahmaNA vA ete devA ayuxjata yaddhavirdhAne brahmaNaivaine etadyuzkte na vai brahmaNvadri Syati pretAM yajxasya fambhuveti tqcaM dyAvApqthivIyamanvAha tadAhu-ryaddhavirdhAnAbhyAmprohyamANAbhyAmanu vAcAhAtha kasmAttqcaM dyAvApqthivIyama-nvAheti dyAvApqthivI vai devAnAM havirdhAne AstAM te u evAdyApi havirdhAne te hIdamantareNa sarvaM haviryadidaM kiMca tasmAttqcaM dyAvApqthivIyamanvAha yame iva yatamAne yadaitamiti yame iva hyete yatamAne prabAhugitaH pra vAmbharanmAnuSA devayanta iti devayanto hyene mAnuSAH prabharantyA sIdataM svamu lokaM vidAne svAsasthe bhavatamindave na iti somo vai rAjenduH somAyaivaine etadrA jxa Asade-'cIk\padadhi dvayoradadhA ukthyaM vaca iti dvayorhyetattqtIyaM chadiradhinidhIyata ukthyaM vaca iti yadAha yajxiyaM vai karmokthyaM vaco yajxamevaitena samardhayati yatasrucA mithuuA yA saparyataH asaMyatto vrate te kSeti puSyatIti yadevAdaH pUrvaM yattavatpadamAha tadevaitena fAntyA famayati bhadrA faktiryajamAnAya sunvata ityAfiSamAfAste vifvA rUpANi prati muxcate kaviriti vifvarUpAmanvAha sa rarATyAmIkSamANo'nubrUyAdvifvamiva hi rUpaM rarATyAH fuklamiva ca kqSNamiva ca vifvaM rUpamavarunddha Atmane ca yajamAnAya ca yatraivaM vidvAnetAM rarA-TyAmIkSamANo'nvAha pari tvA girvaNo gira ityuttamayA paridadhAti sa yadaiva havirdhAne samparifrite manyetAtha paridadhyAdanagnambhAvukA ha hotufca yajamAnasya ca bhAryA bhavanti yatraivaM vidvAnetayA havirdhAnayoH samparifritayoH paridadhAti yajuSA vA ete parifrIyete yaddhavirdhAne yajuSaivaine etatparifrayanti tau yadaivAdhvaryufca pratiprasthAtA cobhayato methyau nihanyAtAmatha paridadhyAdatra hi te samparifrite bhavatastA etA aSTAvanvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasamqddhaM yatkarma kriyamANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA dvAdafa sampadyante dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajApatyAyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha

हविर्धानाभ्याम्प्रोह्यमाणाभ्यामनुब्रूहीत्याहाध्वर्युर्युजे वाम्ब्रह्म पूर्व्यं नमोभि-रित्यन्वाह ब्रह्मणा वा एते देवा अयुञ्जत यद्धविर्धाने ब्रह्मणैवैने एतद्युङ्क्ते न वै ब्रह्मण्वद्रि ष्यति प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवेति तृचं द्यावापृथिवीयमन्वाह तदाहु-र्यद्धविर्धानाभ्याम्प्रोह्यमाणाभ्यामनु वाचाहाथ कस्मात्तृचं द्यावापृथिवीयम-न्वाहेति द्यावापृथिवी वै देवानां हविर्धाने आस्तां ते उ एवाद्यापि हविर्धाने ते हीदमन्तरेण सर्वं हविर्यदिदं किंच तस्मात्तृचं द्यावापृथिवीयमन्वाह यमे इव यतमाने यदैतमिति यमे इव ह्येते यतमाने प्रबाहुगितः प्र वाम्भरन्मानुषा देवयन्त इति देवयन्तो ह्येने मानुषाः प्रभरन्त्या सीदतं स्वमु लोकं विदाने स्वासस्थे भवतमिन्दवे न इति सोमो वै राजेन्दुः सोमायैवैने एतद्र ?ाज्ञ आसदे-ऽचीक्लृपदधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वच इति द्वयोर्ह्येतत्तृतीयं छदिरधिनिधीयत उक्थ्यं वच इति यदाह यज्ञियं वै कर्मोक्थ्यं वचो यज्ञमेवैतेन समर्धयति यतस्रुचा मिथुउआ या सपर्यतः असंयत्तो व्रते ते क्षेति पुष्यतीति यदेवादः पूर्वं यत्तवत्पदमाह तदेवैतेन शान्त्या शमयति भद्र ?ा शक्तिर्यजमानाय सुन्वत इत्याशिषमाशास्ते विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविरिति विश्वरूपामन्वाह स रराट्यामीक्षमाणोऽनुब्रूयाद्विश्वमिव हि रूपं रराट्याः शुक्लमिव च कृष्णमिव च विश्वं रूपमवरुन्द्ध आत्मने च यजमानाय च यत्रैवं विद्वानेतां ररा-ट्यामीक्षमाणोऽन्वाह परि त्वा गिर्वणो गिर इत्युत्तमया परिदधाति स यदैव हविर्धाने सम्परिश्रिते मन्येताथ परिदध्यादनग्नम्भावुका ह होतुश्च यजमानस्य च भार्या भवन्ति यत्रैवं विद्वानेतया हविर्धानयोः सम्परिश्रितयोः परिदधाति यजुषा वा एते परिश्रीयेते यद्धविर्धाने यजुषैवैने एतत्परिश्रयन्ति तौ यदैवाध्वर्युश्च प्रतिप्रस्थाता चोभयतो मेथ्यौ निहन्यातामथ परिदध्यादत्र हि ते सम्परिश्रिते भवतस्ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह

हविर्धानाभ्याम्प्रोह्यमाणाभ्यामनुब्रूहीत्याहाध्वर्युर्युजे वाम्ब्रह्म पूर्व्यं नमोभि-रित्यन्वाह ब्रह्मणा वा एते देवा अयुञ्जत यद्धविर्धाने ब्रह्मणैवैने एतद्युङ्क्ते न वै ब्रह्मण्वद्रि ष्यति प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवेति तृचं द्यावापृथिवीयमन्वाह तदाहु-र्यद्धविर्धानाभ्याम्प्रोह्यमाणाभ्यामनु वाचाहाथ कस्मात्तृचं द्यावापृथिवीयम-न्वाहेति द्यावापृथिवी वै देवानां हविर्धाने आस्तां ते उ एवाद्यापि हविर्धाने ते हीदमन्तरेण सर्वं हविर्यदिदं किंच तस्मात्तृचं द्यावापृथिवीयमन्वाह यमे इव यतमाने यदैतमिति यमे इव ह्येते यतमाने प्रबाहुगितः प्र वाम्भरन्मानुषा देवयन्त इति देवयन्तो ह्येने मानुषाः प्रभरन्त्या सीदतं स्वमु लोकं विदाने स्वासस्थे भवतमिन्दवे न इति सोमो वै राजेन्दुः सोमायैवैने एतद्रा ज्ञ आसदे-ऽचीकॢपदधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वच इति द्वयोर्ह्येतत्तृतीयं छदिरधिनिधीयत उक्थ्यं वच इति यदाह यज्ञियं वै कर्मोक्थ्यं वचो यज्ञमेवैतेन समर्धयति यतस्रुचा मिथुउआ या सपर्यतः असंयत्तो व्रते ते क्षेति पुष्यतीति यदेवादः पूर्वं यत्तवत्पदमाह तदेवैतेन शान्त्या शमयति भद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वत इत्याशिषमाशास्ते विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविरिति विश्वरूपामन्वाह स रराट्यामीक्षमाणोऽनुब्रूयाद्विश्वमिव हि रूपं रराट्याः शुक्लमिव च कृष्णमिव च विश्वं रूपमवरुन्द्ध आत्मने च यजमानाय च यत्रैवं विद्वानेतां ररा-ट्यामीक्षमाणोऽन्वाह परि त्वा गिर्वणो गिर इत्युत्तमया परिदधाति स यदैव हविर्धाने सम्परिश्रिते मन्येताथ परिदध्यादनग्नम्भावुका ह होतुश्च यजमानस्य च भार्या भवन्ति यत्रैवं विद्वानेतया हविर्धानयोः सम्परिश्रितयोः परिदधाति यजुषा वा एते परिश्रीयेते यद्धविर्धाने यजुषैवैने एतत्परिश्रयन्ति तौ यदैवाध्वर्युश्च प्रतिप्रस्थाता चोभयतो मेथ्यौ निहन्यातामथ परिदध्यादत्र हि ते सम्परिश्रिते भवतस्ता एता अष्टावन्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापत्यायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह


176

aï(mo yUpmnub[UhITy;h;?vyuRrï²Nt Tv;m?vre devyNt ”Ty*v;h;?vre ç¼n' devyNtoŒï²Nt vnSpte m/un; dwVyeneTyetÃw m/u dwVy' yd;Jy' ydU?vRâStÏ; { iv,eh /ÿ;´Ã; =yo m;turSy; ¬pSq ”it yid c itÏ;És yid c xy;sw { iv,mev;Sm;su /ÿ;idTyev td;hoCz^ySv vnSpt ”TyuCz^Iym;,;-y;É.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõ' vãmRNpOÉqVy; a/ITyetÃw vãmR pOÉqVyw y] yUpmuâNmNv²Nt suÉmtI mIym;no vcoR /; yDv;hs ”Ty;²xWm;x;Ste sÉmõSy Åym;," purSt;dIit sÉmõSy ç¼W EtTpurSt;Cz^yte b[÷ vNv;no ajr' suvIrmITy;²xWmev;x;St a;re aSmdmitMb;/m;n ”Tyxn;y; vé p;Pm;mitSt;mev td;r;¥udte yD;° yjm;n;°oc( z^ySv mhte s*.g;yeTy;²xWmev;x;St è?vR è Wu , ètye itÏ; devo n sivteit yÃw dev;n;' neit tdeW;moÉmit itÏ dev ”v sivteTyev td;ho?voR v;jSy sinteit v;jsinmevwn' tõns;' snoit yd²ïÉ.v;R`²ºivR×y;mh ”it zNd;'És v; aïyo v;`tStwret¶¼v;Nyjm;n; iv×yNte mm yDm;gzt mm yDÉmit yid h v; aip bhv ”v yjNteŒq h;Sy dev; yDmwv gz²Nt y]wv' ivÃ;net;mNv;ho?voR n" p;ç'hso in kƒtun; iv' smi],' dheit r=;'És vw p;Pm;i],o r=;'És p;Pm;n' dheTyev td;h Õ/I n è?v;Rrq;y jIvs ”it yd;h Õ/I n è?v;Rr,;y jIvs ”Tyev td;h yid h v; aip nIt ”v yjm;no .vit pár hwvwn' tTs'vTsr;y dd;it ivd; deveWu no duv ”Ty;²xWmev;x;Ste j;to j;yte suidnTve aö;Émit j;to ç¼W Et;Æ;yte smyR a; ivdqe v/Rm;n ”it v/RyNTyevwn' tTpun²Nt /Ir; apso mnIWeit punNTyevwn' tt(devy; ivp[ aidyitR v;cÉmit deve>y Evwn' tÉ¥vedyit yuv; suv;s;" párvIt a;g;idTyuÿmy; párd/;it p[;,o vw yuv; suv;-s;" soŒy' xrIrw" párvOt" s ¬ Åey;N.vit j;ym;n ”it Åey;Hzªrey;n(ç¼W Etºvit j;ym;nSt' /Ir;s" kvy ¬¥y²Nt Sv;?yo mns; devyNt ”it ye v; anUc;n;Ste kvySt Evwn' tdu¥y²Nt t; Et;" s¢;Nv;h åpsmOõ; EtÃw yDSy smOõ' y{ Ups'Aõ' yTkmR i£y-m;,mOgÉ.vdit t;s;' i]" p[qm;mNv;h i]¨ÿm;' t; Ek;dx sMp´Nt Ek;dx;=r; vw i]·‘²P]·‘bIN{ Sy vj[ ”N{ ;ytn;É.rev;.I r;Ýoit y Ev' ved i]" p[qm;' i]¨ÿm;mNv;h yDSywv tŠs*R nçit Sqe»e bl;-

axjmo yUpamanubrUhItyAhAdhvaryuraxjanti tvAmadhvare devayanta ityauvAhAdhvare hyenaM devayanto'xjanti vanaspate madhunA daivyenetyetadvai madhu daivyaM yadAjyaM yadUrdhvastiSThA dra viNeha dhattAdyadvA kSayo mAturasyA upastha iti yadi ca tiSThAsi yadi ca fayAsai dra viNamevAsmAsu dhattAdityeva tadAhocchrayasva vanaspata ityucchrIyamANA-yAbhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM varSmanpqthivyA adhItyetadvai varSma pqthivyai yatra yUpamunminvanti sumitI mIyamAno varco dhA yajxavAhasa ityAfiSamAfAste samiddhasya frayamANaH purastAdIti samiddhasya hyeSa etatpurastAcchrayate brahma vanvAno ajaraM suvIramItyAfiSamevAfAsta Are asmadamatimbAdhamAna ityafanAyA vaI pApmAmatistAmeva tadArAnnudate yajxAcca yajamAnAccoc chrayasva mahate saubhagAyetyAfiSamevAfAsta Urdhva U Su Na Utaye tiSThA devo na saviteti yadvai devAnAM neti tadeSAmomiti tiSTha deva iva savitetyeva tadAhordhvo vAjasya saniteti vAjasanimevainaM taddhanasAM sanoti yadaxjibhirvAghadbhirvihvayAmaha iti chandAMsi vA axjayo vAghatastairetaddevAnyajamAnA vihvayante mama yajxamAgachata mama yajxamiti yadi ha vA api bahava iva yajante'tha hAsya devA yajxamaiva gachanti yatraivaM vidvAnetAmanvAhordhvo naH pAhyaMhaso ni ketunA vifvaM samatriNaM daheti rakSAMsi vai pApmAtriNo rakSAMsi pApmAnaM dahetyeva tadAha kqdhI na UrdhvAxcarathAya jIvasa iti yadAha kqdhI na UrdhvAxcaraNAya jIvasa ityeva tadAha yadi ha vA api nIta iva yajamAno bhavati pari haivainaM tatsaMvatsarAya dadAti vidA deveSu no duva ityAfiSamevAfAste jAto jAyate sudinatve ahnAmiti jAto hyeSa etAjjAyate samarya A vidathe vardhamAna iti vardhayantyevainaM tatpunanti dhIrA apaso manISeti punantyevainaM tatdevayA vipra adiyarti vAcamiti devebhya evainaM tannivedayati yuvA suvAsAH parivIta AgAdityuttamayA paridadhAti prANo vai yuvA suvA-sAH so'yaM farIraiH parivqtaH sa u freyAnbhavati jAyamAna iti freyAxchreyAnhyeSa etadbhavati jAyamAnastaM dhIrAsaH kavaya unnayanti svAdhyo manasA devayanta iti ye vA anUcAnAste kavayasta evainaM tadunnayanti tA etAH saptAnvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasaMqddhaM yatkarma kriya-mANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA ekAdafa sampadyanta ekAdafAkSarA vai triSTuptriSTubIndra sya vajra indra ?AyatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne balA-

axjmo yUpamanubrUhItyAhAdhvaryuraxjanti tvAmadhvare devayanta ityauvAhAdhvare hyenaM devayanto'xjanti vanaspate madhunA daivyenetyetadvai madhu daivyaM yadAjyaM yadUrdhvastiSThA dra viNeha dhattAdyadvA kSayo mAturasyA upastha iti yadi ca tiSThAsi yadi ca fayAsai dra viNamevAsmAsu dhattAdityeva tadAhocchrayasva vanaspata ityucchrIyamANA-yAbhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhaM varSmanpqthivyA adhItyetadvai varSma pqthivyai yatra yUpamunminvanti sumitI mIyamAno varco dhA yajxavAhasa ityAfiSamAfAste samiddhasya frayamANaH purastAdIti samiddhasya hyeSa etatpurastAcchrayate brahma vanvAno ajaraM suvIramItyAfiSamevAfAsta Are asmadamatimbAdhamAna ityafanAyA vaI pApmAmatistAmeva tadArAnnudate yajxAcca yajamAnAccoc chrayasva mahate saubhagAyetyAfiSamevAfAsta Urdhva U Su Na Utaye tiSThA devo na saviteti yadvai devAnAM neti tadeSAmomiti tiSTha deva iva savitetyeva tadAhordhvo vAjasya saniteti vAjasanimevainaM taddhanasAM sanoti yadaxjibhirvAghadbhirvihvayAmaha iti chandAMsi vA axjayo vAghatastairetaddevAnyajamAnA vihvayante mama yajxamAgachata mama yajxamiti yadi ha vA api bahava iva yajante'tha hAsya devA yajxamaiva gachanti yatraivaM vidvAnetAmanvAhordhvo naH pAhyaMhaso ni ketunA vifvaM samatriNaM daheti rakSAMsi vai pApmAtriNo rakSAMsi pApmAnaM dahetyeva tadAha kqdhI na UrdhvAxcarathAya jIvasa iti yadAha kqdhI na UrdhvAxcaraNAya jIvasa ityeva tadAha yadi ha vA api nIta iva yajamAno bhavati pari haivainaM tatsaMvatsarAya dadAti vidA deveSu no duva ityAfiSamevAfAste jAto jAyate sudinatve ahnAmiti jAto hyeSa etAjjAyate samarya A vidathe vardhamAna iti vardhayantyevainaM tatpunanti dhIrA apaso manISeti punantyevainaM tatdevayA vipra adiyarti vAcamiti devebhya evainaM tannivedayati yuvA suvAsAH parivIta AgAdityuttamayA paridadhAti prANo vai yuvA suvA-sAH so'yaM farIraiH parivqtaH sa u freyAnbhavati jAyamAna iti freyAxchreyAnhyeSa etadbhavati jAyamAnastaM dhIrAsaH kavaya unnayanti svAdhyo manasA devayanta iti ye vA anUcAnAste kavayasta evainaM tadunnayanti tA etAH saptAnvAha rUpasamqddhA etadvai yajxasya samqddhaM yadrU pasaMqddhaM yatkarma kriya-mANamqgabhivadati tAsAM triH prathamAmanvAha triruttamAM tA ekAdafa sampadyanta ekAdafAkSarA vai triSTuptriSTubIndra sya vajra indrA yatanAbhirevAbhI rAdhnoti ya evaM veda triH prathamAM triruttamAmanvAha yajxasyaiva tadbarsau nahyati sthemne balA-

अञ्ज्मो यूपमनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्त इत्यौवाहाध्वरे ह्येनं देवयन्तोऽञ्जन्ति वनस्पते मधुना दैव्येनेत्येतद्वै मधु दैव्यं यदाज्यं यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्र विणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थ इति यदि च तिष्ठासि यदि च शयासै द्र विणमेवास्मासु धत्तादित्येव तदाहोच्छ्रयस्व वनस्पत इत्युच्छ्रीयमाणा-याभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं वर्ष्मन्पृथिव्या अधीत्येतद्वै वर्ष्म पृथिव्यै यत्र यूपमुन्मिन्वन्ति सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहस इत्याशिषमाशास्ते समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्तादीति समिद्धस्य ह्येष एतत्पुरस्ताच्छ्रयते ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरमीत्याशिषमेवाशास्त आरे अस्मदमतिम्बाधमान इत्यशनाया वई पाप्मामतिस्तामेव तदारान्नुदते यज्ञाच्च यजमानाच्चोच् छ्रयस्व महते सौभगायेत्याशिषमेवाशास्त ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सवितेति यद्वै देवानां नेति तदेषामोमिति तिष्ठ देव इव सवितेत्येव तदाहोर्ध्वो वाजस्य सनितेति वाजसनिमेवैनं तद्धनसां सनोति यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामह इति छन्दांसि वा अञ्जयो वाघतस्तैरेतद्देवान्यजमाना विह्वयन्ते मम यज्ञमागछत मम यज्ञमिति यदि ह वा अपि बहव इव यजन्तेऽथ हास्य देवा यज्ञमैव गछन्ति यत्रैवं विद्वानेतामन्वाहोर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतुना विश्वं समत्रिणं दहेति रक्षांसि वै पाप्मात्रिणो रक्षांसि पाप्मानं दहेत्येव तदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवस इति यदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरणाय जीवस इत्येव तदाह यदि ह वा अपि नीत इव यजमानो भवति परि हैवैनं तत्संवत्सराय ददाति विदा देवेषु नो दुव इत्याशिषमेवाशास्ते जातो जायते सुदिनत्वे अह्नामिति जातो ह्येष एताज्जायते समर्य आ विदथे वर्धमान इति वर्धयन्त्येवैनं तत्पुनन्ति धीरा अपसो मनीषेति पुनन्त्येवैनं तत्देवया विप्र अदियर्ति वाचमिति देवेभ्य एवैनं तन्निवेदयति युवा सुवासाः परिवीत आगादित्युत्तमया परिदधाति प्राणो वै युवा सुवा-साः सोऽयं शरीरैः परिवृतः स उ श्रेयान्भवति जायमान इति श्रेयाञ्छ्रेयान्ह्येष एतद्भवति जायमानस्तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्त इति ये वा अनूचानास्ते कवयस्त एवैनं तदुन्नयन्ति ता एताः सप्तान्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसंऋद्धं यत्कर्म क्रिय-माणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता एकादश सम्पद्यन्त एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रिष्टुबीन्द्र स्य वज्र इन्द्र ?ायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने बला-

अञ्ज्मो यूपमनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्त इत्यौवाहाध्वरे ह्येनं देवयन्तोऽञ्जन्ति वनस्पते मधुना दैव्येनेत्येतद्वै मधु दैव्यं यदाज्यं यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्र विणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थ इति यदि च तिष्ठासि यदि च शयासै द्र विणमेवास्मासु धत्तादित्येव तदाहोच्छ्रयस्व वनस्पत इत्युच्छ्रीयमाणा-याभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं वर्ष्मन्पृथिव्या अधीत्येतद्वै वर्ष्म पृथिव्यै यत्र यूपमुन्मिन्वन्ति सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहस इत्याशिषमाशास्ते समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्तादीति समिद्धस्य ह्येष एतत्पुरस्ताच्छ्रयते ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरमीत्याशिषमेवाशास्त आरे अस्मदमतिम्बाधमान इत्यशनाया वई पाप्मामतिस्तामेव तदारान्नुदते यज्ञाच्च यजमानाच्चोच् छ्रयस्व महते सौभगायेत्याशिषमेवाशास्त ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सवितेति यद्वै देवानां नेति तदेषामोमिति तिष्ठ देव इव सवितेत्येव तदाहोर्ध्वो वाजस्य सनितेति वाजसनिमेवैनं तद्धनसां सनोति यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामह इति छन्दांसि वा अञ्जयो वाघतस्तैरेतद्देवान्यजमाना विह्वयन्ते मम यज्ञमागछत मम यज्ञमिति यदि ह वा अपि बहव इव यजन्तेऽथ हास्य देवा यज्ञमैव गछन्ति यत्रैवं विद्वानेतामन्वाहोर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतुना विश्वं समत्रिणं दहेति रक्षांसि वै पाप्मात्रिणो रक्षांसि पाप्मानं दहेत्येव तदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवस इति यदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरणाय जीवस इत्येव तदाह यदि ह वा अपि नीत इव यजमानो भवति परि हैवैनं तत्संवत्सराय ददाति विदा देवेषु नो दुव इत्याशिषमेवाशास्ते जातो जायते सुदिनत्वे अह्नामिति जातो ह्येष एताज्जायते समर्य आ विदथे वर्धमान इति वर्धयन्त्येवैनं तत्पुनन्ति धीरा अपसो मनीषेति पुनन्त्येवैनं तत्देवया विप्र अदियर्ति वाचमिति देवेभ्य एवैनं तन्निवेदयति युवा सुवासाः परिवीत आगादित्युत्तमया परिदधाति प्राणो वै युवा सुवा-साः सोऽयं शरीरैः परिवृतः स उ श्रेयान्भवति जायमान इति श्रेयाञ्छ्रेयान्ह्येष एतद्भवति जायमानस्तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्त इति ये वा अनूचानास्ते कवयस्त एवैनं तदुन्नयन्ति ता एताः सप्तान्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रू पसंऋद्धं यत्कर्म क्रिय-माणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता एकादश सम्पद्यन्त एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रिष्टुबीन्द्र स्य वज्र इन्द्रा यतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने बला-


181

itϼ´Up;" anup[hreitTy;üâStϼTpxuk;mSy deve>yo vw pxvoŒ¥;´;y;l-M.;y n;itÏNt teŒp£My p[itv;vdtoŒitÏ¥;Sm;n;lPSy?ve n;Sm;init tto vw dev; Et' yUpMvj[mpXy'Stme>y ¬dÅy'StSm;iŠ>yt ¬p;vtRNt tmev;´;Pyup;vO”ÿ;Stto vw deve>y" pxvoŒ¥;´;y;lM.;yitÏNt itÏ-NteŒSmw px;voŒ¥´;y;lM.;y y Ev' ved ySy cwv' ivduWo yUpâSt-ÏTynup[hreTSvgRk;nSy tmu h SmwtMpUveRŒNvev p[hr²Nt yjm;no vw yUpo yjm;n" p[StroŒÉ¦vwR devyoin" soŒ¦edeRvyoNy; a;üit>y" sM.Uy ihryoŒvr a;s'St Et' Sv¨-mpXyNyUpxkl' t' tâSmNk;leŒnup[hreÿ] s k;m ¬p;¢o yoŒnup[hr,e t] s k;m ¬p;¢o y" Sq;ne sv;R>yo v; EW devt;>y a;Tm;nm;l.te yo dI=teŒÉ¦" sv;R devt;" som" sv;R devt;" s yd¦IWomIyMpxum;l.te sv;R>y Ev t¶¼vt;>yo yjm;n a;Tm;n' in㣡,Ite td;üióåpo-Œ¦IWomIy" ktRVyo iÃdevTyo hIit tÿ¥;dOTyMpIv ”v ktRVy" pIvoåp; vw pxv" Õ²xt ”v %lu vw yjm;no .vit t´TpIv; pxu.Rvit yjm;nmev tTSven me/en sm/Ryit td;ün;R¦IWomIySy p;xorXnI-y;Tpu¨WSy v; EWoŒXn;it yoŒ¦IWomIySy p;xorXn;it yjm;no ç¼te-n;Tm;n' in㣡,It ”it tÿ¥;dOTy' v;]Rß' v; EtõivyRd¦IWomIyo-Œ¦IWom;>y;' v; éN{ o vO]mh'St;venmb[Ut;m;v;>y;' vw vO]mv/IvRr' te vO,;v;h éit vO,;q;Émit t;vetmev vrmvO,;t;' "suTy;y;Mpx‘' s

tiSThedyUpAH anupraharetityAhustiSThetpafukAmasya devebhyo vai pafavo'nnAdyAyAla-mbhAya nAtiSThanta te'pakramya prativAvadato'tiSThannAsmAnAlapsyadhve nAsmAniti tato vai devA etaM yUpamvajramapafyaMstamebhya udafrayaMstasmAdbibhyata upAvartanta tamevAdyApyupAvqittAstato vai devebhyaH pafavo'nnAdyAyAlambhAyatiSThanta tiSTha-nte'smai pafAvo'nnadyAyAlambhAya ya evaM veda yasya caivaM viduSo yUpasti-SThatyanupraharetsvargakAnasya tamu ha smaitampUrve'nveva praharanti yajamAno vai yUpo yajamAnaH prastaro'gnirvai devayoniH so'gnerdevayonyA AhutibhyaH sambhUya hiraNya-farIra UrdhvaH svargaM lokameSyatItyatha ye tebhyo'vara AsaMsta etaM svaru-mapafyanyUpafakalaM taM tasminkAle'nupraharettatra sa kAma upApto yo'nupraharaNe tatra sa kAma upApto yaH sthAne sarvAbhyo vA eSa devatAbhya AtmAnamAlabhate yo dIkSate'gniH sarvA devatAH somaH sarvA devatAH sa yadagnISomIyampafumAlabhate sarvAbhya eva taddevatAbhyo yajamAna AtmAnaM niSkrINIte tadAhurdvirUpo-'gnISomIyaH kartavyo dvidevatyo hIti tattannAdqtyampIva iva kartavyaH pIvorUpA vai pafavaH kqfita iva khalu vai yajamAno bhavati tadyatpIvA pafurbhavati yajamAnameva tatsvena medhena samardhayati tadAhurnAgnISomIyasya pAforafnI-yAtpuruSasya vA eSo'fnAti yo'gnISomIyasya pAforafnAti yajamAno hyete-nAtmAnaM niSkrINIta iti tattannAdqtyaM vArtraghnaM vA etaddhaviryadagnISomIyo-'gnISomAbhyAM vA Indra ?o vqtramahaMstAvenamabrUtAmAvAbhyAM vai vqtramavadhIrvaraM te vqNAvAha Iti vqNAthAmiti tAvetameva varamavqNAtAM fvaHsutyAyAmpafuM sa

tiSThedyUpAH anupraharetityAhustiSThetpafukAmasya devebhyo vai pafavo'nnAdyAyAla-mbhAya nAtiSThanta te'pakramya prativAvadato'tiSThannAsmAnAlapsyadhve nAsmAniti tato vai devA etaM yUpamvajramapafyaMstamebhya udafrayaMstasmAdbibhyata upAvartanta tamevAdyApyupAvqittAstato vai devebhyaH pafavo'nnAdyAyAlambhAyatiSThanta tiSTha-nte'smai pafAvo'nnadyAyAlambhAya ya evaM veda yasya caivaM viduSo yUpasti-SThatyanupraharetsvargakAnasya tamu ha smaitampUrve'nveva praharanti yajamAno vai yUpo yajamAnaH prastaro'gnirvai devayoniH so'gnerdevayonyA AhutibhyaH sambhUya hiraNya-farIra UrdhvaH svargaM lokameSyatItyatha ye tebhyo'vara AsaMsta etaM svaru-mapafyanyUpafakalaM taM tasminkAle'nupraharettatra sa kAma upApto yo'nupraharaNe tatra sa kAma upApto yaH sthAne sarvAbhyo vA eSa devatAbhya AtmAnamAlabhate yo dIkSate'gniH sarvA devatAH somaH sarvA devatAH sa yadagnISomIyampafumAlabhate sarvAbhya eva taddevatAbhyo yajamAna AtmAnaM niSkrINIte tadAhurdvirUpo-'gnISomIyaH kartavyo dvidevatyo hIti tattannAdqtyampIva iva kartavyaH pIvorUpA vai pafavaH kqfita iva khalu vai yajamAno bhavati tadyatpIvA pafurbhavati yajamAnameva tatsvena medhena samardhayati tadAhurnAgnISomIyasya pAforafnI-yAtpuruSasya vA eSo'fnAti yo'gnISomIyasya pAforafnAti yajamAno hyete-nAtmAnaM niSkrINIta iti tattannAdqtyaM vArtraghnaM vA etaddhaviryadagnISomIyo-'gnISomAbhyAM vA Indro vqtramahaMstAvenamabrUtAmAvAbhyAM vai vqtramavadhIrvaraM te vqNAvAha Iti vqNAthAmiti tAvetameva varamavqNAtAM fvaHsutyAyAmpafuM sa

तिष्ठेद्यूपाः अनुप्रहरेतित्याहुस्तिष्ठेत्पशुकामस्य देवेभ्यो वै पशवोऽन्नाद्यायाल-म्भाय नातिष्ठन्त तेऽपक्रम्य प्रतिवावदतोऽतिष्ठन्नास्मानालप्स्यध्वे नास्मानिति ततो वै देवा एतं यूपम्वज्रमपश्यंस्तमेभ्य उदश्रयंस्तस्माद्बिभ्यत उपावर्तन्त तमेवाद्याप्युपावृइत्तास्ततो वै देवेभ्यः पशवोऽन्नाद्यायालम्भायतिष्ठन्त तिष्ठ-न्तेऽस्मै पशावोऽन्नद्यायालम्भाय य एवं वेद यस्य चैवं विदुषो यूपस्ति-ष्ठत्यनुप्रहरेत्स्वर्गकानस्य तमु ह स्मैतम्पूर्वेऽन्वेव प्रहरन्ति यजमानो वै यूपो यजमानः प्रस्तरोऽग्निर्वै देवयोनिः सोऽग्नेर्देवयोन्या आहुतिभ्यः सम्भूय हिरण्य-शरीर ऊर्ध्वः स्वर्गं लोकमेष्यतीत्यथ ये तेभ्योऽवर आसंस्त एतं स्वरु-मपश्यन्यूपशकलं तं तस्मिन्कालेऽनुप्रहरेत्तत्र स काम उपाप्तो योऽनुप्रहरणे तत्र स काम उपाप्तो यः स्थाने सर्वाभ्यो वा एष देवताभ्य आत्मानमालभते यो दीक्षतेऽग्निः सर्वा देवताः सोमः सर्वा देवताः स यदग्नीषोमीयम्पशुमालभते सर्वाभ्य एव तद्देवताभ्यो यजमान आत्मानं निष्क्रीणीते तदाहुर्द्विरूपो-ऽग्नीषोमीयः कर्तव्यो द्विदेवत्यो हीति तत्तन्नादृत्यम्पीव इव कर्तव्यः पीवोरूपा वै पशवः कृशित इव खलु वै यजमानो भवति तद्यत्पीवा पशुर्भवति यजमानमेव तत्स्वेन मेधेन समर्धयति तदाहुर्नाग्नीषोमीयस्य पाशोरश्नी-यात्पुरुषस्य वा एषोऽश्नाति योऽग्नीषोमीयस्य पाशोरश्नाति यजमानो ह्येते-नात्मानं निष्क्रीणीत इति तत्तन्नादृत्यं वार्त्रघ्नं वा एतद्धविर्यदग्नीषोमीयो-ऽग्नीषोमाभ्यां वा ईन्द्र ?ो वृत्रमहंस्तावेनमब्रूतामावाभ्यां वै वृत्रमवधीर्वरं ते वृणावाह ईति वृणाथामिति तावेतमेव वरमवृणातां श्वःसुत्यायाम्पशुं स

तिष्ठेद्यूपाः अनुप्रहरेतित्याहुस्तिष्ठेत्पशुकामस्य देवेभ्यो वै पशवोऽन्नाद्यायाल-म्भाय नातिष्ठन्त तेऽपक्रम्य प्रतिवावदतोऽतिष्ठन्नास्मानालप्स्यध्वे नास्मानिति ततो वै देवा एतं यूपम्वज्रमपश्यंस्तमेभ्य उदश्रयंस्तस्माद्बिभ्यत उपावर्तन्त तमेवाद्याप्युपावृइत्तास्ततो वै देवेभ्यः पशवोऽन्नाद्यायालम्भायतिष्ठन्त तिष्ठ-न्तेऽस्मै पशावोऽन्नद्यायालम्भाय य एवं वेद यस्य चैवं विदुषो यूपस्ति-ष्ठत्यनुप्रहरेत्स्वर्गकानस्य तमु ह स्मैतम्पूर्वेऽन्वेव प्रहरन्ति यजमानो वै यूपो यजमानः प्रस्तरोऽग्निर्वै देवयोनिः सोऽग्नेर्देवयोन्या आहुतिभ्यः सम्भूय हिरण्य-शरीर ऊर्ध्वः स्वर्गं लोकमेष्यतीत्यथ ये तेभ्योऽवर आसंस्त एतं स्वरु-मपश्यन्यूपशकलं तं तस्मिन्कालेऽनुप्रहरेत्तत्र स काम उपाप्तो योऽनुप्रहरणे तत्र स काम उपाप्तो यः स्थाने सर्वाभ्यो वा एष देवताभ्य आत्मानमालभते यो दीक्षतेऽग्निः सर्वा देवताः सोमः सर्वा देवताः स यदग्नीषोमीयम्पशुमालभते सर्वाभ्य एव तद्देवताभ्यो यजमान आत्मानं निष्क्रीणीते तदाहुर्द्विरूपो-ऽग्नीषोमीयः कर्तव्यो द्विदेवत्यो हीति तत्तन्नादृत्यम्पीव इव कर्तव्यः पीवोरूपा वै पशवः कृशित इव खलु वै यजमानो भवति तद्यत्पीवा पशुर्भवति यजमानमेव तत्स्वेन मेधेन समर्धयति तदाहुर्नाग्नीषोमीयस्य पाशोरश्नी-यात्पुरुषस्य वा एषोऽश्नाति योऽग्नीषोमीयस्य पाशोरश्नाति यजमानो ह्येते-नात्मानं निष्क्रीणीत इति तत्तन्नादृत्यं वार्त्रघ्नं वा एतद्धविर्यदग्नीषोमीयो-ऽग्नीषोमाभ्यां वा ईन्द्रो वृत्रमहंस्तावेनमब्रूतामावाभ्यां वै वृत्रमवधीर्वरं ते वृणावाह ईति वृणाथामिति तावेतमेव वरमवृणातां श्वःसुत्यायाम्पशुं स


186

a;p[IÉ.r;p[I,it tejo vw b[÷vcRsm;ip[yStejswvwn' tÉ/ b[÷vcRsen sm/Ryit sÉm/o yjit p[;,; vw sÉm/" p[;,; hId' sv| sÉmN/te yidd' ikùc p[;,;nev tTp[I,;it p[;,;Nyjm;ne d/;it tnUnp;t' yjit p[;,o vw tnUnp;Ts ih tNv" p;it p[;,mev tTp[I,;it p[;,' yjm;ne d/;it nr;x's' yjit p[j; vw nro v;Kx's" p[j;' cwv tÃ;c' c p[I,;it p[j;' c v;c' c yjm;ne d/;tIÂo yjTy¥' v; ”ÂoŒ¥mev tTp[I,;Ty¥' yjm;ne d/;it bihRyRjit pxvo vw bihR" pxUnev tTp[I,;it pxUNyjm;ne d/;it duro yjit vOi·vwR duro vOi·mev tTp[I,it vOi·m¥;´' yjm;ne d/;TyuW;s;nÿ_; yjTyhor;]e v; ¬W;s;nÿ_;hor;]e Ev tTp[I,;Tyhor;]yoyRjm;n' d/;it dwVy; hot;r; yjit p[;,;p;n* vw dwVy; hot;r; p[;,;p;n;vev tTp[I,;it p[;,;p;n* yjm;ne d/;it it§o devIyRjit p[;,o v; ap;no Vy;nâSt§o deVySt; Ev tTp[I,;it t; yjm;ne d/;it Tv·;r' yjit v;Gvw Tv·; v;G`Id' sv| t;·Iv v;cnev tTp[I,;it v;c' yjm;ne d/;it vnSpit' yjit p[;,o vw vnSpit" p[;,mev tTp[I,;it p[;,' yjm;ne d/;it Sv;h;ÕtIyRjit p[itÏ; vw Sv;h;Õty" p[itÏ;y;mev t´DmNtt" p[itÏ;pyit t;É.yRqAãy;p[I,Iy;´´qAãy;p[I,;it yjmnmev tŠN/u-

AprIbhirAprINati tejo vai brahmavarcasamApriyastejasaivainaM tadhi brahmavarcasena samardhayati samidho yajati prANA vai samidhaH prANA hIdaM sarvaM samindhate yadidaM kiMca prANAneva tatprINAti prANAnyajamAne dadhAti tanUnapAtaM yajati prANo vai tanUnapAtsa hi tanvaH pAti prANameva tatprINAti prANaM yajamAne dadhAti narAfaMsaM yajati prajA vai naro vAkfaMsaH prajAM caiva tadvAcaM ca prINAti prajAM ca vAcaM ca yajamAne dadhAtILo yajatyannaM vA iLo'nnameva tatprINAtyannaM yajamAne dadhAti barhiryajati pafavo vai barhiH pafUneva tatprINAti pafUnyajamAne dadhAti duro yajati vqSTirvai duro vqSTimeva tatprINati vqSTimannAdyaM yajamAne dadhAtyuSAsAnaktA yajatyahorAtre vA uSAsAnaktAhorAtre eva tatprINAtyahorAtrayoryajamAnaM dadhAti daivyA hotArA yajati prANApAnau vai daivyA hotArA prANApAnAveva tatprINAti prANApAnau yajamAne dadhAti tisro devIryajati prANo vA apAno vyAnastisro devyastA eva tatprINAti tA yajamAne dadhAti tvaSTAraM yajati vAgvai tvaSTA vAgghIdaM sarvaM tASTIva vAcaneva tatprINAti vAcaM yajamAne dadhAti vanaspatiM yajati prANo vai vanaspatiH prANameva tatprINAti prANaM yajamAne dadhAti svAhAkqtIryajati pratiSThA vai svAhAkqtayaH pratiSThAyAmeva tadyajxamantataH pratiSThApayati tAbhiryathaqSyAprINIyAdyadyathaqSyAprINAti yajamanameva tadbandhu-

AprIbhirAprINati tejo vai brahmavarcasamApriyastejasaivainaM tadhi brahmavarcasena samardhayati samidho yajati prANA vai samidhaH prANA hIdaM sarvaM samindhate yadidaM kiMca prANAneva tatprINAti prANAnyajamAne dadhAti tanUnapAtaM yajati prANo vai tanUnapAtsa hi tanvaH pAti prANameva tatprINAti prANaM yajamAne dadhAti narAfaMsaM yajati prajA vai naro vAkfaMsaH prajAM caiva tadvAcaM ca prINAti prajAM ca vAcaM ca yajamAne dadhAtI[L]o yajatyannaM vA i[L]o'nnameva tatprINAtyannaM yajamAne dadhAti barhiryajati pafavo vai barhiH pafUneva tatprINAti pafUnyajamAne dadhAti duro yajati vqSTirvai duro vqSTimeva tatprINati vqSTimannAdyaM yajamAne dadhAtyuSAsAnaktA yajatyahorAtre vA uSAsAnaktAhorAtre eva tatprINAtyahorAtrayoryajamAnaM dadhAti daivyA hotArA yajati prANApAnau vai daivyA hotArA prANApAnAveva tatprINAti prANApAnau yajamAne dadhAti tisro devIryajati prANo vA apAno vyAnastisro devyastA eva tatprINAti tA yajamAne dadhAti tvaSTAraM yajati vAgvai tvaSTA vAgghIdaM sarvaM tASTIva vAcaneva tatprINAti vAcaM yajamAne dadhAti vanaspatiM yajati prANo vai vanaspatiH prANameva tatprINAti prANaM yajamAne dadhAti svAhAkqtIryajati pratiSThA vai svAhAkqtayaH pratiSThAyAmeva tadyajxamantataH pratiSThApayati tAbhiryathaqSyAprINIyAdyadyathaqSyAprINAti yajamanameva tadbandhu-

आप्रीभिराप्रीणति तेजो वै ब्रह्मवर्चसमाप्रियस्तेजसैवैनं तधि ब्रह्मवर्चसेन समर्धयति समिधो यजति प्राणा वै समिधः प्राणा हीदं सर्वं समिन्धते यदिदं किंच प्राणानेव तत्प्रीणाति प्राणान्यजमाने दधाति तनूनपातं यजति प्राणो वै तनूनपात्स हि तन्वः पाति प्राणमेव तत्प्रीणाति प्राणं यजमाने दधाति नराशंसं यजति प्रजा वै नरो वाक्शंसः प्रजां चैव तद्वाचं च प्रीणाति प्रजां च वाचं च यजमाने दधातीळो यजत्यन्नं वा इळोऽन्नमेव तत्प्रीणात्यन्नं यजमाने दधाति बर्हिर्यजति पशवो वै बर्हिः पशूनेव तत्प्रीणाति पशून्यजमाने दधाति दुरो यजति वृष्टिर्वै दुरो वृष्टिमेव तत्प्रीणति वृष्टिमन्नाद्यं यजमाने दधात्युषासानक्ता यजत्यहोरात्रे वा उषासानक्ताहोरात्रे एव तत्प्रीणात्यहोरात्रयोर्यजमानं दधाति दैव्या होतारा यजति प्राणापानौ वै दैव्या होतारा प्राणापानावेव तत्प्रीणाति प्राणापानौ यजमाने दधाति तिस्रो देवीर्यजति प्राणो वा अपानो व्यानस्तिस्रो देव्यस्ता एव तत्प्रीणाति ता यजमाने दधाति त्वष्टारं यजति वाग्वै त्वष्टा वाग्घीदं सर्वं ताष्टीव वाचनेव तत्प्रीणाति वाचं यजमाने दधाति वनस्पतिं यजति प्राणो वै वनस्पतिः प्राणमेव तत्प्रीणाति प्राणं यजमाने दधाति स्वाहाकृतीर्यजति प्रतिष्ठा वै स्वाहाकृतयः प्रतिष्ठायामेव तद्यज्ञमन्ततः प्रतिष्ठापयति ताभिर्यथऋष्याप्रीणीयाद्यद्यथऋष्याप्रीणाति यजमनमेव तद्बन्धु-

आप्रीभिराप्रीणति तेजो वै ब्रह्मवर्चसमाप्रियस्तेजसैवैनं तधि ब्रह्मवर्चसेन समर्धयति समिधो यजति प्राणा वै समिधः प्राणा हीदं सर्वं समिन्धते यदिदं किंच प्राणानेव तत्प्रीणाति प्राणान्यजमाने दधाति तनूनपातं यजति प्राणो वै तनूनपात्स हि तन्वः पाति प्राणमेव तत्प्रीणाति प्राणं यजमाने दधाति नराशंसं यजति प्रजा वै नरो वाक्शंसः प्रजां चैव तद्वाचं च प्रीणाति प्रजां च वाचं च यजमाने दधातीळो यजत्यन्नं वा इळोऽन्नमेव तत्प्रीणात्यन्नं यजमाने दधाति बर्हिर्यजति पशवो वै बर्हिः पशूनेव तत्प्रीणाति पशून्यजमाने दधाति दुरो यजति वृष्टिर्वै दुरो वृष्टिमेव तत्प्रीणति वृष्टिमन्नाद्यं यजमाने दधात्युषासानक्ता यजत्यहोरात्रे वा उषासानक्ताहोरात्रे एव तत्प्रीणात्यहोरात्रयोर्यजमानं दधाति दैव्या होतारा यजति प्राणापानौ वै दैव्या होतारा प्राणापानावेव तत्प्रीणाति प्राणापानौ यजमाने दधाति तिस्रो देवीर्यजति प्राणो वा अपानो व्यानस्तिस्रो देव्यस्ता एव तत्प्रीणाति ता यजमाने दधाति त्वष्टारं यजति वाग्वै त्वष्टा वाग्घीदं सर्वं ताष्टीव वाचनेव तत्प्रीणाति वाचं यजमाने दधाति वनस्पतिं यजति प्राणो वै वनस्पतिः प्राणमेव तत्प्रीणाति प्राणं यजमाने दधाति स्वाहाकृतीर्यजति प्रतिष्ठा वै स्वाहाकृतयः प्रतिष्ठायामेव तद्यज्ञमन्ततः प्रतिष्ठापयति ताभिर्यथऋष्याप्रीणीयाद्यद्यथऋष्याप्रीणाति यजमनमेव तद्बन्धु-


206

pu¨W' vw dev;" pxum;l.Nt tSm;d;lB/;Nme/ ¬d£;mTsoŒMp[;ivxÿ-Sm;do me?yoŒ.vdqwnmuT£;Ntme/mTy;jRNt s ikMpu¨WoŒ.vÿeŒm;-l.Nt soŒ;d;lB/;dud£;mTs g;Mp[;ivxÿSm;í*meR?yoŒ.v@qwnmu-T£;Ntme/mTy;jRNt s g*rmOgoŒ.vÿe g;m;l.Nt s gor;lB/;dud£;m-TsoŒivMp[;ivxÿSm;divmeR?yoŒ.vdqwnmuT£;Ntme/mTy;jRNt s gvyo-Œ.vÿeŒivm;l.Nt soŒver;lB/;dud£;mTsoŒjMp[;ivxÿSm;djo me?yo-Œ.vdqwnmuT£;Ntme/mTy;jRNt s ¬·^oŒ.vTsoŒje Jyoÿ_m;Émv;rmt tSm;deW EteW;MpxUn;Mp[yuÿ_tmo ydjSteŒjm;l.*t soŒj;d;lB/;-dud£;mt( s ”m;Mp[;ivxÿSm;idyMme?y;.vdqwnmuT£;Ntme/mTy;jRNt s xr.oŒ.vÿ Et ¬T£;Ntme/; ame?y;" pxvStSm;deteW;' n;XnIy;ÿm-Sy;mNvgzNsoŒnugto v[Iihr.vÿ´Tpx* puroÂ;xmnuinvRp²Nt sme/en n" pxune·msTkƒvlen n" pxune·msidit sme/en h;Sy pxune·M.vit

puruSaM vai devAH pafumAlabhanta tasmAdAlabdhAnmedha udakrAmatso'fvamprAvifatta-smAdafvo medhyo'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa kimpuruSo'bhavatte'fvamA-labhanta so'fvAdAlabdhAdudakrAmatsa gAmprAvifattasmAdgaurmedhyo'bhavaDathainamu-tkrAntamedhamatyArjanta sa gauramqgo'bhavatte gAmAlabhanta sa gorAlabdhAdudakrAma-tso'vimprAvifattasmAdavirmedhyo'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa gavayo-'bhavatte'vimAlabhanta so'verAlabdhAdudakrAmatso'jamprAvifattasmAdajo medhyo-'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa uSTro'bhavatso'je jyoktamAmivAramata tasmAdeSa eteSAmpafUnAmprayuktatamo yadajaste'jamAlabhauta so'jAdAlabdhA-dudakrAmat sa imAmprAvifattasmAdiyammedhyAbhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa farabho'bhavatta eta utkrAntamedhA amedhyAH pafavastasmAdeteSAM nAfnIyAttama-syAmanvagachanso'nugato vrIhirabhavattadyatpafau puroLAfamanunirvapanti samedhena naH pafuneSTamasatkevalena naH pafuneSTamasaditi samedhena hAsya pafuneSTambhavati

puruSaM vai devAH pafumAlabhanta tasmAdAlabdhAnmedha udakrAmatso'fvamprAvifatta-smAdafvo medhyo'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa kimpuruSo'bhavatte'fvamA-labhanta so'fvAdAlabdhAdudakrAmatsa gAmprAvifattasmAdgaurmedhyo'bhavaDathainamu-tkrAntamedhamatyArjanta sa gauramqgo'bhavatte gAmAlabhanta sa gorAlabdhAdudakrAma-tso'vimprAvifattasmAdavirmedhyo'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa gavayo-'bhavatte'vimAlabhanta so'verAlabdhAdudakrAmatso'jamprAvifattasmAdajo medhyo-'bhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa uSTro'bhavatso'je jyoktamAmivAramata tasmAdeSa eteSAmpafUnAmprayuktatamo yadajaste'jamAlabhauta so'jAdAlabdhA-dudakrAmat sa imAmprAvifattasmAdiyammedhyAbhavadathainamutkrAntamedhamatyArjanta sa farabho'bhavatta eta utkrAntamedhA amedhyAH pafavastasmAdeteSAM nAfnIyAttama-syAmanvagachanso'nugato vrIhirabhavattadyatpafau puro[L]Afamanunirvapanti samedhena naH pafuneSTamasatkevalena naH pafuneSTamasaditi samedhena hAsya pafuneSTambhavati

पुरुषं वै देवाः पशुमालभन्त तस्मादालब्धान्मेध उदक्रामत्सोऽश्वम्प्राविशत्त-स्मादश्वो मेध्योऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स किम्पुरुषोऽभवत्तेऽश्वमा-लभन्त सोऽश्वादालब्धादुदक्रामत्स गाम्प्राविशत्तस्माद्गौर्मेध्योऽभवडथैनमु-त्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स गौरमृगोऽभवत्ते गामालभन्त स गोरालब्धादुदक्राम-त्सोऽविम्प्राविशत्तस्मादविर्मेध्योऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स गवयो-ऽभवत्तेऽविमालभन्त सोऽवेरालब्धादुदक्रामत्सोऽजम्प्राविशत्तस्मादजो मेध्यो-ऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स उष्ट्रोऽभवत्सोऽजे ज्योक्तमामिवारमत तस्मादेष एतेषाम्पशूनाम्प्रयुक्ततमो यदजस्तेऽजमालभौत सोऽजादालब्धा-दुदक्रामत् स इमाम्प्राविशत्तस्मादियम्मेध्याभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स शरभोऽभवत्त एत उत्क्रान्तमेधा अमेध्याः पशवस्तस्मादेतेषां नाश्नीयात्तम-स्यामन्वगछन्सोऽनुगतो व्रीहिरभवत्तद्यत्पशौ पुरोळाशमनुनिर्वपन्ति समेधेन नः पशुनेष्टमसत्केवलेन नः पशुनेष्टमसदिति समेधेन हास्य पशुनेष्टम्भवति

पुरुषं वै देवाः पशुमालभन्त तस्मादालब्धान्मेध उदक्रामत्सोऽश्वम्प्राविशत्त-स्मादश्वो मेध्योऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स किम्पुरुषोऽभवत्तेऽश्वमा-लभन्त सोऽश्वादालब्धादुदक्रामत्स गाम्प्राविशत्तस्माद्गौर्मेध्योऽभवडथैनमु-त्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स गौरमृगोऽभवत्ते गामालभन्त स गोरालब्धादुदक्राम-त्सोऽविम्प्राविशत्तस्मादविर्मेध्योऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स गवयो-ऽभवत्तेऽविमालभन्त सोऽवेरालब्धादुदक्रामत्सोऽजम्प्राविशत्तस्मादजो मेध्यो-ऽभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स उष्ट्रोऽभवत्सोऽजे ज्योक्तमामिवारमत तस्मादेष एतेषाम्पशूनाम्प्रयुक्ततमो यदजस्तेऽजमालभौत सोऽजादालब्धा-दुदक्रामत् स इमाम्प्राविशत्तस्मादियम्मेध्याभवदथैनमुत्क्रान्तमेधमत्यार्जन्त स शरभोऽभवत्त एत उत्क्रान्तमेधा अमेध्याः पशवस्तस्मादेतेषां नाश्नीयात्तम-स्यामन्वगछन्सोऽनुगतो व्रीहिरभवत्तद्यत्पशौ पुरोळाशमनुनिर्वपन्ति समेधेन नः पशुनेष्टमसत्केवलेन नः पशुनेष्टमसदिति समेधेन हास्य पशुनेष्टम्भवति


211

s v; EW pxurev;l>yte yTpuroÂ;xStSy y;in ikùx;åÉ, t;in rom;É, ye tuW;" s; Tvg( ye flIkr,;StdsOGy²Tp·' ikKns;StNm;'s' y²Tkù ÉcTkùs;r' tdiSq sveRW;' v; EW pxUn;Mme/en yjte y" puroÂ;xen yjte tSm;d;ó" puroÂ;xs]' loKyÉmit yuvmet;in idiv rocn;Nyɦ’ som s£tU a/ÿMyuv' ÉsN/U\ rÉ.xSterv´;d¦IWom;vmut' gO.It;init vp;yw yjit sv;RÉ.v;R EW devt;É.r;lB/o .vit yo dI²=to .vit tSm;d;ünR dI²=tSy;XnIy;idit s yd¦IWom;vmut' gO.It;init vp;yw yjit sv;R>y Ev t¶¼vt;>yo yjm;nMp[muit tSm;d;ür²xtVy' vp;y;' üt;y;' yjm;no ih s tihR .vtITy;Ny' idvo m;tár; j.;reit puroÂ;xSy yjTymQn;dNyMpár Xyeno a{ eártIt ”v c ç¼W ”t ”v c me/" sm;úto .vit SvdSv hVy; sÉmWo iddIhIit puroÂx¾Sv·Õto yjit hivrev;Sm; EtTSvdytIWmUjRm;TmN/ÿ ”Â;mup×yte pxvo v; ”Â;

sa vA eSa pafurevAlabhyate yatpuroLAfastasya yAni kiMfArUNi tAni romANi ye tuSAH sA tvag ye phalIkaraNAstadasqgyatpiSTaM kiknasAstanmAMsaM yatkiM citkaMsAraM tadasthi sarveSAM vA eSa pafUnAmmedhena yajate yaH puroLAfena yajate tasmAdAhuH puroLAfasatraM lokyamiti yuvametAni divi rocanAnyagnifca soma sakratU adhattamyuvaM sindhUMM rabhifasteravadyAdagnISomAvamuxcataM gqbhItAniti vapAyai yajati sarvAbhirvA eSa devatAbhirAlabdho bhavati yo dIkSito bhavati tasmAdAhurna dIkSitasyAfnIyAditi sa yadagnISomAvamuxcataM gqbhItAniti vapAyai yajati sarvAbhya eva taddevatAbhyo yajamAnampramuxcati tasmAdAhurafitavyaM vapAyAM hutAyAM yajamAno hi sa tarhi bhavatItyAnyaM divo mAtarifvA jabhAreti puroLAfasya yajatyamathnAdanyampari fyeno adre ritIta iva ca hyeSa ita iva ca medhaH samAhqto bhavati svadasva havyA samiSo didIhIti puroLafasviSTakqto yajati havirevAsmA etatsvadayatISamUrjamAtmandhatta iLAmupahvayate pafavo vA iLA

sa vA eSa pafurevAlabhyate yatpuro[L]Afastasya yAni kiMfArUNi tAni romANi ye tuSAH sA tvag ye phalIkaraNAstadasqgyatpiSTaM kiknasAstanmAMsaM yatkiM citkaMsAraM tadasthi sarveSAM vA eSa pafUnAmmedhena yajate yaH puro[L]Afena yajate tasmAdAhuH puro[L]AfasatraM lokyamiti yuvametAni divi rocanAnyagnifca soma sakratU adhattamyuvaM sindhUMM rabhifasteravadyAdagnISomAvamuxcataM gqbhItAniti vapAyai yajati sarvAbhirvA eSa devatAbhirAlabdho bhavati yo dIkSito bhavati tasmAdAhurna dIkSitasyAfnIyAditi sa yadagnISomAvamuxcataM gqbhItAniti vapAyai yajati sarvAbhya eva taddevatAbhyo yajamAnampramuxcati tasmAdAhurafitavyaM vapAyAM hutAyAM yajamAno hi sa tarhi bhavatItyAnyaM divo mAtarifvA jabhAreti puro[L]Afasya yajatyamathnAdanyampari fyeno adre ritIta iva ca hyeSa ita iva ca medhaH samAhqto bhavati svadasva havyA samiSo didIhIti puro[L]afasviSTakqto yajati havirevAsmA etatsvadayatISamUrjamAtmandhatta i[L]Amupahvayate pafavo vA i[L]A

स वा एष पशुरेवालभ्यते यत्पुरोळाशस्तस्य यानि किंशारूणि तानि रोमाणि ये तुषाः सा त्वग् ये फलीकरणास्तदसृग्यत्पिष्टं किक्नसास्तन्मांसं यत्किं चित्कंसारं तदस्थि सर्वेषां वा एष पशूनाम्मेधेन यजते यः पुरोळाशेन यजते तस्मादाहुः पुरोळाशसत्रं लोक्यमिति युवमेतानि दिवि रोचनान्यग्निश्च सोम सक्रतू अधत्तम्युवं सिन्धूँ रभिशस्तेरवद्यादग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतानिति वपायै यजति सर्वाभिर्वा एष देवताभिरालब्धो भवति यो दीक्षितो भवति तस्मादाहुर्न दीक्षितस्याश्नीयादिति स यदग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतानिति वपायै यजति सर्वाभ्य एव तद्देवताभ्यो यजमानम्प्रमुञ्चति तस्मादाहुरशितव्यं वपायां हुतायां यजमानो हि स तर्हि भवतीत्यान्यं दिवो मातरिश्वा जभारेति पुरोळाशस्य यजत्यमथ्नादन्यम्परि श्येनो अद्रे रितीत इव च ह्येष इत इव च मेधः समाहृतो भवति स्वदस्व हव्या समिषो दिदीहीति पुरोळशस्विष्टकृतो यजति हविरेवास्मा एतत्स्वदयतीषमूर्जमात्मन्धत्त इळामुपह्वयते पशवो वा इळा

स वा एष पशुरेवालभ्यते यत्पुरोळाशस्तस्य यानि किंशारूणि तानि रोमाणि ये तुषाः सा त्वग् ये फलीकरणास्तदसृग्यत्पिष्टं किक्नसास्तन्मांसं यत्किं चित्कंसारं तदस्थि सर्वेषां वा एष पशूनाम्मेधेन यजते यः पुरोळाशेन यजते तस्मादाहुः पुरोळाशसत्रं लोक्यमिति युवमेतानि दिवि रोचनान्यग्निश्च सोम सक्रतू अधत्तम्युवं सिन्धूँ रभिशस्तेरवद्यादग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतानिति वपायै यजति सर्वाभिर्वा एष देवताभिरालब्धो भवति यो दीक्षितो भवति तस्मादाहुर्न दीक्षितस्याश्नीयादिति स यदग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतानिति वपायै यजति सर्वाभ्य एव तद्देवताभ्यो यजमानम्प्रमुञ्चति तस्मादाहुरशितव्यं वपायां हुतायां यजमानो हि स तर्हि भवतीत्यान्यं दिवो मातरिश्वा जभारेति पुरोळाशस्य यजत्यमथ्नादन्यम्परि श्येनो अद्रे रितीत इव च ह्येष इत इव च मेधः समाहृतो भवति स्वदस्व हव्या समिषो दिदीहीति पुरोळशस्विष्टकृतो यजति हविरेवास्मा एतत्स्वदयतीषमूर्जमात्मन्धत्त इळामुपह्वयते पशवो वा इळा


216

mnot;yw hivWoŒvdIym;nSy;nub[UhITy;h;?vyuRSTv' ç¦e p[qmo mnoteit sUÿ_mNv;h td;üyRdNydevTy ¬t pxu.RvTyq kSm;d;¦eyIrev mnot;yw hivWoŒvdIym;nSy;Nv;heit it§o vw dev;n;Mmnot;St;su hI teW;Mm-n;'Syot;in v;Gvw dev;n;Mmnot; tSy;' ih teW;Mmn;'Syot;in g*vwR dev;n;Mmnot; tSy;' ih teW;Mmn;'Syot;NyɦvwR dev;n;Mmnot; tâSm²Nh teW;Mmn;'Syot;Nyɦ" sv;R mnot; a¦* mnot;" s'gzNte tSm;d;¦eyIrev mnot;yw hivWoŒvdIym;nSy;Nv;h;¦IWom; hivW" p[iSqtSyeit hivWo yjit hivW ”it åpsmOõ p[iSqtSyeit åpsmOõ; sv;RÉ.h;RSy smO²õÉ." smOõ' hVy' dev;nPyeit y Ev' ved vnSpit' yjit p[;,o vw vnSpitjIRv' h;Sy hVy' dev;nPyeit y]wv' ivÃ;NvnSpit' yjit ¾Sv·Õt' yjit p[itÏ; vw ¾Sv·ÕTp[itÏ;y;mev t´DmNtt" p[itÏ;pytIÂ;mup×yte

manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnubrUhItyAhAdhvaryustvaM hyagne prathamo manoteti sUktamanvAha tadAhuryadanyadevatya uta pafurbhavatyatha kasmAdAgneyIreva manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnvAheti tisro vai devAnAmmanotAstAsu hI teSAmma-nAMsyotAni vAgvai devAnAmmanotA tasyAM hi teSAmmanAMsyotAni gaurvai devAnAmmanotA tasyAM hi teSAmmanAMsyotAnyagnirvai devAnAmmanotA tasminhi teSAmmanAMsyotAnyagniH sarvA manotA agnau manotAH saMgachante tasmAdAgneyIreva manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnvAhAgnISomA haviSaH prasthitasyeti haviSo yajati haviSa iti rUpasamqddha prasthitasyeti rUpasamqddhA sarvAbhirhAsya samqddhibhiH samqddhaM havyaM devAnapyeti ya evaM veda vanaspatiM yajati prANo vai vanaspatirjIvaM hAsya havyaM devAnapyeti yatraivaM vidvAnvanaspatiM yajati sviSTakqtaM yajati pratiSThA vai sviSTakqtpratiSThAyAmeva tadyajxamantataH pratiSThApayatILAmupahvayate

manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnubrUhItyAhAdhvaryustvaM hyagne prathamo manoteti sUktamanvAha tadAhuryadanyadevatya uta pafurbhavatyatha kasmAdAgneyIreva manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnvAheti tisro vai devAnAmmanotAstAsu hI teSAmma-nAMsyotAni vAgvai devAnAmmanotA tasyAM hi teSAmmanAMsyotAni gaurvai devAnAmmanotA tasyAM hi teSAmmanAMsyotAnyagnirvai devAnAmmanotA tasminhi teSAmmanAMsyotAnyagniH sarvA manotA agnau manotAH saMgachante tasmAdAgneyIreva manotAyai haviSo'vadIyamAnasyAnvAhAgnISomA haviSaH prasthitasyeti haviSo yajati haviSa iti rUpasamqddha prasthitasyeti rUpasamqddhA sarvAbhirhAsya samqddhibhiH samqddhaM havyaM devAnapyeti ya evaM veda vanaspatiM yajati prANo vai vanaspatirjIvaM hAsya havyaM devAnapyeti yatraivaM vidvAnvanaspatiM yajati sviSTakqtaM yajati pratiSThA vai sviSTakqtpratiSThAyAmeva tadyajxamantataH pratiSThApayatI[L]Amupahvayate

मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यानुब्रूहीत्याहाध्वर्युस्त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनोतेति सूक्तमन्वाह तदाहुर्यदन्यदेवत्य उत पशुर्भवत्यथ कस्मादाग्नेयीरेव मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यान्वाहेति तिस्रो वै देवानाम्मनोतास्तासु ही तेषाम्म-नांस्योतानि वाग्वै देवानाम्मनोता तस्यां हि तेषाम्मनांस्योतानि गौर्वै देवानाम्मनोता तस्यां हि तेषाम्मनांस्योतान्यग्निर्वै देवानाम्मनोता तस्मिन्हि तेषाम्मनांस्योतान्यग्निः सर्वा मनोता अग्नौ मनोताः संगछन्ते तस्मादाग्नेयीरेव मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यान्वाहाग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्येति हविषो यजति हविष इति रूपसमृद्ध प्रस्थितस्येति रूपसमृद्धा सर्वाभिर्हास्य समृद्धिभिः समृद्धं हव्यं देवानप्येति य एवं वेद वनस्पतिं यजति प्राणो वै वनस्पतिर्जीवं हास्य हव्यं देवानप्येति यत्रैवं विद्वान्वनस्पतिं यजति स्विष्टकृतं यजति प्रतिष्ठा वै स्विष्टकृत्प्रतिष्ठायामेव तद्यज्ञमन्ततः प्रतिष्ठापयतीळामुपह्वयते

मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यानुब्रूहीत्याहाध्वर्युस्त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनोतेति सूक्तमन्वाह तदाहुर्यदन्यदेवत्य उत पशुर्भवत्यथ कस्मादाग्नेयीरेव मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यान्वाहेति तिस्रो वै देवानाम्मनोतास्तासु ही तेषाम्म-नांस्योतानि वाग्वै देवानाम्मनोता तस्यां हि तेषाम्मनांस्योतानि गौर्वै देवानाम्मनोता तस्यां हि तेषाम्मनांस्योतान्यग्निर्वै देवानाम्मनोता तस्मिन्हि तेषाम्मनांस्योतान्यग्निः सर्वा मनोता अग्नौ मनोताः संगछन्ते तस्मादाग्नेयीरेव मनोतायै हविषोऽवदीयमानस्यान्वाहाग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्येति हविषो यजति हविष इति रूपसमृद्ध प्रस्थितस्येति रूपसमृद्धा सर्वाभिर्हास्य समृद्धिभिः समृद्धं हव्यं देवानप्येति य एवं वेद वनस्पतिं यजति प्राणो वै वनस्पतिर्जीवं हास्य हव्यं देवानप्येति यत्रैवं विद्वान्वनस्पतिं यजति स्विष्टकृतं यजति प्रतिष्ठा वै स्विष्टकृत्प्रतिष्ठायामेव तद्यज्ञमन्ततः प्रतिष्ठापयतीळामुपह्वयते


218

pxvo v; ”Â; pxUnev tdup×yte pxUNyjm;ne d/;it d/;it 10 1

pafavo vA iLA pafUneva tadupahvayate pafUnyajamAne dadhAti dadhAti 10 1

pafavo vA i[L]A pafUneva tadupahvayate pafUnyajamAne dadhAti dadhAti 10 1

पशवो वा इळा पशूनेव तदुपह्वयते पशून्यजमाने दधाति दधाति १० १

पशवो वा इळा पशूनेव तदुपह्वयते पशून्यजमाने दधाति दधाति १० १


223

dev; vw yDmtNvt t;'StNv;n;nsur; a>y;yNyDvexsmeW;' kárãy;m ”it t;n;p[Ite px* pur ”v pyR¦eyURpMp[it purSt;dup;y'x(te dev;" p[itbu?y;ɦmyI" pur²S]purMpy;RSyNt yDSy c;Tmn’ gu¢äw t; EW;Émm; aɦmYy" puro dIPym;n; .[;jm;n; aitÏ'St; asur; anp/Oãywv;p;{ v'SteŒÉginnwv purSt;dsurr=;'Syp;ßt;ɦn; p’;ÿqwvwt´jm;n; yTpyRɦ kÚvRNTyɦm-yIrev tTpur²S]purMpyRSyNte yDSy c;Tmn’ gu¢äw tSm;TpyRɦ kÚvR²Nt tSm;TpyR¦yeŒNv;h t' v; EtMpxum;p[It' sNtMpyRɦÕtmud' ny²Nt tSyoLmukMpurSt;õr²Nt yjm;no v; EW ind;nen yTpxurnen JyoitW; yjm;n" puroJyoit" Svg| lokmeãytIit ten JyoitW; yjm;n" puroJyoit" Svg| lokmeit t' y] inhinãyNto .v²Nt td?vyuRbRihRr/St;dup;Syit ydevwnmd a;p[It' sNtMpyRɦÕtMbihveRid ny²Nt bihRWdmevwn' tTkÚvR²Nt tSyov?ygoh' %nNTy*W/' v; èv?yÉmy' v; aoW/In;Mp[itÏ; tdenTSv;-y;mev p[itÏ;y;mNtt" p[itÏ;py²Nt td;üyRdeW hivrev yTpxurq;Sy b-×pwit lom;in TvgsOÔÚiÏk;" xf; ivW;,e SkNdit ip²xt' kƒn;Sy td;pUyRt ”it ydevwtTpx* puroÂ;xmnuinvRp²Nt tenwv;Sy td;pUyRte pxu>yo vw me/; ¬d£;m'St* v[Iih’wv yv’ .Ut;vj;yet;' t´Tpx* puroÂ;x-mnuinvRp²Nt sme/en n" pxune·msTkƒvlen n" pxune·msidit sme/en

devA vai yajxamatanvata tAMstanvAnAnasurA abhyAyanyajxavefasameSAM kariSyAma iti tAnAprIte pafau pura iva paryagneryUpamprati purastAdupAyaMfte devAH pratibudhyAgnimayIH purastripuramparyAsyanta yajxasya cAtmanafca guptyai tA eSAmimA agnimayyaH puro dIpyamAnA bhrAjamAnA atiSThaMstA asurA anapadhqSyaivApAdra vaMste'gininaiva purastAdasurarakSAMsyapAghnatAgninA pafcAttathaivaitadyajamAnA yatparyagni kurvantyagnima-yIreva tatpurastripuramparyasyante yajxasya cAtmanafca guptyai tasmAtparyagni kurvanti tasmAtparyagnaye'nvAha taM vA etampafumAprItaM santamparyagnikqtamudaxcaM nayanti tasyolmukampurastAddharanti yajamAno vA eSa nidAnena yatpafuranena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokameSyatIti tena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokameti taM yatra nihaniSyanto bhavanti tadadhvaryurbarhiradhastAdupAsyati yadevainamada AprItaM santamparyagnikqtambahirvedi nayanti barhiSadamevainaM tatkurvanti tasyovadhyagohaM khanantyauSadhaM vA UvadhyamiyaM vA oSadhInAmpratiSThA tadenatsvA-yAmeva pratiSThAyAmantataH pratiSThApayanti tadAhuryadeSa havireva yatpafurathAsya ba-hvapaiti lomAni tvagasqkkuSThikAH faphA viSANe skandati pifitaM kenAsya tadApUryata iti yadevaitatpafau puroLAfamanunirvapanti tenaivAsya tadApUryate pafubhyo vai medhA udakrAmaMstau vrIhifcaiva yavafca bhUtAvajAyetAM tadyatpafau puroLAfa-manunirvapanti samedhena naH pafuneSTamasatkevalena naH pafuneSTamasaditi samedhena

devA vai yajxamatanvata tAMstanvAnAnasurA abhyAyanyajxavefasameSAM kariSyAma iti tAnAprIte pafau pura iva paryagneryUpamprati purastAdupAyaMfte devAH pratibudhyAgnimayIH purastripuramparyAsyanta yajxasya cAtmanafca guptyai tA eSAmimA agnimayyaH puro dIpyamAnA bhrAjamAnA atiSThaMstA asurA anapadhqSyaivApAdra vaMste'gininaiva purastAdasurarakSAMsyapAghnatAgninA pafcAttathaivaitadyajamAnA yatparyagni kurvantyagnima-yIreva tatpurastripuramparyasyante yajxasya cAtmanafca guptyai tasmAtparyagni kurvanti tasmAtparyagnaye'nvAha taM vA etampafumAprItaM santamparyagnikqtamudaxcaM nayanti tasyolmukampurastAddharanti yajamAno vA eSa nidAnena yatpafuranena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokameSyatIti tena jyotiSA yajamAnaH purojyotiH svargaM lokameti taM yatra nihaniSyanto bhavanti tadadhvaryurbarhiradhastAdupAsyati yadevainamada AprItaM santamparyagnikqtambahirvedi nayanti barhiSadamevainaM tatkurvanti tasyovadhyagohaM khanantyauSadhaM vA UvadhyamiyaM vA oSadhInAmpratiSThA tadenatsvA-yAmeva pratiSThAyAmantataH pratiSThApayanti tadAhuryadeSa havireva yatpafurathAsya ba-hvapaiti lomAni tvagasqkkuSThikAH faphA viSANe skandati pifitaM kenAsya tadApUryata iti yadevaitatpafau puro[L]Afamanunirvapanti tenaivAsya tadApUryate pafubhyo vai medhA udakrAmaMstau vrIhifcaiva yavafca bhUtAvajAyetAM tadyatpafau puro[L]Afa-manunirvapanti samedhena naH pafuneSTamasatkevalena naH pafuneSTamasaditi samedhena

देवा वै यज्ञमतन्वत तांस्तन्वानानसुरा अभ्यायन्यज्ञवेशसमेषां करिष्याम इति तानाप्रीते पशौ पुर इव पर्यग्नेर्यूपम्प्रति पुरस्तादुपायंश्ते देवाः प्रतिबुध्याग्निमयीः पुरस्त्रिपुरम्पर्यास्यन्त यज्ञस्य चात्मनश्च गुप्त्यै ता एषामिमा अग्निमय्यः पुरो दीप्यमाना भ्राजमाना अतिष्ठंस्ता असुरा अनपधृष्यैवापाद्र वंस्तेऽगिनिनैव पुरस्तादसुररक्षांस्यपाघ्नताग्निना पश्चात्तथैवैतद्यजमाना यत्पर्यग्नि कुर्वन्त्यग्निम-यीरेव तत्पुरस्त्रिपुरम्पर्यस्यन्ते यज्ञस्य चात्मनश्च गुप्त्यै तस्मात्पर्यग्नि कुर्वन्ति तस्मात्पर्यग्नयेऽन्वाह तं वा एतम्पशुमाप्रीतं सन्तम्पर्यग्निकृतमुदञ्चं नयन्ति तस्योल्मुकम्पुरस्ताद्धरन्ति यजमानो वा एष निदानेन यत्पशुरनेन ज्योतिषा यजमानः पुरोज्योतिः स्वर्गं लोकमेष्यतीति तेन ज्योतिषा यजमानः पुरोज्योतिः स्वर्गं लोकमेति तं यत्र निहनिष्यन्तो भवन्ति तदध्वर्युर्बर्हिरधस्तादुपास्यति यदेवैनमद आप्रीतं सन्तम्पर्यग्निकृतम्बहिर्वेदि नयन्ति बर्हिषदमेवैनं तत्कुर्वन्ति तस्योवध्यगोहं खनन्त्यौषधं वा ऊवध्यमियं वा ओषधीनाम्प्रतिष्ठा तदेनत्स्वा-यामेव प्रतिष्ठायामन्ततः प्रतिष्ठापयन्ति तदाहुर्यदेष हविरेव यत्पशुरथास्य ब-ह्वपैति लोमानि त्वगसृक्कुष्ठिकाः शफा विषाणे स्कन्दति पिशितं केनास्य तदापूर्यत इति यदेवैतत्पशौ पुरोळाशमनुनिर्वपन्ति तेनैवास्य तदापूर्यते पशुभ्यो वै मेधा उदक्रामंस्तौ व्रीहिश्चैव यवश्च भूतावजायेतां तद्यत्पशौ पुरोळाश-मनुनिर्वपन्ति समेधेन नः पशुनेष्टमसत्केवलेन नः पशुनेष्टमसदिति समेधेन

देवा वै यज्ञमतन्वत तांस्तन्वानानसुरा अभ्यायन्यज्ञवेशसमेषां करिष्याम इति तानाप्रीते पशौ पुर इव पर्यग्नेर्यूपम्प्रति पुरस्तादुपायंश्ते देवाः प्रतिबुध्याग्निमयीः पुरस्त्रिपुरम्पर्यास्यन्त यज्ञस्य चात्मनश्च गुप्त्यै ता एषामिमा अग्निमय्यः पुरो दीप्यमाना भ्राजमाना अतिष्ठंस्ता असुरा अनपधृष्यैवापाद्र वंस्तेऽगिनिनैव पुरस्तादसुररक्षांस्यपाघ्नताग्निना पश्चात्तथैवैतद्यजमाना यत्पर्यग्नि कुर्वन्त्यग्निम-यीरेव तत्पुरस्त्रिपुरम्पर्यस्यन्ते यज्ञस्य चात्मनश्च गुप्त्यै तस्मात्पर्यग्नि कुर्वन्ति तस्मात्पर्यग्नयेऽन्वाह तं वा एतम्पशुमाप्रीतं सन्तम्पर्यग्निकृतमुदञ्चं नयन्ति तस्योल्मुकम्पुरस्ताद्धरन्ति यजमानो वा एष निदानेन यत्पशुरनेन ज्योतिषा यजमानः पुरोज्योतिः स्वर्गं लोकमेष्यतीति तेन ज्योतिषा यजमानः पुरोज्योतिः स्वर्गं लोकमेति तं यत्र निहनिष्यन्तो भवन्ति तदध्वर्युर्बर्हिरधस्तादुपास्यति यदेवैनमद आप्रीतं सन्तम्पर्यग्निकृतम्बहिर्वेदि नयन्ति बर्हिषदमेवैनं तत्कुर्वन्ति तस्योवध्यगोहं खनन्त्यौषधं वा ऊवध्यमियं वा ओषधीनाम्प्रतिष्ठा तदेनत्स्वा-यामेव प्रतिष्ठायामन्ततः प्रतिष्ठापयन्ति तदाहुर्यदेष हविरेव यत्पशुरथास्य ब-ह्वपैति लोमानि त्वगसृक्कुष्ठिकाः शफा विषाणे स्कन्दति पिशितं केनास्य तदापूर्यत इति यदेवैतत्पशौ पुरोळाशमनुनिर्वपन्ति तेनैवास्य तदापूर्यते पशुभ्यो वै मेधा उदक्रामंस्तौ व्रीहिश्चैव यवश्च भूतावजायेतां तद्यत्पशौ पुरोळाश-मनुनिर्वपन्ति समेधेन नः पशुनेष्टमसत्केवलेन नः पशुनेष्टमसदिति समेधेन


243

deve>y" p[;ty;Rv>yo hotrnub[UhITy;h;?vyuRrete v;v dev;" p[;ty;Rv;,o ydɦ¨W; aɐn* t Ete s¢É."s¢É.XzNdoÉ.r;gzNTy;Sy dev;" p[;ty;Rv;,o hv' gz²Nt y Ev' ved p[j;pt* vw Svy' hotár p[;trnuv;kmnuv+yTyu.ye dev;sur; yDmup;vs¥Sm>ymnuv+yTySm->yÉmit s vw deve>y Ev;Nvb[vIÿto vw dev; a.vNpr;sur; .vTy;Tmn; pr;Sy iÃWNp;Pm; .[;tOVyo .vit y Ev' ved p[;tvwR s t' deve->yoŒNvb[vI´Tp[;trNvb[vIÿTp[;trnuv;kSy p[;trnuv;kTvMmhit r;} y; anUCy" svRSyw v;c" svRSy b[÷," párgOhITyw yo vw .vit y" ÅeÏt;mXnute tSy v;cMp[oidt;mnup[vd²Nt tSm;Nmhit r;} y; anUCy" pur; v;c" p[vidtornUCyo yÃ;Éc p[oidt;y;mnub[Uy;dNySywvwnmuidt;nuv;idn' kÚy;RÿSm;Nmhit r;} y; anUCy" pur; xkÚinv;d;dnub[uyÉ¥A³tev;R EtNmu%' yÃy'És yCzkÚnySt´Tpur; xkÚinv;d;dnub[Uy;Nm;yÉDy;' v;cMp[oidt;-mnup[vidãmeit tSm;Nmhit r;} y; anUCyoŒqo %lu ydwv;?vyuR¨p;-kÚy;Rdq;nub[Uy;´d; v; a?vyuR¨p;kroit v;cwvop;kroit v;c; hot;Nv;h

devebhyaH prAtaryAvabhyo hotaranubrUhItyAhAdhvaryurete vAva devAH prAtaryAvANo yadagniruSA afvinau ta ete saptabhiHsaptabhifchandobhirAgachantyAsya devAH prAtaryAvANo havaM gachanti ya evaM veda prajApatau vai svayaM hotari prAtaranuvAkamanuvakSyatyubhaye devAsurA yajxamupAvasannasmabhyamanuvakSyatyasma-bhyamiti sa vai devebhya evAnvabravIttato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda prAtarvai sa taM deve-bhyo'nvabravIdyatprAtaranvabravIttatprAtaranuvAkasya prAtaranuvAkatvammahati rA tr?yA anUcyaH sarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parigqhItyai yo vai bhavati yaH freSThatAmafnute tasya vAcamproditAmanupravadanti tasmAnmahati rA tr?yA anUcyaH purA vAcaH pravaditoranUcyo yadvAci proditAyAmanubrUyAdanyasyaivainamuditAnuvAdinaM kuryAttasmAnmahati rA tr?yA anUcyaH purA fakunivAdAdanubruyannirqtervA etanmukhaM yadvayaMsi yacchakunayastadyatpurA fakunivAdAdanubrUyAnmAyajxiyAM vAcamproditA-manupravadiSmeti tasmAnmahati rA tr?yA anUcyo'tho khalu yadaivAdhvaryurupA-kuryAdathAnubrUyAdyadA vA adhvaryurupAkaroti vAcaivopAkaroti vAcA hotAnvAha

devebhyaH prAtaryAvabhyo hotaranubrUhItyAhAdhvaryurete vAva devAH prAtaryAvANo yadagniruSA afvinau ta ete saptabhiHsaptabhifchandobhirAgachantyAsya devAH prAtaryAvANo havaM gachanti ya evaM veda prajApatau vai svayaM hotari prAtaranuvAkamanuvakSyatyubhaye devAsurA yajxamupAvasannasmabhyamanuvakSyatyasma-bhyamiti sa vai devebhya evAnvabravIttato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda prAtarvai sa taM deve-bhyo'nvabravIdyatprAtaranvabravIttatprAtaranuvAkasya prAtaranuvAkatvammahati rAtr! yA anUcyaH sarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parigqhItyai yo vai bhavati yaH freSThatAmafnute tasya vAcamproditAmanupravadanti tasmAnmahati rAtr! yA anUcyaH purA vAcaH pravaditoranUcyo yadvAci proditAyAmanubrUyAdanyasyaivainamuditAnuvAdinaM kuryAttasmAnmahati rAtr! yA anUcyaH purA fakunivAdAdanubruyannirqtervA etanmukhaM yadvayaMsi yacchakunayastadyatpurA fakunivAdAdanubrUyAnmAyajxiyAM vAcamproditA-manupravadiSmeti tasmAnmahati rAtr! yA anUcyo'tho khalu yadaivAdhvaryurupA-kuryAdathAnubrUyAdyadA vA adhvaryurupAkaroti vAcaivopAkaroti vAcA hotAnvAha

देवेभ्यः प्रातर्यावभ्यो होतरनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरेते वाव देवाः प्रातर्यावाणो यदग्निरुषा अश्विनौ त एते सप्तभिःसप्तभिश्छन्दोभिरागछन्त्यास्य देवाः प्रातर्यावाणो हवं गछन्ति य एवं वेद प्रजापतौ वै स्वयं होतरि प्रातरनुवाकमनुवक्ष्यत्युभये देवासुरा यज्ञमुपावसन्नस्मभ्यमनुवक्ष्यत्यस्म-भ्यमिति स वै देवेभ्य एवान्वब्रवीत्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद प्रातर्वै स तं देवे-भ्योऽन्वब्रवीद्यत्प्रातरन्वब्रवीत्तत्प्रातरनुवाकस्य प्रातरनुवाकत्वम्महति रा त्र्?या अनूच्यः सर्वस्यै वाचः सर्वस्य ब्रह्मणः परिगृहीत्यै यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते तस्य वाचम्प्रोदितामनुप्रवदन्ति तस्मान्महति रा त्र्?या अनूच्यः पुरा वाचः प्रवदितोरनूच्यो यद्वाचि प्रोदितायामनुब्रूयादन्यस्यैवैनमुदितानुवादिनं कुर्यात्तस्मान्महति रा त्र्?या अनूच्यः पुरा शकुनिवादादनुब्रुयन्निरृतेर्वा एतन्मुखं यद्वयंसि यच्छकुनयस्तद्यत्पुरा शकुनिवादादनुब्रूयान्मायज्ञियां वाचम्प्रोदिता-मनुप्रवदिष्मेति तस्मान्महति रा त्र्?या अनूच्योऽथो खलु यदैवाध्वर्युरुपा-कुर्यादथानुब्रूयाद्यदा वा अध्वर्युरुपाकरोति वाचैवोपाकरोति वाचा होतान्वाह

देवेभ्यः प्रातर्यावभ्यो होतरनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरेते वाव देवाः प्रातर्यावाणो यदग्निरुषा अश्विनौ त एते सप्तभिःसप्तभिश्छन्दोभिरागछन्त्यास्य देवाः प्रातर्यावाणो हवं गछन्ति य एवं वेद प्रजापतौ वै स्वयं होतरि प्रातरनुवाकमनुवक्ष्यत्युभये देवासुरा यज्ञमुपावसन्नस्मभ्यमनुवक्ष्यत्यस्म-भ्यमिति स वै देवेभ्य एवान्वब्रवीत्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद प्रातर्वै स तं देवे-भ्योऽन्वब्रवीद्यत्प्रातरन्वब्रवीत्तत्प्रातरनुवाकस्य प्रातरनुवाकत्वम्महति रात्र्! या अनूच्यः सर्वस्यै वाचः सर्वस्य ब्रह्मणः परिगृहीत्यै यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते तस्य वाचम्प्रोदितामनुप्रवदन्ति तस्मान्महति रात्र्! या अनूच्यः पुरा वाचः प्रवदितोरनूच्यो यद्वाचि प्रोदितायामनुब्रूयादन्यस्यैवैनमुदितानुवादिनं कुर्यात्तस्मान्महति रात्र्! या अनूच्यः पुरा शकुनिवादादनुब्रुयन्निरृतेर्वा एतन्मुखं यद्वयंसि यच्छकुनयस्तद्यत्पुरा शकुनिवादादनुब्रूयान्मायज्ञियां वाचम्प्रोदिता-मनुप्रवदिष्मेति तस्मान्महति रात्र्! या अनूच्योऽथो खलु यदैवाध्वर्युरुपा-कुर्यादथानुब्रूयाद्यदा वा अध्वर्युरुपाकरोति वाचैवोपाकरोति वाचा होतान्वाह


248

p[j;pt* vw SvyMhotár p[;trnuv;kmnuv+yit sv;R devt; m;mÉ. p[it-pTSyit m;m.Iit s p[j;pitrw=t y´ek;' devt;m;id·;mÉ. p[itp-TSy;mItr; me kƒn devt; ¬p;¢; .ivãyNtIit s Et;mOcmpXyd;po revtIárTy;po vw sv;R devt; revTy" sv;R devt;" s Etyc;R p[;tr-nuv;kMp[Typ´t t;" sv;R devt;" p[;modNt m;mÉ. p[Typ;id m;m.Iit sv;R h;âSmNdevt;" p[;trnuv;kmnub[uvit p[modNte sv;RÉ.h;RSy devt;É." p[;-trnuv;k" p[itp¥o .vit y Ev' ved te dev; aÉb.yur;d;t;ro vw n ”mMp[;tyRDmsur; yq*jIy;'so blIy;'s EvÉmit t;nb[vIdIN{ o m; Éb.It i]WmOõme>yoŒhMp[;tvRj[Mp[ht;RSmITyet;' v;v tdOcmb[vIÃj[Sten ydpo-nP]Iy; vj[Sten y²T]·‘Bvj[Sten yÃ;kª tme>y" p[;hrÿenwn;nh'x(tto vw dev; a.vNpr; asur; .vTy;Tmn; pr;Sy iÃWNp;Pm; .[;tOVyo .vit y Ev' ved td;ó" s vé hot; Sy;´ EtSy;mOÉc sv;RÉ, zNd;'És p[jnyeidTyeW;

prajApatau vai svayamhotari prAtaranuvAkamanuvakSyati sarvA devatA mAmabhi prati-patsyati mAmabhIti sa prajApatiraikSata yadyekAM devatAmAdiSTAmabhi pratipa-tsyAmItarA me kena devatA upAptA bhaviSyantIti sa etAmqcamapafyadApo revatIrityApo vai sarvA devatA revatyaH sarvA devatAH sa etayarcA prAtara-nuvAkampratyapadyata tAH sarvA devatAH prAmodanta mAmabhi pratyapAdi mAmabhIti sarvA hAsmindevatAH prAtaranuvAkamanubruvati pramodante sarvAbhirhAsya devatAbhiH prA-taranuvAkaH pratipanno bhavati ya evaM veda te devA abibhayurAdAtAro vai na imamprAtaryajxamasurA yathaujIyAMso balIyAMsa evamiti tAnabravIdIndra ?o mA bibhIta triSamqddhamebhyo'hamprAtarvajramprahartAsmItyetAM vAva tadqcamabravIdvajrastena yadapo-naptrIyA vajrastena yattriSTubvajrastena yadvAk tamebhyaH prAharattenainAnahaMftato vai devA abhavanparA asurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda tadAhuH sa vaI hotA syAdya etasyAmqci sarvANi chandAMsi prajanayedityeSA

prajApatau vai svayamhotari prAtaranuvAkamanuvakSyati sarvA devatA mAmabhi prati-patsyati mAmabhIti sa prajApatiraikSata yadyekAM devatAmAdiSTAmabhi pratipa-tsyAmItarA me kena devatA upAptA bhaviSyantIti sa etAmqcamapafyadApo revatIrityApo vai sarvA devatA revatyaH sarvA devatAH sa etayarcA prAtara-nuvAkampratyapadyata tAH sarvA devatAH prAmodanta mAmabhi pratyapAdi mAmabhIti sarvA hAsmindevatAH prAtaranuvAkamanubruvati pramodante sarvAbhirhAsya devatAbhiH prA-taranuvAkaH pratipanno bhavati ya evaM veda te devA abibhayurAdAtAro vai na imamprAtaryajxamasurA yathaujIyAMso balIyAMsa evamiti tAnabravIdIndro mA bibhIta triSamqddhamebhyo'hamprAtarvajramprahartAsmItyetAM vAva tadqcamabravIdvajrastena yadapo-naptrIyA vajrastena yattriSTubvajrastena yadvAk tamebhyaH prAharattenainAnahaMftato vai devA abhavanparA asurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda tadAhuH sa vaI hotA syAdya etasyAmqci sarvANi chandAMsi prajanayedityeSA

प्रजापतौ वै स्वयम्होतरि प्रातरनुवाकमनुवक्ष्यति सर्वा देवता मामभि प्रति-पत्स्यति मामभीति स प्रजापतिरैक्षत यद्येकां देवतामादिष्टामभि प्रतिप-त्स्यामीतरा मे केन देवता उपाप्ता भविष्यन्तीति स एतामृचमपश्यदापो रेवतीरित्यापो वै सर्वा देवता रेवत्यः सर्वा देवताः स एतयर्चा प्रातर-नुवाकम्प्रत्यपद्यत ताः सर्वा देवताः प्रामोदन्त मामभि प्रत्यपादि मामभीति सर्वा हास्मिन्देवताः प्रातरनुवाकमनुब्रुवति प्रमोदन्ते सर्वाभिर्हास्य देवताभिः प्रा-तरनुवाकः प्रतिपन्नो भवति य एवं वेद ते देवा अबिभयुरादातारो वै न इमम्प्रातर्यज्ञमसुरा यथौजीयांसो बलीयांस एवमिति तानब्रवीदीन्द्र ?ो मा बिभीत त्रिषमृद्धमेभ्योऽहम्प्रातर्वज्रम्प्रहर्तास्मीत्येतां वाव तदृचमब्रवीद्वज्रस्तेन यदपो-नप्त्रीया वज्रस्तेन यत्त्रिष्टुब्वज्रस्तेन यद्वाक् तमेभ्यः प्राहरत्तेनैनानहंश्ततो वै देवा अभवन्परा असुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद तदाहुः स वई होता स्याद्य एतस्यामृचि सर्वाणि छन्दांसि प्रजनयेदित्येषा

प्रजापतौ वै स्वयम्होतरि प्रातरनुवाकमनुवक्ष्यति सर्वा देवता मामभि प्रति-पत्स्यति मामभीति स प्रजापतिरैक्षत यद्येकां देवतामादिष्टामभि प्रतिप-त्स्यामीतरा मे केन देवता उपाप्ता भविष्यन्तीति स एतामृचमपश्यदापो रेवतीरित्यापो वै सर्वा देवता रेवत्यः सर्वा देवताः स एतयर्चा प्रातर-नुवाकम्प्रत्यपद्यत ताः सर्वा देवताः प्रामोदन्त मामभि प्रत्यपादि मामभीति सर्वा हास्मिन्देवताः प्रातरनुवाकमनुब्रुवति प्रमोदन्ते सर्वाभिर्हास्य देवताभिः प्रा-तरनुवाकः प्रतिपन्नो भवति य एवं वेद ते देवा अबिभयुरादातारो वै न इमम्प्रातर्यज्ञमसुरा यथौजीयांसो बलीयांस एवमिति तानब्रवीदीन्द्रो मा बिभीत त्रिषमृद्धमेभ्योऽहम्प्रातर्वज्रम्प्रहर्तास्मीत्येतां वाव तदृचमब्रवीद्वज्रस्तेन यदपो-नप्त्रीया वज्रस्तेन यत्त्रिष्टुब्वज्रस्तेन यद्वाक् तमेभ्यः प्राहरत्तेनैनानहंश्ततो वै देवा अभवन्परा असुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद तदाहुः स वई होता स्याद्य एतस्यामृचि सर्वाणि छन्दांसि प्रजनयेदित्येषा


253

xtmnUCym;yuãk;mSy xt;yuvwR pu¨W" xtvIyR" xte²N{ y a;yuãyevwn' tÃÇyR ”²N{ ye d/;it ]IÉ, c xt;in Wi·’;nUCy;in yDk;mSy ]IÉ, c vw xt;in Wi·’ s'vTsrSy;h;in t;v;Ns'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" p[j;-pityRD ¬pwn' yDo nmit ySywv' ivÃ;'S]IÉ, c xt;in Wi·' c;Nv;h s¢ c xt;in Év'xit’;nUCy;in p[j;pxuk;mSy s¢ c vw xt;in Év'xit’ s'vTsrSy;hor;];St;v;Ns'vTsr" s'vTsr" p[j;pityRMp[j;ym;n' iv' åpÉmd' anup[j;yte p[j;pitmev tTp[j;ym;nMp[jy; pxuÉ.rnup[j;yte p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev' ved;·* xt;NynUCy;Nyb[;÷,oÿ_Sy yo v; du¨ÿ_oÿ_" xmlgOhIto yjet;·;=r; vw g;y]I g;y} y; vw dev;" p;Pm;n' xmlmp;ßt g;y} ywv;Sy tTp;Pm;n' xmlmphNTyp p;Pm;n' hte y Ev' ved sh§mnUCy' SvgRk;mSy sh§;Ine v; ”t" SvgoR lok" SvgRSy lokSy sm·äw sMpæyw s'gTy; apárÉmtmnUCympárÉmto vw p[j;pit" p[j;ptev;R EtduKq' yTp[;trnuv;kStâSmNsveR k;m; av¨?yNte s yd-párÉmtmNv;h sveRW;' k;m;n;mv¨õäw sv;RNk;m;nv¨Nõe y Ev' ved tSm;dpárÉmtmev;nUCy' s¢;¦ey;in zNd;'SyNv;h s¢ vw devlok;" sveRWu devlokƒWu r;Ýoit y Ev' ved s¢oWSy;in zNd;'SyNv;h s¢ vw g[;My;" pxvoŒv g[;My;NpxUn[uNõe y Ev' ved s¢;ɐn;in zNd;'SyNv;h s¢/; vw v;gvdÿ;vÃw v;gvdTsvRSyw v;c" svRSy b[÷," párgOhITyw it§o devt;

fatamanUcyamAyuSkAmasya fatAyurvai puruSaH fatavIryaH fatendri ya AyuSyevainaM tadvIrya indri ye dadhAti trINi ca fatAni SaSTifcAnUcyAni yajxakAmasya trINi ca vai fatAni SaSTifca saMvatsarasyAhAni tAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajA-patiryajxa upainaM yajxo namati yasyaivaM vidvAMstrINi ca fatAni SaSTiM cAnvAha sapta ca fatAni viMfatifcAnUcyAni prajApafukAmasya sapta ca vai fatAni viMfatifca saMvatsarasyAhorAtrAstAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiryamprajAyamAnaM vifvaM rUpamidaM anuprajAyate prajApatimeva tatprajAyamAnamprajayA pafubhiranuprajAyate prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedASTau fatAnyanUcyAnyabrAhmaNoktasya yo vA duruktoktaH famalagqhIto yajetASTAkSarA vai gAyatrI gAya tr?yA vai devAH pApmAnaM famalamapAghnata gAya tr?yaivAsya tatpApmAnaM famalamapahantyapa pApmAnaM hate ya evaM veda sahasramanUcyaM svargakAmasya sahasrAfvIne vA itaH svargo lokaH svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA aparimitamanUcyamaparimito vai prajApatiH prajApatervA etadukthaM yatprAtaranuvAkastasminsarve kAmA avarudhyante sa yada-parimitamanvAha sarveSAM kAmAnAmavaruddhyai sarvAnkAmAnavarunddhe ya evaM veda tasmAdaparimitamevAnUcyaM saptAgneyAni chandAMsyanvAha sapta vai devalokAH sarveSu devalokeSu rAdhnoti ya evaM veda saptoSasyAni chandAMsyanvAha sapta vai grAmyAH pafavo'va grAmyAnpafUnrunddhe ya evaM veda saptAfvinAni chandAMsyanvAha saptadhA vai vAgavadattAvadvai vAgavadatsarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parigqhItyai tisro devatA

fatamanUcyamAyuSkAmasya fatAyurvai puruSaH fatavIryaH fatendri ya AyuSyevainaM tadvIrya indri ye dadhAti trINi ca fatAni SaSTifcAnUcyAni yajxakAmasya trINi ca vai fatAni SaSTifca saMvatsarasyAhAni tAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH prajA-patiryajxa upainaM yajxo namati yasyaivaM vidvAMstrINi ca fatAni SaSTiM cAnvAha sapta ca fatAni viMfatifcAnUcyAni prajApafukAmasya sapta ca vai fatAni viMfatifca saMvatsarasyAhorAtrAstAvAnsaMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiryamprajAyamAnaM vifvaM rUpamidaM anuprajAyate prajApatimeva tatprajAyamAnamprajayA pafubhiranuprajAyate prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedASTau fatAnyanUcyAnyabrAhmaNoktasya yo vA duruktoktaH famalagqhIto yajetASTAkSarA vai gAyatrI gAyatr! yA vai devAH pApmAnaM famalamapAghnata gAyatr! yaivAsya tatpApmAnaM famalamapahantyapa pApmAnaM hate ya evaM veda sahasramanUcyaM svargakAmasya sahasrAfvIne vA itaH svargo lokaH svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA aparimitamanUcyamaparimito vai prajApatiH prajApatervA etadukthaM yatprAtaranuvAkastasminsarve kAmA avarudhyante sa yada-parimitamanvAha sarveSAM kAmAnAmavaruddhyai sarvAnkAmAnavarunddhe ya evaM veda tasmAdaparimitamevAnUcyaM saptAgneyAni chandAMsyanvAha sapta vai devalokAH sarveSu devalokeSu rAdhnoti ya evaM veda saptoSasyAni chandAMsyanvAha sapta vai grAmyAH pafavo'va grAmyAnpafUnrunddhe ya evaM veda saptAfvinAni chandAMsyanvAha saptadhA vai vAgavadattAvadvai vAgavadatsarvasyai vAcaH sarvasya brahmaNaH parigqhItyai tisro devatA

शतमनूच्यमायुष्कामस्य शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः शतेन्द्रि य आयुष्येवैनं तद्वीर्य इन्द्रि ये दधाति त्रीणि च शतानि षष्टिश्चानूच्यानि यज्ञकामस्य त्रीणि च वै शतानि षष्टिश्च संवत्सरस्याहानि तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजा-पतिर्यज्ञ उपैनं यज्ञो नमति यस्यैवं विद्वांस्त्रीणि च शतानि षष्टिं चान्वाह सप्त च शतानि विंशतिश्चानूच्यानि प्रजापशुकामस्य सप्त च वै शतानि विंशतिश्च संवत्सरस्याहोरात्रास्तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिर्यम्प्रजायमानं विश्वं रूपमिदं अनुप्रजायते प्रजापतिमेव तत्प्रजायमानम्प्रजया पशुभिरनुप्रजायते प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदाष्टौ शतान्यनूच्यान्यब्राह्मणोक्तस्य यो वा दुरुक्तोक्तः शमलगृहीतो यजेताष्टाक्षरा वै गायत्री गाय त्र्?या वै देवाः पाप्मानं शमलमपाघ्नत गाय त्र्?यैवास्य तत्पाप्मानं शमलमपहन्त्यप पाप्मानं हते य एवं वेद सहस्रमनूच्यं स्वर्गकामस्य सहस्राश्वीने वा इतः स्वर्गो लोकः स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्या अपरिमितमनूच्यमपरिमितो वै प्रजापतिः प्रजापतेर्वा एतदुक्थं यत्प्रातरनुवाकस्तस्मिन्सर्वे कामा अवरुध्यन्ते स यद-परिमितमन्वाह सर्वेषां कामानामवरुद्ध्यै सर्वान्कामानवरुन्द्धे य एवं वेद तस्मादपरिमितमेवानूच्यं सप्ताग्नेयानि छन्दांस्यन्वाह सप्त वै देवलोकाः सर्वेषु देवलोकेषु राध्नोति य एवं वेद सप्तोषस्यानि छन्दांस्यन्वाह सप्त वै ग्राम्याः पशवोऽव ग्राम्यान्पशून्रुन्द्धे य एवं वेद सप्ताश्विनानि छन्दांस्यन्वाह सप्तधा वै वागवदत्तावद्वै वागवदत्सर्वस्यै वाचः सर्वस्य ब्रह्मणः परिगृहीत्यै तिस्रो देवता

शतमनूच्यमायुष्कामस्य शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः शतेन्द्रि य आयुष्येवैनं तद्वीर्य इन्द्रि ये दधाति त्रीणि च शतानि षष्टिश्चानूच्यानि यज्ञकामस्य त्रीणि च वै शतानि षष्टिश्च संवत्सरस्याहानि तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजा-पतिर्यज्ञ उपैनं यज्ञो नमति यस्यैवं विद्वांस्त्रीणि च शतानि षष्टिं चान्वाह सप्त च शतानि विंशतिश्चानूच्यानि प्रजापशुकामस्य सप्त च वै शतानि विंशतिश्च संवत्सरस्याहोरात्रास्तावान्संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिर्यम्प्रजायमानं विश्वं रूपमिदं अनुप्रजायते प्रजापतिमेव तत्प्रजायमानम्प्रजया पशुभिरनुप्रजायते प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदाष्टौ शतान्यनूच्यान्यब्राह्मणोक्तस्य यो वा दुरुक्तोक्तः शमलगृहीतो यजेताष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्र्! या वै देवाः पाप्मानं शमलमपाघ्नत गायत्र्! यैवास्य तत्पाप्मानं शमलमपहन्त्यप पाप्मानं हते य एवं वेद सहस्रमनूच्यं स्वर्गकामस्य सहस्राश्वीने वा इतः स्वर्गो लोकः स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्या अपरिमितमनूच्यमपरिमितो वै प्रजापतिः प्रजापतेर्वा एतदुक्थं यत्प्रातरनुवाकस्तस्मिन्सर्वे कामा अवरुध्यन्ते स यद-परिमितमन्वाह सर्वेषां कामानामवरुद्ध्यै सर्वान्कामानवरुन्द्धे य एवं वेद तस्मादपरिमितमेवानूच्यं सप्ताग्नेयानि छन्दांस्यन्वाह सप्त वै देवलोकाः सर्वेषु देवलोकेषु राध्नोति य एवं वेद सप्तोषस्यानि छन्दांस्यन्वाह सप्त वै ग्राम्याः पशवोऽव ग्राम्यान्पशून्रुन्द्धे य एवं वेद सप्ताश्विनानि छन्दांस्यन्वाह सप्तधा वै वागवदत्तावद्वै वागवदत्सर्वस्यै वाचः सर्वस्य ब्रह्मणः परिगृहीत्यै तिस्रो देवता


258

td;ó" kqmnUCy" p[;trnuv;k ”it yq;zNdsmnUCy" p[;trnuvk;" p[j;ptev;R Et;Ny©;in yCzNd;'SyeW ¬ Ev p[j;pityoR yjte t´jm;n;y ihtMpCzoŒnUCy" p[;trnuv;k’tuãp;d; vw pxv" pxUn;mv¨õä; a/RcRx Ev;nUCyo yqwvwnmetdNv;h p[itÏ;y; Ev iÃp[itÏo vw pu¨W’tuãp;d;" px;vo yjm;nmev tâd(Ãp[itÏ' ctuãp;Tsu pxuWu p[itÏ;pyit tSm;d/RcRx Ev;nUCyStd;üyRÃäUÀh" p[;trnuvk" kqmVyUÀho .vtIit ydev;Sy bOhtI m?y;¥wtIit b[Uy;ÿeneTy;üit.;g; v; aNy; devt; aNy;" Stom.;g;-XzNdo.;g;St; y; a¦;v;ütyo ôyNte t;É.r;üit.;g;" p[I,;Tyq yTStuv²Nt c x's²Nt c ten Stom.;g;XzNdo.;g; ¬.Yyo h;Sywt; devt;" p[It; a.I·; .v²Nt y Ev' ved ]yâS]'xÃw dev;" somp;S]yâS]'xdsomp; a·* vsv Ek;dx ¨N{ ; Ã;dx;idTy;" p[j;pit’ vW$(k;r’wte dev; somp; Ek;dx p[y;j; Ek;dx;nuy;j; Ek;dxopy;j; EteŒsomp;" pxu.;jn;" somen somp;Np[I,;it pxun;somp;nu.Yyo h;Sywt; devt;" p[It;" a.I·; .v²Nt y Ev' ved;.UduW; ¨xTpxuárTyuÿmy; párd/;it td;üyRT]IN£tUnNv;h;¦eymuWSym;ɐn' kqmSywkyc;R párd/t" sveR ]y" £tv" páriht; .vNtITy.UduW; ¨xTpxuárTyuWso åpm;ɦr/;YyO-âTvy ”Ty¦eryoÉj v;' vOW

tadAhuH kathamanUcyaH prAtaranuvAka iti yathAchandasamanUcyaH prAtaranuvakAH prajApatervA etAnyazgAni yacchandAMsyeSa u eva prajApatiryo yajate tadyajamAnAya hitampaccho'nUcyaH prAtaranuvAkafcatuSpAdA vai pafavaH pafUnAmavaruddhyA ardharcafa evAnUcyo yathaivainametadanvAha pratiSThAyA eva dvipratiSTho vai puruSafcatuSpAdAH pafAvo yajamAnameva taddvipratiSThaM catuSpAtsu pafuSu pratiSThApayati tasmAdardharcafa evAnUcyastadAhuryadvyULhaH prAtaranuvakaH kathamavyULho bhavatIti yadevAsya bqhatI madhyAnnaitIti brUyAttenetyAhutibhAgA vA anyA devatA anyAH stomabhAgA-fchandobhAgAstA yA agnAvAhutayo hUyante tAbhirAhutibhAgAH prINAtyatha yatstuvanti ca faMsanti ca tena stomabhAgAfchandobhAgA ubhayyo hAsyaitA devatAH prItA abhISTA bhavanti ya evaM veda trayastriMfadvai devAH somapAstrayastriMfadasomapA aSTau vasava ekAdafa rundra ?A dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafcaite devA somapA ekAdafa prayAjA ekAdafAnuyAjA ekAdafopayAjA ete'somapAH pafubhAjanAH somena somapAnprINAti pafunAsomapAnubhayyo hAsyaitA devatAH prItAH abhISTA bhavanti ya evaM vedAbhUduSA rufatpafurityuttamayA paridadhAti tadAhuryattrInkratUnanvAhAgneyamuSasyamAfvinaM kathamasyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavantItyabhUduSA rufatpafurityuSaso rUpamAgniradhAyyq-tviya ityagnerayoji vAM vqSaNvasU ratho dasrAvamartyo mAdhvI mama frutaM havami-tyafvinorevamu hAsyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavanti

tadAhuH kathamanUcyaH prAtaranuvAka iti yathAchandasamanUcyaH prAtaranuvakAH prajApatervA etAnyazgAni yacchandAMsyeSa u eva prajApatiryo yajate tadyajamAnAya hitampaccho'nUcyaH prAtaranuvAkafcatuSpAdA vai pafavaH pafUnAmavaruddhyA ardharcafa evAnUcyo yathaivainametadanvAha pratiSThAyA eva dvipratiSTho vai puruSafcatuSpAdAH pafAvo yajamAnameva taddvipratiSThaM catuSpAtsu pafuSu pratiSThApayati tasmAdardharcafa evAnUcyastadAhuryadvyU[L]haH prAtaranuvakaH kathamavyU[L]ho bhavatIti yadevAsya bqhatI madhyAnnaitIti brUyAttenetyAhutibhAgA vA anyA devatA anyAH stomabhAgA-fchandobhAgAstA yA agnAvAhutayo hUyante tAbhirAhutibhAgAH prINAtyatha yatstuvanti ca faMsanti ca tena stomabhAgAfchandobhAgA ubhayyo hAsyaitA devatAH prItA abhISTA bhavanti ya evaM veda trayastriMfadvai devAH somapAstrayastriMfadasomapA aSTau vasava ekAdafa rundrA dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafcaite devA somapA ekAdafa prayAjA ekAdafAnuyAjA ekAdafopayAjA ete'somapAH pafubhAjanAH somena somapAnprINAti pafunAsomapAnubhayyo hAsyaitA devatAH prItAH abhISTA bhavanti ya evaM vedAbhUduSA rufatpafurityuttamayA paridadhAti tadAhuryattrInkratUnanvAhAgneyamuSasyamAfvinaM kathamasyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavantItyabhUduSA rufatpafurityuSaso rUpamAgniradhAyyq-tviya ityagnerayoji vAM vqSaNvasU ratho dasrAvamartyo mAdhvI mama frutaM havami-tyafvinorevamu hAsyaikayarcA paridadhataH sarve trayaH kratavaH parihitA bhavanti

तदाहुः कथमनूच्यः प्रातरनुवाक इति यथाछन्दसमनूच्यः प्रातरनुवकाः प्रजापतेर्वा एतान्यङ्गानि यच्छन्दांस्येष उ एव प्रजापतिर्यो यजते तद्यजमानाय हितम्पच्छोऽनूच्यः प्रातरनुवाकश्चतुष्पादा वै पशवः पशूनामवरुद्ध्या अर्धर्चश एवानूच्यो यथैवैनमेतदन्वाह प्रतिष्ठाया एव द्विप्रतिष्ठो वै पुरुषश्चतुष्पादाः पशावो यजमानमेव तद्द्विप्रतिष्ठं चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति तस्मादर्धर्चश एवानूच्यस्तदाहुर्यद्व्यूळ्हः प्रातरनुवकः कथमव्यूळ्हो भवतीति यदेवास्य बृहती मध्यान्नैतीति ब्रूयात्तेनेत्याहुतिभागा वा अन्या देवता अन्याः स्तोमभागा-श्छन्दोभागास्ता या अग्नावाहुतयो हूयन्ते ताभिराहुतिभागाः प्रीणात्यथ यत्स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन स्तोमभागाश्छन्दोभागा उभय्यो हास्यैता देवताः प्रीता अभीष्टा भवन्ति य एवं वेद त्रयस्त्रिंशद्वै देवाः सोमपास्त्रयस्त्रिंशदसोमपा अष्टौ वसव एकादश रुन्द्र ?ा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्चैते देवा सोमपा एकादश प्रयाजा एकादशानुयाजा एकादशोपयाजा एतेऽसोमपाः पशुभाजनाः सोमेन सोमपान्प्रीणाति पशुनासोमपानुभय्यो हास्यैता देवताः प्रीताः अभीष्टा भवन्ति य एवं वेदाभूदुषा रुशत्पशुरित्युत्तमया परिदधाति तदाहुर्यत्त्रीन्क्रतूनन्वाहाग्नेयमुषस्यमाश्विनं कथमस्यैकयर्चा परिदधतः सर्वे त्रयः क्रतवः परिहिता भवन्तीत्यभूदुषा रुशत्पशुरित्युषसो रूपमाग्निरधाय्यृ-त्विय इत्यग्नेरयोजि वां वृषण्वसू रथो दस्रावमर्त्यो माध्वी मम श्रुतं हवमि-त्यश्विनोरेवमु हास्यैकयर्चा परिदधतः सर्वे त्रयः क्रतवः परिहिता भवन्ति

तदाहुः कथमनूच्यः प्रातरनुवाक इति यथाछन्दसमनूच्यः प्रातरनुवकाः प्रजापतेर्वा एतान्यङ्गानि यच्छन्दांस्येष उ एव प्रजापतिर्यो यजते तद्यजमानाय हितम्पच्छोऽनूच्यः प्रातरनुवाकश्चतुष्पादा वै पशवः पशूनामवरुद्ध्या अर्धर्चश एवानूच्यो यथैवैनमेतदन्वाह प्रतिष्ठाया एव द्विप्रतिष्ठो वै पुरुषश्चतुष्पादाः पशावो यजमानमेव तद्द्विप्रतिष्ठं चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति तस्मादर्धर्चश एवानूच्यस्तदाहुर्यद्व्यूळ्हः प्रातरनुवकः कथमव्यूळ्हो भवतीति यदेवास्य बृहती मध्यान्नैतीति ब्रूयात्तेनेत्याहुतिभागा वा अन्या देवता अन्याः स्तोमभागा-श्छन्दोभागास्ता या अग्नावाहुतयो हूयन्ते ताभिराहुतिभागाः प्रीणात्यथ यत्स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन स्तोमभागाश्छन्दोभागा उभय्यो हास्यैता देवताः प्रीता अभीष्टा भवन्ति य एवं वेद त्रयस्त्रिंशद्वै देवाः सोमपास्त्रयस्त्रिंशदसोमपा अष्टौ वसव एकादश रुन्द्रा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्चैते देवा सोमपा एकादश प्रयाजा एकादशानुयाजा एकादशोपयाजा एतेऽसोमपाः पशुभाजनाः सोमेन सोमपान्प्रीणाति पशुनासोमपानुभय्यो हास्यैता देवताः प्रीताः अभीष्टा भवन्ति य एवं वेदाभूदुषा रुशत्पशुरित्युत्तमया परिदधाति तदाहुर्यत्त्रीन्क्रतूनन्वाहाग्नेयमुषस्यमाश्विनं कथमस्यैकयर्चा परिदधतः सर्वे त्रयः क्रतवः परिहिता भवन्तीत्यभूदुषा रुशत्पशुरित्युषसो रूपमाग्निरधाय्यृ-त्विय इत्यग्नेरयोजि वां वृषण्वसू रथो दस्रावमर्त्यो माध्वी मम श्रुतं हवमि-त्यश्विनोरेवमु हास्यैकयर्चा परिदधतः सर्वे त्रयः क्रतवः परिहिता भवन्ति


265

AWyo vw srSvTy;' s]m;st te kvWmwlUW' som;dnyNd;Sy;" pu]" iktvoŒb[;÷," kq' no m?yeŒdI²=·eit tMbih/RNvodvh¥( a]wnâMpp;s; hNtu srSvTy; ¬dkMm; p;dIit s bih/RNvodUÀh" ipp;sy; ivÿ EtdponP]IympXyTp[ dev]; b[÷,e g;tureâTvit ten;p;âMp[y' /;mo-p;gzÿm;poŒnUd;y'St' srSvtI smNtMpyR/;vÿSm;õ;PyetihR párs;r-kÉmTy;c=te yden' srSvtI smNtMpárss;r te v; AWyoŒb[uvn( ivduv;R ”m;' dev ¬pem' ×y;mh; ”it tqeit tmup×yNt tmupôywtdponP]IymkÚvRt p[ dev]; b[÷,e g;tureâTvit ten;p;âMp[y' /;mop;gz¥up dev;n;mup;p;âMp[y' /;m gzTyup dev;n;' jyit prm' lokù y EvMved y’wv' ivÃ;netdponP]Iy' kÚ¨te tTs'ttmnub[Uy;Ts'ttvWIR h p[j;>y" pjRNyo .vit y]wv' ivÃ;”netTs'ttmNv;h ydvg[;hmnub[Uy;ÆImUtvWIR h p[j;>y" pjRNy" Sy;ÿSm;ÿTs'ttmev;nUCy' tSy i]" p[qm;' s'ttmNv;h tenwv tTsv|

qSayo vai sarasvatyAM satramAsata te kavaSamailUSaM somAdanayandAsyAH putraH kitavo'brAhmaNaH kathaM no madhye'dIkSiSTeti tambahirdhanvodavahann atrainampipAsA hantu sarasvatyA udakammA pAdIti sa bahirdhanvodULhaH pipAsayA vitta etadaponaptrIyamapafyatpra devatrA brahmaNe gAturetviti tenApAmpriyaM dhAmo-pAgachattamApo'nUdAyaMstaM sarasvatI samantamparyadhAvattasmAddhApyetarhi parisAra-kamityAcakSate yadenaM sarasvatI samantamparisasAra te vA qSayo'bruvan vidurvA imAM deva upemaM hvayAmahA iti tatheti tamupahvayanta tamupahUyaitadaponaptrIyamakurvata pra devatrA brahmaNe gAturetviti tenApAmpriyaM dhAmopAgachannupa devAnAmupApAmpriyaM dhAma gachatyupa devAnAM jayati paramaM lokaM ya evamveda yafcaivaM vidvAnetadaponaptrIyaM kurute tatsaMtatamanubrUyAtsaMtatavarSI ha prajAbhyaH parjanyo bhavati yatraivaM vidvAinetatsaMtatamanvAha yadavagrAhamanubrUyAjjImUtavarSI ha prajAbhyaH parjanyaH syAttasmAttatsaMtatamevAnUcyaM tasya triH prathamAM saMtatamanvAha tenaiva tatsarvaM

qSayo vai sarasvatyAM satramAsata te kavaSamailUSaM somAdanayandAsyAH putraH kitavo'brAhmaNaH kathaM no madhye'dIkSiSTeti tambahirdhanvodavahann atrainampipAsA hantu sarasvatyA udakammA pAdIti sa bahirdhanvodU[L]haH pipAsayA vitta etadaponaptrIyamapafyatpra devatrA brahmaNe gAturetviti tenApAmpriyaM dhAmo-pAgachattamApo'nUdAyaMstaM sarasvatI samantamparyadhAvattasmAddhApyetarhi parisAra-kamityAcakSate yadenaM sarasvatI samantamparisasAra te vA qSayo'bruvan vidurvA imAM deva upemaM hvayAmahA iti tatheti tamupahvayanta tamupahUyaitadaponaptrIyamakurvata pra devatrA brahmaNe gAturetviti tenApAmpriyaM dhAmopAgachannupa devAnAmupApAmpriyaM dhAma gachatyupa devAnAM jayati paramaM lokaM ya evamveda yafcaivaM vidvAnetadaponaptrIyaM kurute tatsaMtatamanubrUyAtsaMtatavarSI ha prajAbhyaH parjanyo bhavati yatraivaM vidvAinetatsaMtatamanvAha yadavagrAhamanubrUyAjjImUtavarSI ha prajAbhyaH parjanyaH syAttasmAttatsaMtatamevAnUcyaM tasya triH prathamAM saMtatamanvAha tenaiva tatsarvaM

ऋषयो वै सरस्वत्यां सत्रमासत ते कवषमैलूषं सोमादनयन्दास्याः पुत्रः कितवोऽब्राह्मणः कथं नो मध्येऽदीक्षिष्टेति तम्बहिर्धन्वोदवहन्न् अत्रैनम्पिपासा हन्तु सरस्वत्या उदकम्मा पादीति स बहिर्धन्वोदूळ्हः पिपासया वित्त एतदपोनप्त्रीयमपश्यत्प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्विति तेनापाम्प्रियं धामो-पागछत्तमापोऽनूदायंस्तं सरस्वती समन्तम्पर्यधावत्तस्माद्धाप्येतर्हि परिसार-कमित्याचक्षते यदेनं सरस्वती समन्तम्परिससार ते वा ऋषयोऽब्रुवन् विदुर्वा इमां देव उपेमं ह्वयामहा इति तथेति तमुपह्वयन्त तमुपहूयैतदपोनप्त्रीयमकुर्वत प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्विति तेनापाम्प्रियं धामोपागछन्नुप देवानामुपापाम्प्रियं धाम गछत्युप देवानां जयति परमं लोकं य एवम्वेद यश्चैवं विद्वानेतदपोनप्त्रीयं कुरुते तत्संततमनुब्रूयात्संततवर्षी ह प्रजाभ्यः पर्जन्यो भवति यत्रैवं विद्वाइनेतत्संततमन्वाह यदवग्राहमनुब्रूयाज्जीमूतवर्षी ह प्रजाभ्यः पर्जन्यः स्यात्तस्मात्तत्संततमेवानूच्यं तस्य त्रिः प्रथमां संततमन्वाह तेनैव तत्सर्वं

ऋषयो वै सरस्वत्यां सत्रमासत ते कवषमैलूषं सोमादनयन्दास्याः पुत्रः कितवोऽब्राह्मणः कथं नो मध्येऽदीक्षिष्टेति तम्बहिर्धन्वोदवहन्न् अत्रैनम्पिपासा हन्तु सरस्वत्या उदकम्मा पादीति स बहिर्धन्वोदूळ्हः पिपासया वित्त एतदपोनप्त्रीयमपश्यत्प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्विति तेनापाम्प्रियं धामो-पागछत्तमापोऽनूदायंस्तं सरस्वती समन्तम्पर्यधावत्तस्माद्धाप्येतर्हि परिसार-कमित्याचक्षते यदेनं सरस्वती समन्तम्परिससार ते वा ऋषयोऽब्रुवन् विदुर्वा इमां देव उपेमं ह्वयामहा इति तथेति तमुपह्वयन्त तमुपहूयैतदपोनप्त्रीयमकुर्वत प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्विति तेनापाम्प्रियं धामोपागछन्नुप देवानामुपापाम्प्रियं धाम गछत्युप देवानां जयति परमं लोकं य एवम्वेद यश्चैवं विद्वानेतदपोनप्त्रीयं कुरुते तत्संततमनुब्रूयात्संततवर्षी ह प्रजाभ्यः पर्जन्यो भवति यत्रैवं विद्वाइनेतत्संततमन्वाह यदवग्राहमनुब्रूयाज्जीमूतवर्षी ह प्रजाभ्यः पर्जन्यः स्यात्तस्मात्तत्संततमेवानूच्यं तस्य त्रिः प्रथमां संततमन्वाह तेनैव तत्सर्वं


270

t; Et; nv;nNtr;ymNv;h ihnot; no a?vr' devyJyeit dxmI-m;vvORttIr/ nu iÃ/;r; ”TyvOÿ;Svek/n;su p[it yd;po adOÅm;ytIárit p[itdOXym;n;Sv; /env" pys; tU

tA etA navAnantarAyamanvAha hinotA no adhvaraM devayajyeti dafamI-mAvarvqtatIradha nu dvidhArA ityavqttAsvekadhanAsu prati yadApo adqframAyatIriti pratidqfyamAnAsvA dhenavaH payasA tUrNyarthA ityupAyatISu samanyA yantyupa ya-ntyanyA iti samAyatISvApo vA aspardhanta vayampUrvaM yajxaM vakSyAmo vayamiti yAfcemAH pUrvedyurvasatIvaryo gqhyante yAfca prAtarekadhanAstA bhqgurapafyadApo vai spardhanta iti tA etayarcA samajxapayatsamanyA yantyupa yantyanyA iti tAH samajAnata saMjAnAnA hAsyApo yajxaM vahanti ya evaM vedApo na devIrupa yanti hotriyamiti hotqcamase samavanIyamAnAsvanvAha vasatIvarISvekadhanAsu cA-verapo'dhvaryA u iti hotAdhvaryumpqchatyApo vai yajxo'vido yajnAmityeva tadAhotemanannamurityadhvaryuH pratyAhotemAH pafyetyeva tadAha tAsvadhvaryo Indra ?Aya somaM sotA madhumantamvqSTivaniM tIvrAntambahuramadhyaM vasumate rudra vata Adityavata qbhumate vibhumate vAjavate bqhaspativate vifvadevyAvate yasyendra ?H pItvA vqtrANi jAzghanatpra sa janyAni tAriSomiti pratyuttiSThati pratyuttheyA vA ApaH prati vai freyAMsAmAyantamuttiSThanti tasmAtpratyuttheyA anuparyAvqtyA Anu vai freyAM-samparyAvartante tasnAdanuparyAvqtyA anubruvataivAnuprapattavyamIfvaro ha yadyapyanyo yajetAtha hotAraM yafo'rtostasmAdanubruvataivAnuprapattavyamambayo yantyadhvabhiri-tyetAmanubruvannanuprapadyeta jAmayo adhvarIyatAmpqxcatIrmadhunA paya iti yo'madhavyo yafo'rtorbubhUSedamUryA upa sUrye yAbhirvA sUryaH saheti tejaskAmo brahmavarcasakA-mo'po devIrupa hvaye yatra gAvaH pibanti na iti pafukAmastA etAH sarvA evAnubruvannanuprapadyetaiteSAM kAmAnAmavaruddhyA etAnkAmAnavarunddhe ya evaM vedaimA agmanrevatIrjIvadhanyA iti sAdyamAnAsvanvAha vasatIvarISvekadhanAsu cAgma-

tA etA navAnantarAyamanvAha hinotA no adhvaraM devayajyeti dafamI-mAvarvqtatIradha nu dvidhArA ityavqttAsvekadhanAsu prati yadApo adqframAyatIriti pratidqfyamAnAsvA dhenavaH payasA tUrNyarthA ityupAyatISu samanyA yantyupa ya-ntyanyA iti samAyatISvApo vA aspardhanta vayampUrvaM yajxaM vakSyAmo vayamiti yAfcemAH pUrvedyurvasatIvaryo gqhyante yAfca prAtarekadhanAstA bhqgurapafyadApo vai spardhanta iti tA etayarcA samajxapayatsamanyA yantyupa yantyanyA iti tAH samajAnata saMjAnAnA hAsyApo yajxaM vahanti ya evaM vedApo na devIrupa yanti hotriyamiti hotqcamase samavanIyamAnAsvanvAha vasatIvarISvekadhanAsu cA-verapo'dhvaryA u iti hotAdhvaryumpqchatyApo vai yajxo'vido yajnAmityeva tadAhotemanannamurityadhvaryuH pratyAhotemAH pafyetyeva tadAha tAsvadhvaryo IndrA ya somaM sotA madhumantamvqSTivaniM tIvrAntambahuramadhyaM vasumate rudra vata Adityavata qbhumate vibhumate vAjavate bqhaspativate vifvadevyAvate yasyendra H! pItvA vqtrANi jAzghanatpra sa janyAni tAriSomiti pratyuttiSThati pratyuttheyA vA ApaH prati vai freyAMsAmAyantamuttiSThanti tasmAtpratyuttheyA anuparyAvqtyA Anu vai freyAM-samparyAvartante tasnAdanuparyAvqtyA anubruvataivAnuprapattavyamIfvaro ha yadyapyanyo yajetAtha hotAraM yafo'rtostasmAdanubruvataivAnuprapattavyamambayo yantyadhvabhiri-tyetAmanubruvannanuprapadyeta jAmayo adhvarIyatAmpqxcatIrmadhunA paya iti yo'madhavyo yafo'rtorbubhUSedamUryA upa sUrye yAbhirvA sUryaH saheti tejaskAmo brahmavarcasakA-mo'po devIrupa hvaye yatra gAvaH pibanti na iti pafukAmastA etAH sarvA evAnubruvannanuprapadyetaiteSAM kAmAnAmavaruddhyA etAnkAmAnavarunddhe ya evaM vedaimA agmanrevatIrjIvadhanyA iti sAdyamAnAsvanvAha vasatIvarISvekadhanAsu cAgma-

ता एता नवानन्तरायमन्वाह हिनोता नो अध्वरं देवयज्येति दशमी-मावर्वृततीरध नु द्विधारा इत्यवृत्तास्वेकधनासु प्रति यदापो अदृश्रमायतीरिति प्रतिदृश्यमानास्वा धेनवः पयसा तूर्ण्यर्था इत्युपायतीषु समन्या यन्त्युप य-न्त्यन्या इति समायतीष्वापो वा अस्पर्धन्त वयम्पूर्वं यज्ञं वक्ष्यामो वयमिति याश्चेमाः पूर्वेद्युर्वसतीवर्यो गृह्यन्ते याश्च प्रातरेकधनास्ता भृगुरपश्यदापो वै स्पर्धन्त इति ता एतयर्चा समज्ञपयत्समन्या यन्त्युप यन्त्यन्या इति ताः समजानत संजानाना हास्यापो यज्ञं वहन्ति य एवं वेदापो न देवीरुप यन्ति होत्रियमिति होतृचमसे समवनीयमानास्वन्वाह वसतीवरीष्वेकधनासु चा-वेरपोऽध्वर्या उ इति होताध्वर्युम्पृछत्यापो वै यज्ञोऽविदो यज्नामित्येव तदाहोतेमनन्नमुरित्यध्वर्युः प्रत्याहोतेमाः पश्येत्येव तदाह तास्वध्वर्यो ईन्द्र ?ाय सोमं सोता मधुमन्तम्वृष्टिवनिं तीव्रान्तम्बहुरमध्यं वसुमते रुद्र वत आदित्यवत ऋभुमते विभुमते वाजवते बृहस्पतिवते विश्वदेव्यावते यस्येन्द्र ?ः पीत्वा वृत्राणि जाङ्घनत्प्र स जन्यानि तारिषोमिति प्रत्युत्तिष्ठति प्रत्युत्थेया वा आपः प्रति वै श्रेयांसामायन्तमुत्तिष्ठन्ति तस्मात्प्रत्युत्थेया अनुपर्यावृत्या आनु वै श्रेयां-सम्पर्यावर्तन्ते तस्नादनुपर्यावृत्या अनुब्रुवतैवानुप्रपत्तव्यमीश्वरो ह यद्यप्यन्यो यजेताथ होतारं यशोऽर्तोस्तस्मादनुब्रुवतैवानुप्रपत्तव्यमम्बयो यन्त्यध्वभिरि-त्येतामनुब्रुवन्ननुप्रपद्येत जामयो अध्वरीयताम्पृञ्चतीर्मधुना पय इति योऽमधव्यो यशोऽर्तोर्बुभूषेदमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सहेति तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसका-मोऽपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति न इति पशुकामस्ता एताः सर्वा एवानुब्रुवन्ननुप्रपद्येतैतेषां कामानामवरुद्ध्या एतान्कामानवरुन्द्धे य एवं वेदैमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या इति साद्यमानास्वन्वाह वसतीवरीष्वेकधनासु चाग्म-

ता एता नवानन्तरायमन्वाह हिनोता नो अध्वरं देवयज्येति दशमी-मावर्वृततीरध नु द्विधारा इत्यवृत्तास्वेकधनासु प्रति यदापो अदृश्रमायतीरिति प्रतिदृश्यमानास्वा धेनवः पयसा तूर्ण्यर्था इत्युपायतीषु समन्या यन्त्युप य-न्त्यन्या इति समायतीष्वापो वा अस्पर्धन्त वयम्पूर्वं यज्ञं वक्ष्यामो वयमिति याश्चेमाः पूर्वेद्युर्वसतीवर्यो गृह्यन्ते याश्च प्रातरेकधनास्ता भृगुरपश्यदापो वै स्पर्धन्त इति ता एतयर्चा समज्ञपयत्समन्या यन्त्युप यन्त्यन्या इति ताः समजानत संजानाना हास्यापो यज्ञं वहन्ति य एवं वेदापो न देवीरुप यन्ति होत्रियमिति होतृचमसे समवनीयमानास्वन्वाह वसतीवरीष्वेकधनासु चा-वेरपोऽध्वर्या उ इति होताध्वर्युम्पृछत्यापो वै यज्ञोऽविदो यज्नामित्येव तदाहोतेमनन्नमुरित्यध्वर्युः प्रत्याहोतेमाः पश्येत्येव तदाह तास्वध्वर्यो ईन्द्रा य सोमं सोता मधुमन्तम्वृष्टिवनिं तीव्रान्तम्बहुरमध्यं वसुमते रुद्र वत आदित्यवत ऋभुमते विभुमते वाजवते बृहस्पतिवते विश्वदेव्यावते यस्येन्द्र ः! पीत्वा वृत्राणि जाङ्घनत्प्र स जन्यानि तारिषोमिति प्रत्युत्तिष्ठति प्रत्युत्थेया वा आपः प्रति वै श्रेयांसामायन्तमुत्तिष्ठन्ति तस्मात्प्रत्युत्थेया अनुपर्यावृत्या आनु वै श्रेयां-सम्पर्यावर्तन्ते तस्नादनुपर्यावृत्या अनुब्रुवतैवानुप्रपत्तव्यमीश्वरो ह यद्यप्यन्यो यजेताथ होतारं यशोऽर्तोस्तस्मादनुब्रुवतैवानुप्रपत्तव्यमम्बयो यन्त्यध्वभिरि-त्येतामनुब्रुवन्ननुप्रपद्येत जामयो अध्वरीयताम्पृञ्चतीर्मधुना पय इति योऽमधव्यो यशोऽर्तोर्बुभूषेदमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सहेति तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसका-मोऽपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति न इति पशुकामस्ता एताः सर्वा एवानुब्रुवन्ननुप्रपद्येतैतेषां कामानामवरुद्ध्या एतान्कामानवरुन्द्धे य एवं वेदैमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या इति साद्यमानास्वन्वाह वसतीवरीष्वेकधनासु चाग्म-


284

dev;n;' vw svn;in n;É/[yNt t Et;NpuroÂ;x;npXy'St;nnusvn' inrvp-Nsvn;n;' /OTyw tto vw t;in teW;mÉ/[yNt t´dnusvnMpuroÂ;x; in¨PyNte svn;n;mev /OTyw tq; ih t;in teW;mÉ/[yNt puro v; Et;Ndev; a£t yTpu-roÂ;x;StTpuroÂ;x;n;MpuroÂ;xTv' td;ürnusvnMpuroÂ;x;É¥vRped·;-kp;lMp[;t"svn Ek;dxkp;lMm;?y'idne svne Ã;dxkp;l' tOtI-ysvne tq; ih svn;n;' åp' tq; zNds;Émit tÿ¥;dOTymwN{ ; v; Ete sveR in¨PyNte ydnusvnMpuroÂ;s;StSm;ÿ;nek;dxkp;l;nev invRpeÿ-d;üyRto `Oten;nÿ_' Sy;ÿt" puroÂ;xSy p[;XnIy;TsompIqSy gu¢äw `Oten ih vj[e,eN{ o vO]mhÉ¥it tÿ¥;dOTy' hivv;R Et´duTpUt' sompIqo v; EW yduTpUt' tSm;ÿSy yt Ev kÚt’ p[;XnIy;TsvRto v; Et;" Sv/; yjm;nmup=r²Nt ydet;in hvI'ãy;Jy' /;n;"krM." párv;p" puroÂ;x"

devAnAM vai savanAni nAdhriyanta ta etAnpuroLAfAnapafyaMstAnanusavanaM niravapa-nsavanAnAM dhqtyai tato vai tAni teSAmadhriyanta tadyadanusavanampuroLAfA nirupyante savanAnAmeva dhqtyai tathA hi tAni teSAmadhriyanta puro vA etAndevA akrata yatpu-roLAfAstatpuroLAfAnAmpuroLAfatvaM tadAhuranusavanampuroLAfAnnirvapedaSTA-kapAlamprAtaHsavana ekAdafakapAlammAdhyaMdine savane dvAdafakapAlaM tqtI-yasavane tathA hi savanAnAM rUpaM tathA chandasAmiti tattannAdqtyamaindra ?A vA ete sarve nirupyante yadanusavanampuroLAsAstasmAttAnekAdafakapAlAneva nirvapetta-dAhuryato ghqtenAnaktaM syAttataH puroLAfasya prAfnIyAtsomapIthasya guptyai ghqtena hi vajreNendra ?o vqtramahanniti tattannAdqtyaM havirvA etadyadutpUtaM somapItho vA eSa yadutpUtaM tasmAttasya yata eva kutafca prAfnIyAtsarvato vA etAH svadhA yajamAnamupakSaranti yadetAni havIMSyAjyaM dhAnAHkarambhaH parivApaH puroLAfaH

devAnAM vai savanAni nAdhriyanta ta etAnpuro[L]AfAnapafyaMstAnanusavanaM niravapa-nsavanAnAM dhqtyai tato vai tAni teSAmadhriyanta tadyadanusavanampuro[L]AfA nirupyante savanAnAmeva dhqtyai tathA hi tAni teSAmadhriyanta puro vA etAndevA akrata yatpu-ro[L]AfAstatpuro[L]AfAnAmpuro[L]AfatvaM tadAhuranusavanampuro[L]AfAnnirvapedaSTA-kapAlamprAtaHsavana ekAdafakapAlammAdhyaMdine savane dvAdafakapAlaM tqtI-yasavane tathA hi savanAnAM rUpaM tathA chandasAmiti tattannAdqtyamaindrA vA ete sarve nirupyante yadanusavanampuro[L]AsAstasmAttAnekAdafakapAlAneva nirvapetta-dAhuryato ghqtenAnaktaM syAttataH puro[L]Afasya prAfnIyAtsomapIthasya guptyai ghqtena hi vajreNendro vqtramahanniti tattannAdqtyaM havirvA etadyadutpUtaM somapItho vA eSa yadutpUtaM tasmAttasya yata eva kutafca prAfnIyAtsarvato vA etAH svadhA yajamAnamupakSaranti yadetAni havIMSyAjyaM dhAnAHkarambhaH parivApaH puro[L]AfaH

देवानां वै सवनानि नाध्रियन्त त एतान्पुरोळाशानपश्यंस्ताननुसवनं निरवप-न्सवनानां धृत्यै ततो वै तानि तेषामध्रियन्त तद्यदनुसवनम्पुरोळाशा निरुप्यन्ते सवनानामेव धृत्यै तथा हि तानि तेषामध्रियन्त पुरो वा एतान्देवा अक्रत यत्पु-रोळाशास्तत्पुरोळाशानाम्पुरोळाशत्वं तदाहुरनुसवनम्पुरोळाशान्निर्वपेदष्टा-कपालम्प्रातःसवन एकादशकपालम्माध्यंदिने सवने द्वादशकपालं तृती-यसवने तथा हि सवनानां रूपं तथा छन्दसामिति तत्तन्नादृत्यमैन्द्र ?ा वा एते सर्वे निरुप्यन्ते यदनुसवनम्पुरोळासास्तस्मात्तानेकादशकपालानेव निर्वपेत्त-दाहुर्यतो घृतेनानक्तं स्यात्ततः पुरोळाशस्य प्राश्नीयात्सोमपीथस्य गुप्त्यै घृतेन हि वज्रेणेन्द्र ?ो वृत्रमहन्निति तत्तन्नादृत्यं हविर्वा एतद्यदुत्पूतं सोमपीथो वा एष यदुत्पूतं तस्मात्तस्य यत एव कुतश्च प्राश्नीयात्सर्वतो वा एताः स्वधा यजमानमुपक्षरन्ति यदेतानि हवींष्याज्यं धानाःकरम्भः परिवापः पुरोळाशः

देवानां वै सवनानि नाध्रियन्त त एतान्पुरोळाशानपश्यंस्ताननुसवनं निरवप-न्सवनानां धृत्यै ततो वै तानि तेषामध्रियन्त तद्यदनुसवनम्पुरोळाशा निरुप्यन्ते सवनानामेव धृत्यै तथा हि तानि तेषामध्रियन्त पुरो वा एतान्देवा अक्रत यत्पु-रोळाशास्तत्पुरोळाशानाम्पुरोळाशत्वं तदाहुरनुसवनम्पुरोळाशान्निर्वपेदष्टा-कपालम्प्रातःसवन एकादशकपालम्माध्यंदिने सवने द्वादशकपालं तृती-यसवने तथा हि सवनानां रूपं तथा छन्दसामिति तत्तन्नादृत्यमैन्द्रा वा एते सर्वे निरुप्यन्ते यदनुसवनम्पुरोळासास्तस्मात्तानेकादशकपालानेव निर्वपेत्त-दाहुर्यतो घृतेनानक्तं स्यात्ततः पुरोळाशस्य प्राश्नीयात्सोमपीथस्य गुप्त्यै घृतेन हि वज्रेणेन्द्रो वृत्रमहन्निति तत्तन्नादृत्यं हविर्वा एतद्यदुत्पूतं सोमपीथो वा एष यदुत्पूतं तस्मात्तस्य यत एव कुतश्च प्राश्नीयात्सर्वतो वा एताः स्वधा यजमानमुपक्षरन्ति यदेतानि हवींष्याज्यं धानाःकरम्भः परिवापः पुरोळाशः


289

yo vw yD' hivãpÉÛÖ ved hivãpÉÛn; yDen r;Ýoit /;n;" krM." párv;p" puroÂ;x" pySyeTyeW vw yDo hivãpÉÛhRivãpÉÛn; yDen r;Ýoit y Ev' ved yo vw yDm=rpÉÛÖ ved;=rpÉÛn; yDen r;Ýoit su mTpÃGd ”TyeW vw yDoŒ=rpÉÛr=rpÉÛn; yDen r;Ýoit y Ev' ved yo vw yD' nr;x'spÉÛÖ ved nr;x'spÉÛn; yDen r;Ýoit iÃn;r;x'sMp[;t"svn' iÃn;r;x's;-Mm;?y'idn' svn' sÕ¥;r;x's' tOtIysvnmeW vw yDo nr;x'spÉÛ-nRr;x'spÉÛn; yDen r;Ýoit y Ev' ved yo vw yD' svnpÉÛÖ ved svnpÉÛn; yDen r;Ýoit pxu¨pvsqe ]IÉ, svn;in pxurnUbN?y ”TyeW vw yD" svnpÉÛ" svnpÉÛn; yDen r;Ýoit y Ev' ved hárv;\ ”N{ o /;n; aÿu pUW

yo vai yajxaM haviSpazktiM veda haviSpazktinA yajxena rAdhnoti dhAnAH karambhaH parivApaH puroLAfaH payasyetyeSa vai yajxo haviSpazktirhaviSpazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxamakSarapazktiM vedAkSarapazktinA yajxena rAdhnoti su matpadvagda ityeSa vai yajxo'kSarapazktirakSarapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxaM narAfaMsapazktiM veda narAfaMsapazktinA yajxena rAdhnoti dvinArAfaMsamprAtaHsavanaM dvinArAfaMsA-mmAdhyaMdinaM savanaM sakqnnArAfaMsaM tqtIyasavanameSa vai yajxo narAfaMsapazkti-rnarAfaMsapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxaM savanapazktiM veda savanapazktinA yajxena rAdhnoti pafurupavasathe trINi savanAni pafuranUbandhya ityeSa vai yajxaH savanapazktiH savanapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda harivAMM indra ?o dhAnA attu pUSaNvAnkarambhaM sarasvatIvAnbhAratIvAnparivApa indra syApUpa iti havi-SpaMktyA yajatyqksAme vA indra sya harI pafavaH pUSAnnaM karambhaH sarasvatIvA-nbhAratIvAniti vAgeva sarasvatI prANo bharataH parivApa indra syApUpa ityannameva parivApa indri yamapUpa etAsAmeva taddevatAnAM yajamAnaM sAyujyaM sarUpatAM salokatAM gamayati gachati freyasaH sAyujyaM gachati freSThatAM ya evaM veda haviragne vIhItyanusasavanampuroLAfasviSTakqto yajatyavatsAro vA etenAgneH priyaM dhA-mopAgachatsa paramaM lokamajayadupAgneH priyaM dhAma gachati jayati paramaM lokaM ya evaM veda yafcaivaM vidvAnetayA haviSpazktyA yajate yajatIti ca yajatIti ca 24

yo vai yajxaM haviSpazktiM veda haviSpazktinA yajxena rAdhnoti dhAnAH karambhaH parivApaH puro[L]AfaH payasyetyeSa vai yajxo haviSpazktirhaviSpazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxamakSarapazktiM vedAkSarapazktinA yajxena rAdhnoti su matpadvagda ityeSa vai yajxo'kSarapazktirakSarapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxaM narAfaMsapazktiM veda narAfaMsapazktinA yajxena rAdhnoti dvinArAfaMsamprAtaHsavanaM dvinArAfaMsA-mmAdhyaMdinaM savanaM sakqnnArAfaMsaM tqtIyasavanameSa vai yajxo narAfaMsapazkti-rnarAfaMsapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda yo vai yajxaM savanapazktiM veda savanapazktinA yajxena rAdhnoti pafurupavasathe trINi savanAni pafuranUbandhya ityeSa vai yajxaH savanapazktiH savanapazktinA yajxena rAdhnoti ya evaM veda harivAMM indro dhAnA attu pUSaNvAnkarambhaM sarasvatIvAnbhAratIvAnparivApa indra syApUpa iti havi-SpaMktyA yajatyqksAme vA indra sya harI pafavaH pUSAnnaM karambhaH sarasvatIvA-nbhAratIvAniti vAgeva sarasvatI prANo bharataH parivApa indra syApUpa ityannameva parivApa indri yamapUpa etAsAmeva taddevatAnAM yajamAnaM sAyujyaM sarUpatAM salokatAM gamayati gachati freyasaH sAyujyaM gachati freSThatAM ya evaM veda haviragne vIhItyanusasavanampuro[L]AfasviSTakqto yajatyavatsAro vA etenAgneH priyaM dhA-mopAgachatsa paramaM lokamajayadupAgneH priyaM dhAma gachati jayati paramaM lokaM ya evaM veda yafcaivaM vidvAnetayA haviSpazktyA yajate yajatIti ca yajatIti ca 24

यो वै यज्ञं हविष्पङ्क्तिं वेद हविष्पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति धानाः करम्भः परिवापः पुरोळाशः पयस्येत्येष वै यज्ञो हविष्पङ्क्तिर्हविष्पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञमक्षरपङ्क्तिं वेदाक्षरपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति सु मत्पद्वग्द इत्येष वै यज्ञोऽक्षरपङ्क्तिरक्षरपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञं नराशंसपङ्क्तिं वेद नराशंसपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति द्विनाराशंसम्प्रातःसवनं द्विनाराशंसा-म्माध्यंदिनं सवनं सकृन्नाराशंसं तृतीयसवनमेष वै यज्ञो नराशंसपङ्क्ति-र्नराशंसपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञं सवनपङ्क्तिं वेद सवनपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति पशुरुपवसथे त्रीणि सवनानि पशुरनूबन्ध्य इत्येष वै यज्ञः सवनपङ्क्तिः सवनपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद हरिवाँ इन्द्र ?ो धाना अत्तु पूषण्वान्करम्भं सरस्वतीवान्भारतीवान्परिवाप इन्द्र स्यापूप इति हवि-ष्पंक्त्या यजत्यृक्सामे वा इन्द्र स्य हरी पशवः पूषान्नं करम्भः सरस्वतीवा-न्भारतीवानिति वागेव सरस्वती प्राणो भरतः परिवाप इन्द्र स्यापूप इत्यन्नमेव परिवाप इन्द्रि यमपूप एतासामेव तद्देवतानां यजमानं सायुज्यं सरूपतां सलोकतां गमयति गछति श्रेयसः सायुज्यं गछति श्रेष्ठतां य एवं वेद हविरग्ने वीहीत्यनुससवनम्पुरोळाशस्विष्टकृतो यजत्यवत्सारो वा एतेनाग्नेः प्रियं धा-मोपागछत्स परमं लोकमजयदुपाग्नेः प्रियं धाम गछति जयति परमं लोकं य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेतया हविष्पङ्क्त्या यजते यजतीति च यजतीति च २४

यो वै यज्ञं हविष्पङ्क्तिं वेद हविष्पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति धानाः करम्भः परिवापः पुरोळाशः पयस्येत्येष वै यज्ञो हविष्पङ्क्तिर्हविष्पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञमक्षरपङ्क्तिं वेदाक्षरपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति सु मत्पद्वग्द इत्येष वै यज्ञोऽक्षरपङ्क्तिरक्षरपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञं नराशंसपङ्क्तिं वेद नराशंसपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति द्विनाराशंसम्प्रातःसवनं द्विनाराशंसा-म्माध्यंदिनं सवनं सकृन्नाराशंसं तृतीयसवनमेष वै यज्ञो नराशंसपङ्क्ति-र्नराशंसपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद यो वै यज्ञं सवनपङ्क्तिं वेद सवनपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति पशुरुपवसथे त्रीणि सवनानि पशुरनूबन्ध्य इत्येष वै यज्ञः सवनपङ्क्तिः सवनपङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद हरिवाँ इन्द्रो धाना अत्तु पूषण्वान्करम्भं सरस्वतीवान्भारतीवान्परिवाप इन्द्र स्यापूप इति हवि-ष्पंक्त्या यजत्यृक्सामे वा इन्द्र स्य हरी पशवः पूषान्नं करम्भः सरस्वतीवा-न्भारतीवानिति वागेव सरस्वती प्राणो भरतः परिवाप इन्द्र स्यापूप इत्यन्नमेव परिवाप इन्द्रि यमपूप एतासामेव तद्देवतानां यजमानं सायुज्यं सरूपतां सलोकतां गमयति गछति श्रेयसः सायुज्यं गछति श्रेष्ठतां य एवं वेद हविरग्ने वीहीत्यनुससवनम्पुरोळाशस्विष्टकृतो यजत्यवत्सारो वा एतेनाग्नेः प्रियं धा-मोपागछत्स परमं लोकमजयदुपाग्नेः प्रियं धाम गछति जयति परमं लोकं य एवं वेद यश्चैवं विद्वानेतया हविष्पङ्क्त्या यजते यजतीति च यजतीति च २४


296

dev; vw somSy r;DoŒg[peye n smp;dy¥hMp[qm" ipbeymhMp[qm" ipbeyÉmTyev;k;myNt te sMp;dyNtoŒb[uvn( hNt;Éjm;y;m s yo n ¬Æeãyit s p[qm" somSy p;SytIit tqeit t a;Éjm;yuSteW;m;Éj' yt;mÉ.sO·;n;' v;yumRu%Mp[qm" p[Typ´t;qeN{ oŒq Ém];v¨,;vq;ɐn;¬ soŒveidN{ o v;yumuÃw jytIit tmnupr;ptTsh n;vqoÆy;veit s neTyb[vIdhmevoÆeãy;mIit tOtIyMmeŒqoÆy;veit neit hwv;b[vIdhmevo-Æeãy;mIit turIyMmeŒqoÆy;veit tqeit t' turIyeŒTy;jRt tÿurIy.;Ég-N{ oŒ.v²T].;Gv;yuSt* shwveN{ v;yU ¬djyt;' sh Ém];v¨,* sh;ɐn* t EW;mete yqo²ÆtM.=; ”N{ v;Yvo" p[qmoŒq Ém];v¨,yorq;ɐno" s EW ”N{ turIyo g[ho gOçte ydwN{ v;yvStdetdOiW" pXy¥>ynUv;c inyuTv;\ ”N{ s;rÉqárit tSm;õ;PyetihR .rt;" sTvn;' iváÿMp[y²Nt turIye hwv

devA vai somasya rAjxo'grapeye na samapAdayannahamprathamaH pibeyamahamprathamaH pibeyamityevAkAmayanta te sampAdayanto'bruvan hantAjimAyAma sa yo na ujjeSyati sa prathamaH somasya pAsyatIti tatheti ta AjimAyusteSAmAjiM yatAmabhisqSTAnAM vAyurmukhamprathamaH pratyapadyatAthendra ?o'tha mitrAvaruNAvathAfvinAu so'vedindra ?o vAyumudvai jayatIti tamanuparApatatsaha nAvathojjayAveti sa netyabravIdahamevojjeSyAmIti tqtIyamme'thojjayAveti neti haivAbravIdahamevo-jjeSyAmIti turIyamme'thojjayAveti tatheti taM turIye'tyArjata tatturIyabhAgi-ndra ?o'bhavattribhAgvAyustau sahaivendra vAyU udajayatAM saha mitrAvaruNau sahAfvinau ta eSAmete yathojjitambhakSA indra vAyvoH prathamo'tha mitrAvaruNayorathAfvinoH sa eSa indra turIyo graho gqhyate yadaindra vAyavastadetadqSiH pafyannabhyanUvAca niyutvAMM indra sArathiriti tasmAddhApyetarhi bharatAH satvanAM vittimprayanti turIye haiva

devA vai somasya rAjxo'grapeye na samapAdayannahamprathamaH pibeyamahamprathamaH pibeyamityevAkAmayanta te sampAdayanto'bruvan hantAjimAyAma sa yo na ujjeSyati sa prathamaH somasya pAsyatIti tatheti ta AjimAyusteSAmAjiM yatAmabhisqSTAnAM vAyurmukhamprathamaH pratyapadyatAthendro 'tha mitrAvaruNAvathAfvinAu so'vedindro vAyumudvai jayatIti tamanuparApatatsaha nAvathojjayAveti sa netyabravIdahamevojjeSyAmIti tqtIyamme'thojjayAveti neti haivAbravIdahamevo-jjeSyAmIti turIyamme'thojjayAveti tatheti taM turIye'tyArjata tatturIyabhAgi-ndro 'bhavattribhAgvAyustau sahaivendra vAyU udajayatAM saha mitrAvaruNau sahAfvinau ta eSAmete yathojjitambhakSA indra vAyvoH prathamo'tha mitrAvaruNayorathAfvinoH sa eSa indra turIyo graho gqhyate yadaindra vAyavastadetadqSiH pafyannabhyanUvAca niyutvAMM indra sArathiriti tasmAddhApyetarhi bharatAH satvanAM vittimprayanti turIye haiva

देवा वै सोमस्य राज्ञोऽग्रपेये न समपादयन्नहम्प्रथमः पिबेयमहम्प्रथमः पिबेयमित्येवाकामयन्त ते सम्पादयन्तोऽब्रुवन् हन्ताजिमायाम स यो न उज्जेष्यति स प्रथमः सोमस्य पास्यतीति तथेति त आजिमायुस्तेषामाजिं यतामभिसृष्टानां वायुर्मुखम्प्रथमः प्रत्यपद्यताथेन्द्र ?ोऽथ मित्रावरुणावथाश्विनाउ सोऽवेदिन्द्र ?ो वायुमुद्वै जयतीति तमनुपरापतत्सह नावथोज्जयावेति स नेत्यब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति तृतीयम्मेऽथोज्जयावेति नेति हैवाब्रवीदहमेवो-ज्जेष्यामीति तुरीयम्मेऽथोज्जयावेति तथेति तं तुरीयेऽत्यार्जत तत्तुरीयभागि-न्द्र ?ोऽभवत्त्रिभाग्वायुस्तौ सहैवेन्द्र वायू उदजयतां सह मित्रावरुणौ सहाश्विनौ त एषामेते यथोज्जितम्भक्षा इन्द्र वाय्वोः प्रथमोऽथ मित्रावरुणयोरथाश्विनोः स एष इन्द्र तुरीयो ग्रहो गृह्यते यदैन्द्र वायवस्तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच नियुत्वाँ इन्द्र सारथिरिति तस्माद्धाप्येतर्हि भरताः सत्वनां वित्तिम्प्रयन्ति तुरीये हैव

देवा वै सोमस्य राज्ञोऽग्रपेये न समपादयन्नहम्प्रथमः पिबेयमहम्प्रथमः पिबेयमित्येवाकामयन्त ते सम्पादयन्तोऽब्रुवन् हन्ताजिमायाम स यो न उज्जेष्यति स प्रथमः सोमस्य पास्यतीति तथेति त आजिमायुस्तेषामाजिं यतामभिसृष्टानां वायुर्मुखम्प्रथमः प्रत्यपद्यताथेन्द्रो ऽथ मित्रावरुणावथाश्विनाउ सोऽवेदिन्द्रो वायुमुद्वै जयतीति तमनुपरापतत्सह नावथोज्जयावेति स नेत्यब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति तृतीयम्मेऽथोज्जयावेति नेति हैवाब्रवीदहमेवो-ज्जेष्यामीति तुरीयम्मेऽथोज्जयावेति तथेति तं तुरीयेऽत्यार्जत तत्तुरीयभागि-न्द्रो ऽभवत्त्रिभाग्वायुस्तौ सहैवेन्द्र वायू उदजयतां सह मित्रावरुणौ सहाश्विनौ त एषामेते यथोज्जितम्भक्षा इन्द्र वाय्वोः प्रथमोऽथ मित्रावरुणयोरथाश्विनोः स एष इन्द्र तुरीयो ग्रहो गृह्यते यदैन्द्र वायवस्तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच नियुत्वाँ इन्द्र सारथिरिति तस्माद्धाप्येतर्हि भरताः सत्वनां वित्तिम्प्रयन्ति तुरीये हैव


298

s'g[hIt;ro vdNteŒmunwv;nUk;xen ydd ”N{ " s;rÉqárv .UTvodjyt( 25

saMgrahItAro vadante'munaivAnUkAfena yadada indra ?H sArathiriva bhUtvodajayat 25

saMgrahItAro vadante'munaivAnUkAfena yadada indra H! sArathiriva bhUtvodajayat 25

संग्रहीतारो वदन्तेऽमुनैवानूकाशेन यदद इन्द्र ?ः सारथिरिव भूत्वोदजयत् २५

संग्रहीतारो वदन्तेऽमुनैवानूकाशेन यदद इन्द्र ः! सारथिरिव भूत्वोदजयत् २५


301

te v; Ete p[;,; Ev yâd(ÃdevTy; v;Kc p[;,’wN{ v;yv’=u’ mn’ mw];v¨," Åo]' c;Tm; c;ɐn;StSy hwtSywN{ v;yvSy;PyekƒŒnu·‘.* puronuv;Kye kÚvR²Nt g;y} y* y;Jye v;Kc v; EW p[;,;’ g[ho ydwN{ v;yvStdip zNdo>y;' yq;yq' KlPSyete ”it tÿ¥;dOTy' VyOõ' v; Et´De i£yte y] puronuv;Ky; Jy;ysI y;Jy;yw y] vw y;Jy; Jy;yÉs tTsmOõmqo y] s;me ySyo tTk;m;y tq; kÚy;RTp[;,Sy c v;c’;]wv tdup;¢' v;yVy; pUv;R puronuv;KywN{ v;yVyuÿrwv' y;Jyyo" s; y; v;yVy; ty; p[;,' kLpyit v;yuihR p[;,oŒq ywN{ v;yvI tSyw ydwN{ Mpd' ten v;c' kLpyit v;G`(ywN{ (yupo t' k;mm;Òoit y" p[;,e c v;Éc c n yDe ivWm'

te vA ete prANA eva yaddvidevatyA vAkca prANafcaindra vAyavafcakSufca manafca maitrAvaruNaH frotraM cAtmA cAfvinAstasya haitasyaindra vAyavasyApyeke'nuSTubhau puronuvAkye kurvanti gAya tr?yau yAjye vAkca vA eSa prANAfca graho yadaindra vAyavastadapi chandobhyAM yathAyathaM klapsyete iti tattannAdqtyaM vyqddhaM vA etadyajxe kriyate yatra puronuvAkyA jyAyasI yAjyAyai yatra vai yAjyA jyAyasi tatsamqddhamatho yatra sAme yasyo tatkAmAya tathA kuryAtprANasya ca vAcafcAtraiva tadupAptaM vAyavyA pUrvA puronuvAkyaindra vAyavyuttaraivaM yAjyayoH sA yA vAyavyA tayA prANaM kalpayati vAyurhi prANo'tha yaindra vAyavI tasyai yadaindra mpadaM tena vAcaM kalpayati vAgghyaindr yupo taM kAmamApnoti yaH prANe ca vAci ca na yajxe viSamaM

te vA ete prANA eva yaddvidevatyA vAkca prANafcaindra vAyavafcakSufca manafca maitrAvaruNaH frotraM cAtmA cAfvinAstasya haitasyaindra vAyavasyApyeke'nuSTubhau puronuvAkye kurvanti gAyatr! yau yAjye vAkca vA eSa prANAfca graho yadaindra vAyavastadapi chandobhyAM yathAyathaM klapsyete iti tattannAdqtyaM vyqddhaM vA etadyajxe kriyate yatra puronuvAkyA jyAyasI yAjyAyai yatra vai yAjyA jyAyasi tatsamqddhamatho yatra sAme yasyo tatkAmAya tathA kuryAtprANasya ca vAcafcAtraiva tadupAptaM vAyavyA pUrvA puronuvAkyaindra vAyavyuttaraivaM yAjyayoH sA yA vAyavyA tayA prANaM kalpayati vAyurhi prANo'tha yaindra vAyavI tasyai yadaindra mpadaM tena vAcaM kalpayati vAgghyaindr yupo taM kAmamApnoti yaH prANe ca vAci ca na yajxe viSamaM

ते वा एते प्राणा एव यद्द्विदेवत्या वाक्च प्राणश्चैन्द्र वायवश्चक्षुश्च मनश्च मैत्रावरुणः श्रोत्रं चात्मा चाश्विनास्तस्य हैतस्यैन्द्र वायवस्याप्येकेऽनुष्टुभौ पुरोनुवाक्ये कुर्वन्ति गाय त्र्?यौ याज्ये वाक्च वा एष प्राणाश्च ग्रहो यदैन्द्र वायवस्तदपि छन्दोभ्यां यथायथं क्लप्स्येते इति तत्तन्नादृत्यं व्यृद्धं वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र पुरोनुवाक्या ज्यायसी याज्यायै यत्र वै याज्या ज्यायसि तत्समृद्धमथो यत्र सामे यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यात्प्राणस्य च वाचश्चात्रैव तदुपाप्तं वायव्या पूर्वा पुरोनुवाक्यैन्द्र वायव्युत्तरैवं याज्ययोः सा या वायव्या तया प्राणं कल्पयति वायुर्हि प्राणोऽथ यैन्द्र वायवी तस्यै यदैन्द्र म्पदं तेन वाचं कल्पयति वाग्घ्यैन्द्र् युपो तं काममाप्नोति यः प्राणे च वाचि च न यज्ञे विषमं

ते वा एते प्राणा एव यद्द्विदेवत्या वाक्च प्राणश्चैन्द्र वायवश्चक्षुश्च मनश्च मैत्रावरुणः श्रोत्रं चात्मा चाश्विनास्तस्य हैतस्यैन्द्र वायवस्याप्येकेऽनुष्टुभौ पुरोनुवाक्ये कुर्वन्ति गायत्र्! यौ याज्ये वाक्च वा एष प्राणाश्च ग्रहो यदैन्द्र वायवस्तदपि छन्दोभ्यां यथायथं क्लप्स्येते इति तत्तन्नादृत्यं व्यृद्धं वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र पुरोनुवाक्या ज्यायसी याज्यायै यत्र वै याज्या ज्यायसि तत्समृद्धमथो यत्र सामे यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यात्प्राणस्य च वाचश्चात्रैव तदुपाप्तं वायव्या पूर्वा पुरोनुवाक्यैन्द्र वायव्युत्तरैवं याज्ययोः सा या वायव्या तया प्राणं कल्पयति वायुर्हि प्राणोऽथ यैन्द्र वायवी तस्यै यदैन्द्र म्पदं तेन वाचं कल्पयति वाग्घ्यैन्द्र् युपो तं काममाप्नोति यः प्राणे च वाचि च न यज्ञे विषमं


316

p[;,; v; Atuy;j;St´dOtuy;jw’;r²Nt p[;,;nev t´jm;ne d/it W± Atuneit yj²Nt p[;,mev t´jm;ne d/it cTv;r AtuÉ.árit yjNTyp;nmev t´jm;ne d/it iÃA³tuneTyupár·;Ãä;nmev t´jm;ne d/it s v; ayMp[;,S]e/; iviht" p[;,oŒp;no Vy;n ”it t´dOtun AtuÉ.A³tuneit yj²Nt p[;,;n;' s'tTyw p[;,;n;mVyvz¹d;y p[;,; v; Atuy;j; ntuRy;j;n;mnuvW$(kÚy;Rds'iSqt; v; Atv Ek“k Ev ydOtuy;j;-n;mnuvW$(kÚy;Rds;'iSqt;nOtUNs'Sq;pyeTs'Sq; v; EW; ydnuvW$(k;ro y En' t] b[Uy;ds'iSqt;nOtUNsmitiÏp¶uãWmM.ivãytIit xÿq; Sy;ÿ-

prANA vA qtuyAjAstadyadqtuyAjaifcAranti prANAneva tadyajamAne dadhati SaL qtuneti yajanti prANameva tadyajamAne dadhati catvAra qtubhiriti yajantyapAnameva tadyajamAne dadhati dvirqtunetyupariSTAdvyAnameva tadyajamAne dadhati sa vA ayamprANastredhA vihitaH prANo'pAno vyAna iti tadyadqtuna qtubhirqtuneti yajanti prANAnAM saMtatyai prANAnAmavyavachedAya prANA vA qtuyAjA nartuyAjAnAmanuvaSaTkuryAdasaMsthitA vA qtava ekaika eva yadqtuyAjA-nAmanuvaSaTkuryAdasAMsthitAnqtUnsaMsthApayetsaMsthA vA eSA yadanuvaSaTkAro ya enaM tatra brUyAdasaMsthitAnqtUnsamatiSThipadduSSamambhaviSyatIti fafvattathA syAtta-

prANA vA qtuyAjAstadyadqtuyAjaifcAranti prANAneva tadyajamAne dadhati Sa[L] qtuneti yajanti prANameva tadyajamAne dadhati catvAra qtubhiriti yajantyapAnameva tadyajamAne dadhati dvirqtunetyupariSTAdvyAnameva tadyajamAne dadhati sa vA ayamprANastredhA vihitaH prANo'pAno vyAna iti tadyadqtuna qtubhirqtuneti yajanti prANAnAM saMtatyai prANAnAmavyavachedAya prANA vA qtuyAjA nartuyAjAnAmanuvaSaTkuryAdasaMsthitA vA qtava ekaika eva yadqtuyAjA-nAmanuvaSaTkuryAdasAMsthitAnqtUnsaMsthApayetsaMsthA vA eSA yadanuvaSaTkAro ya enaM tatra brUyAdasaMsthitAnqtUnsamatiSThipadduSSamambhaviSyatIti fafvattathA syAtta-

प्राणा वा ऋतुयाजास्तद्यदृतुयाजैश्चारन्ति प्राणानेव तद्यजमाने दधति षळ् ऋतुनेति यजन्ति प्राणमेव तद्यजमाने दधति चत्वार ऋतुभिरिति यजन्त्यपानमेव तद्यजमाने दधति द्विरृतुनेत्युपरिष्टाद्व्यानमेव तद्यजमाने दधति स वा अयम्प्राणस्त्रेधा विहितः प्राणोऽपानो व्यान इति तद्यदृतुन ऋतुभिरृतुनेति यजन्ति प्राणानां संतत्यै प्राणानामव्यवछेदाय प्राणा वा ऋतुयाजा नर्तुयाजानामनुवषट्कुर्यादसंस्थिता वा ऋतव एकैक एव यदृतुयाजा-नामनुवषट्कुर्यादसांस्थितानृतून्संस्थापयेत्संस्था वा एषा यदनुवषट्कारो य एनं तत्र ब्रूयादसंस्थितानृतून्समतिष्ठिपद्दुष्षमम्भविष्यतीति शश्वत्तथा स्यात्त-

प्राणा वा ऋतुयाजास्तद्यदृतुयाजैश्चारन्ति प्राणानेव तद्यजमाने दधति षळ् ऋतुनेति यजन्ति प्राणमेव तद्यजमाने दधति चत्वार ऋतुभिरिति यजन्त्यपानमेव तद्यजमाने दधति द्विरृतुनेत्युपरिष्टाद्व्यानमेव तद्यजमाने दधति स वा अयम्प्राणस्त्रेधा विहितः प्राणोऽपानो व्यान इति तद्यदृतुन ऋतुभिरृतुनेति यजन्ति प्राणानां संतत्यै प्राणानामव्यवछेदाय प्राणा वा ऋतुयाजा नर्तुयाजानामनुवषट्कुर्यादसंस्थिता वा ऋतव एकैक एव यदृतुयाजा-नामनुवषट्कुर्यादसांस्थितानृतून्संस्थापयेत्संस्था वा एषा यदनुवषट्कारो य एनं तत्र ब्रूयादसंस्थितानृतून्समतिष्ठिपद्दुष्षमम्भविष्यतीति शश्वत्तथा स्यात्त-


321

p[;,; vw iÃdevTy;" pxv ”Â; iÃdevTy;N.=ÉyTveÂ;mup×yte pxvo v; ”Â; pxUnev tdup×yte pxUNyjm;ne d/;it td;ürv;NtreÂ;MpUv;RMp[;-XnIy;õotOcmsM.=yeidit av;NtreÂ;mev pUv;RMp[;XnIy;dq hotOcm-sM.=ye´Ã;v iÃdevTy;NpUv;RN.=yit ten;Sy sompIq" pUvoR .²=to .vit tSm;dvNtreÂmev pUv;RMp[;XnIy;dq hotOcmsM.=yeÿdu.yto-Œ¥;´MpárgOð;it sompIq;>y;m¥;´Sy párgOhITyw p[;,; vw iÃdevTy; a;Tm; hotOcmso iÃdevTy;n;' s'§v;NhotOcmse smvnyTy;TmNyev

prANA vai dvidevatyAH pafava iLA dvidevatyAnbhakSayitveLAmupahvayate pafavo vA iLA pafUneva tadupahvayate pafUnyajamAne dadhAti tadAhuravAntareLAmpUrvAmprA-fnIyAddhotqcamasambhakSayediti avAntareLAmeva pUrvAmprAfnIyAdatha hotqcama-sambhakSayedyadvAva dvidevatyAnpUrvAnbhakSayati tenAsya somapIthaH pUrvo bhakSito bhavati tasmAdavantareLameva pUrvAmprAfnIyAdatha hotqcamasambhakSayettadubhayato-'nnAdyamparigqhNAti somapIthAbhyAmannAdyasya parigqhItyai prANA vai dvidevatyA AtmA hotqcamaso dvidevatyAnAM saMsravAnhotqcamase samavanayatyAtmanyeva

prANA vai dvidevatyAH pafava i[L]A dvidevatyAnbhakSayitve[L]Amupahvayate pafavo vA i[L]A pafUneva tadupahvayate pafUnyajamAne dadhAti tadAhuravAntare[L]AmpUrvAmprA-fnIyAddhotqcamasambhakSayediti avAntare[L]Ameva pUrvAmprAfnIyAdatha hotqcama-sambhakSayedyadvAva dvidevatyAnpUrvAnbhakSayati tenAsya somapIthaH pUrvo bhakSito bhavati tasmAdavantare[L]ameva pUrvAmprAfnIyAdatha hotqcamasambhakSayettadubhayato-'nnAdyamparigqhNAti somapIthAbhyAmannAdyasya parigqhItyai prANA vai dvidevatyA AtmA hotqcamaso dvidevatyAnAM saMsravAnhotqcamase samavanayatyAtmanyeva

प्राणा वै द्विदेवत्याः पशव इळा द्विदेवत्यान्भक्षयित्वेळामुपह्वयते पशवो वा इळा पशूनेव तदुपह्वयते पशून्यजमाने दधाति तदाहुरवान्तरेळाम्पूर्वाम्प्रा-श्नीयाद्धोतृचमसम्भक्षयेदिति अवान्तरेळामेव पूर्वाम्प्राश्नीयादथ होतृचम-सम्भक्षयेद्यद्वाव द्विदेवत्यान्पूर्वान्भक्षयति तेनास्य सोमपीथः पूर्वो भक्षितो भवति तस्मादवन्तरेळमेव पूर्वाम्प्राश्नीयादथ होतृचमसम्भक्षयेत्तदुभयतो-ऽन्नाद्यम्परिगृह्णाति सोमपीथाभ्यामन्नाद्यस्य परिगृहीत्यै प्राणा वै द्विदेवत्या आत्मा होतृचमसो द्विदेवत्यानां संस्रवान्होतृचमसे समवनयत्यात्मन्येव

प्राणा वै द्विदेवत्याः पशव इळा द्विदेवत्यान्भक्षयित्वेळामुपह्वयते पशवो वा इळा पशूनेव तदुपह्वयते पशून्यजमाने दधाति तदाहुरवान्तरेळाम्पूर्वाम्प्रा-श्नीयाद्धोतृचमसम्भक्षयेदिति अवान्तरेळामेव पूर्वाम्प्राश्नीयादथ होतृचम-सम्भक्षयेद्यद्वाव द्विदेवत्यान्पूर्वान्भक्षयति तेनास्य सोमपीथः पूर्वो भक्षितो भवति तस्मादवन्तरेळमेव पूर्वाम्प्राश्नीयादथ होतृचमसम्भक्षयेत्तदुभयतो-ऽन्नाद्यम्परिगृह्णाति सोमपीथाभ्यामन्नाद्यस्य परिगृहीत्यै प्राणा वै द्विदेवत्या आत्मा होतृचमसो द्विदेवत्यानां संस्रवान्होतृचमसे समवनयत्यात्मन्येव


326

dev; vw ydev yDeŒkÚv|Stdsur; akÚv|Ste sm;vÃÇy;R Ev;s¥ Vy;vtRNt tto vw dev; Et' tUã,I'x'smpXy'StmeW;msur; n;Nvv;y'StUã,I's;ro v; EW yÿUã,I'x'so dev; vw y'ymev vj[msure>y ¬dyzÖSt'-tmeW;msur;" p[Ty-bu?yNt tto vw dev; Et' tUã,I'x's' vj[mpXy'Stme>y ¬dyzÖStmeW;msur; n p[Tybu?yNt tme>y" p[;hr'Stenwn;np[itbuõen;ß'Stto vw dev; a.vNpr;sur; .vTy;Tmn; pr;Sy iÃWNp;Pm; .[;tOVyo .vit y Ev' ved te vw dev; ivÉjitno mNym;n; yDmtNvt tmeW;msur; a>y;yNyDvexsmeW;' kárãy;m ”it t;NsmNtmevod;r;Npáryÿ;nudpXy'SteŒb[uvNs'Sq;py;mem' yD' yD' noŒsur; m; vÉ/Wuárit tqeit t' tUã,I'x'se s'Sq;py-N.UrɦJyoRitJyoRitrɦárTy;Jyp[¬ge s'Sq;pyÉ¥N{ o Jyoit.uRvo JyoitárN{ ”it inãkƒvLym¨TvtIye s'Sq;pyNsUyoR JyoitJyoRit" Sv" sUyR ”it vwdev;ɦm;¨te s'Sq;py'Stmev' tUã,I'x'se s'Sq;py'Stmev' tUã,I'x'se s'Sq;Py ten;ár·enodOcm;Xnuvt s td; v;v yD" s'itÏte yd; hot; tUã,I'x's' x'sit s y En' xSte tUã,I'x's ¬p v; vdednu v; Vy;hreÿMb[Uy;deW Evwt;m;itRm;árãyit p[;tv;Rv vym´em' xSte tUã,I'x'se s'Sq;py;mSt' yq; gOh;int' kmR,;nusÉmy;devmevwnÉmdmnusÉmm ”it so h v;v t;m;itRmOzit y Ev' ivÃ;Ns'xSte tUã,I'x's ¬p v; vdTynu

devA vai yadeva yajxe'kurvaMstadasurA akurvaMste samAvadvIryA evAsanna vyAvartanta tato vai devA etaM tUSNIMfaMsamapafyaMstameSAmasurA nAnvavAyaMstUSNIMsAro vA eSa yattUSNIMfaMso devA vai yaMyameva vajramasurebhya udayachaMstaM-tameSAmasurAH pratya-budhyanta tato vai devA etaM tUSNIMfaMsaM vajramapafyaMstamebhya udayachaMstameSAmasurA na pratyabudhyanta tamebhyaH prAharaMstenainAnapratibuddhenAghnaMstato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda te vai devA vijitino manyamAnA yajxamatanvata tameSAmasurA abhyAyanyajxavefasameSAM kariSyAma iti tAnsamantamevodArAnpariyattAnudapafyaMste'bruvansaMsthApayAmemaM yajxaM yajxaM no'surA mA vadhiSuriti tatheti taM tUSNIMfaMse saMsthApaya-nbhUragnirjyotirjyotiragnirityAjyapra\uge saMsthApayannindra ?o jyotirbhuvo jyotirindra iti niSkevalyamarutvatIye saMsthApayansUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti vaifvadevAgnimArute saMsthApayaMstamevaM tUSNIMfaMse saMsthApayaMstamevaM tUSNIMfaMse saMsthApya tenAriSTenodqcamAfnuvata sa tadA vAva yajxaH saMtiSThate yadA hotA tUSNIMfaMsaM faMsati sa ya enaM faste tUSNIMfaMsa upa vA vadedanu vA vyAharettambrUyAdeSa evaitAmArtimAriSyati prAtarvAva vayamadyemaM faste tUSNIMfaMse saMsthApayAmastaM yathA gqhAnitaM karmaNAnusamiyAdevamevainamidamanusamima iti so ha vAva tAmArtimqchati ya evaM vidvAnsaMfaste tUSNIMfaMsa upa vA vadatyanu

devA vai yadeva yajxe'kurvaMstadasurA akurvaMste samAvadvIryA evAsanna vyAvartanta tato vai devA etaM tUSNIMfaMsamapafyaMstameSAmasurA nAnvavAyaMstUSNIMsAro vA eSa yattUSNIMfaMso devA vai yaMyameva vajramasurebhya udayachaMstaM-tameSAmasurAH pratya-budhyanta tato vai devA etaM tUSNIMfaMsaM vajramapafyaMstamebhya udayachaMstameSAmasurA na pratyabudhyanta tamebhyaH prAharaMstenainAnapratibuddhenAghnaMstato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda te vai devA vijitino manyamAnA yajxamatanvata tameSAmasurA abhyAyanyajxavefasameSAM kariSyAma iti tAnsamantamevodArAnpariyattAnudapafyaMste'bruvansaMsthApayAmemaM yajxaM yajxaM no'surA mA vadhiSuriti tatheti taM tUSNIMfaMse saMsthApaya-nbhUragnirjyotirjyotiragnirityAjyaprauge saMsthApayannindro jyotirbhuvo jyotirindra iti niSkevalyamarutvatIye saMsthApayansUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti vaifvadevAgnimArute saMsthApayaMstamevaM tUSNIMfaMse saMsthApayaMstamevaM tUSNIMfaMse saMsthApya tenAriSTenodqcamAfnuvata sa tadA vAva yajxaH saMtiSThate yadA hotA tUSNIMfaMsaM faMsati sa ya enaM faste tUSNIMfaMsa upa vA vadedanu vA vyAharettambrUyAdeSa evaitAmArtimAriSyati prAtarvAva vayamadyemaM faste tUSNIMfaMse saMsthApayAmastaM yathA gqhAnitaM karmaNAnusamiyAdevamevainamidamanusamima iti so ha vAva tAmArtimqchati ya evaM vidvAnsaMfaste tUSNIMfaMsa upa vA vadatyanu

देवा वै यदेव यज्ञेऽकुर्वंस्तदसुरा अकुर्वंस्ते समावद्वीर्या एवासन्न व्यावर्तन्त ततो वै देवा एतं तूष्णींशंसमपश्यंस्तमेषामसुरा नान्ववायंस्तूष्णींसारो वा एष यत्तूष्णींशंसो देवा वै यंयमेव वज्रमसुरेभ्य उदयछंस्तं-तमेषामसुराः प्रत्य-बुध्यन्त ततो वै देवा एतं तूष्णींशंसं वज्रमपश्यंस्तमेभ्य उदयछंस्तमेषामसुरा न प्रत्यबुध्यन्त तमेभ्यः प्राहरंस्तेनैनानप्रतिबुद्धेनाघ्नंस्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ते वै देवा विजितिनो मन्यमाना यज्ञमतन्वत तमेषामसुरा अभ्यायन्यज्ञवेशसमेषां करिष्याम इति तान्समन्तमेवोदारान्परियत्तानुदपश्यंस्तेऽब्रुवन्संस्थापयामेमं यज्ञं यज्ञं नोऽसुरा मा वधिषुरिति तथेति तं तूष्णींशंसे संस्थापय-न्भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निरित्याज्यप्रउगे संस्थापयन्निन्द्र ?ो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र इति निष्केवल्यमरुत्वतीये संस्थापयन्सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति वैश्वदेवाग्निमारुते संस्थापयंस्तमेवं तूष्णींशंसे संस्थापयंस्तमेवं तूष्णींशंसे संस्थाप्य तेनारिष्टेनोदृचमाश्नुवत स तदा वाव यज्ञः संतिष्ठते यदा होता तूष्णींशंसं शंसति स य एनं शस्ते तूष्णींशंस उप वा वदेदनु वा व्याहरेत्तम्ब्रूयादेष एवैतामार्तिमारिष्यति प्रातर्वाव वयमद्येमं शस्ते तूष्णींशंसे संस्थापयामस्तं यथा गृहानितं कर्मणानुसमियादेवमेवैनमिदमनुसमिम इति सो ह वाव तामार्तिमृछति य एवं विद्वान्संशस्ते तूष्णींशंस उप वा वदत्यनु

देवा वै यदेव यज्ञेऽकुर्वंस्तदसुरा अकुर्वंस्ते समावद्वीर्या एवासन्न व्यावर्तन्त ततो वै देवा एतं तूष्णींशंसमपश्यंस्तमेषामसुरा नान्ववायंस्तूष्णींसारो वा एष यत्तूष्णींशंसो देवा वै यंयमेव वज्रमसुरेभ्य उदयछंस्तं-तमेषामसुराः प्रत्य-बुध्यन्त ततो वै देवा एतं तूष्णींशंसं वज्रमपश्यंस्तमेभ्य उदयछंस्तमेषामसुरा न प्रत्यबुध्यन्त तमेभ्यः प्राहरंस्तेनैनानप्रतिबुद्धेनाघ्नंस्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ते वै देवा विजितिनो मन्यमाना यज्ञमतन्वत तमेषामसुरा अभ्यायन्यज्ञवेशसमेषां करिष्याम इति तान्समन्तमेवोदारान्परियत्तानुदपश्यंस्तेऽब्रुवन्संस्थापयामेमं यज्ञं यज्ञं नोऽसुरा मा वधिषुरिति तथेति तं तूष्णींशंसे संस्थापय-न्भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निरित्याज्यप्रौगे संस्थापयन्निन्द्रो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र इति निष्केवल्यमरुत्वतीये संस्थापयन्सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति वैश्वदेवाग्निमारुते संस्थापयंस्तमेवं तूष्णींशंसे संस्थापयंस्तमेवं तूष्णींशंसे संस्थाप्य तेनारिष्टेनोदृचमाश्नुवत स तदा वाव यज्ञः संतिष्ठते यदा होता तूष्णींशंसं शंसति स य एनं शस्ते तूष्णींशंस उप वा वदेदनु वा व्याहरेत्तम्ब्रूयादेष एवैतामार्तिमारिष्यति प्रातर्वाव वयमद्येमं शस्ते तूष्णींशंसे संस्थापयामस्तं यथा गृहानितं कर्मणानुसमियादेवमेवैनमिदमनुसमिम इति सो ह वाव तामार्तिमृछति य एवं विद्वान्संशस्ते तूष्णींशंस उप वा वदत्यनु


331

c=U'iW v; Et;in svn;n;' yÿUã,I'x'so .UrɦJyoRitJyoRitrɦárit p[;t"svnSy c=uWI ”N{ o Jyoit.uRvo JyoitárN{ ”it m;?y'idnSy svnSy c=uWI sUyoR JyoitJyoRit" Sv" sUyR ”it tOtIysvnSy c=uWI c=uãm²º" svnw r;Ýoit c=uãm²º" svnw" Svg| lokmeit y Ev' ved c=uv;R Et´DSy yÿUã,I'x's Ek; stI Vy;úitùR/oCyte tSm;dekù s°=uùR/; mUl' v; Et´DSy yÿUã,I'x'so y' k;myet;n;ytnv;NSy;idit n;Sy yDe tUã,I'x's' x'seduNmUlmev t´DMpr;.vNtmnu pr;.vit tdu v; a;ó" x'sedev;ip vw tdOâTvjeŒiht;' yõot; tUã,I'x's' n x'sTyOâTvÉj ih svoR

cakSUMSi vA etAni savanAnAM yattUSNIMfaMso bhUragnirjyotirjyotiragniriti prAtaHsavanasya cakSuSI indra ?o jyotirbhuvo jyotirindra iti mAdhyaMdinasya savanasya cakSuSI sUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti tqtIyasavanasya cakSuSI cakSuSmadbhiH savanai rAdhnoti cakSuSmadbhiH savanaiH svargaM lokameti ya evaM veda cakSurvA etadyajxasya yattUSNIMfaMsa ekA satI vyAhqtirdvedhocyate tasmAdekaM saccakSurdvedhA mUlaM vA etadyajxasya yattUSNIMfaMso yaM kAmayetAnAyatanavAnsyAditi nAsya yajxe tUSNIMfaMsaM faMsedunmUlameva tadyajxamparAbhavantamanu parAbhavati tadu vA AhuH faMsedevApi vai tadqtvije'hitAM yaddhotA tUSNIMfaMsaM na faMsatyqtviji hi sarvo

cakSUMSi vA etAni savanAnAM yattUSNIMfaMso bhUragnirjyotirjyotiragniriti prAtaHsavanasya cakSuSI indro jyotirbhuvo jyotirindra iti mAdhyaMdinasya savanasya cakSuSI sUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti tqtIyasavanasya cakSuSI cakSuSmadbhiH savanai rAdhnoti cakSuSmadbhiH savanaiH svargaM lokameti ya evaM veda cakSurvA etadyajxasya yattUSNIMfaMsa ekA satI vyAhqtirdvedhocyate tasmAdekaM saccakSurdvedhA mUlaM vA etadyajxasya yattUSNIMfaMso yaM kAmayetAnAyatanavAnsyAditi nAsya yajxe tUSNIMfaMsaM faMsedunmUlameva tadyajxamparAbhavantamanu parAbhavati tadu vA AhuH faMsedevApi vai tadqtvije'hitAM yaddhotA tUSNIMfaMsaM na faMsatyqtviji hi sarvo

चक्षूंषि वा एतानि सवनानां यत्तूष्णींशंसो भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निरिति प्रातःसवनस्य चक्षुषी इन्द्र ?ो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र इति माध्यंदिनस्य सवनस्य चक्षुषी सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति तृतीयसवनस्य चक्षुषी चक्षुष्मद्भिः सवनै राध्नोति चक्षुष्मद्भिः सवनैः स्वर्गं लोकमेति य एवं वेद चक्षुर्वा एतद्यज्ञस्य यत्तूष्णींशंस एका सती व्याहृतिर्द्वेधोच्यते तस्मादेकं सच्चक्षुर्द्वेधा मूलं वा एतद्यज्ञस्य यत्तूष्णींशंसो यं कामयेतानायतनवान्स्यादिति नास्य यज्ञे तूष्णींशंसं शंसेदुन्मूलमेव तद्यज्ञम्पराभवन्तमनु पराभवति तदु वा आहुः शंसेदेवापि वै तदृत्विजेऽहितां यद्धोता तूष्णींशंसं न शंसत्यृत्विजि हि सर्वो

चक्षूंषि वा एतानि सवनानां यत्तूष्णींशंसो भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निरिति प्रातःसवनस्य चक्षुषी इन्द्रो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र इति माध्यंदिनस्य सवनस्य चक्षुषी सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति तृतीयसवनस्य चक्षुषी चक्षुष्मद्भिः सवनै राध्नोति चक्षुष्मद्भिः सवनैः स्वर्गं लोकमेति य एवं वेद चक्षुर्वा एतद्यज्ञस्य यत्तूष्णींशंस एका सती व्याहृतिर्द्वेधोच्यते तस्मादेकं सच्चक्षुर्द्वेधा मूलं वा एतद्यज्ञस्य यत्तूष्णींशंसो यं कामयेतानायतनवान्स्यादिति नास्य यज्ञे तूष्णींशंसं शंसेदुन्मूलमेव तद्यज्ञम्पराभवन्तमनु पराभवति तदु वा आहुः शंसेदेवापि वै तदृत्विजेऽहितां यद्धोता तूष्णींशंसं न शंसत्यृत्विजि हि सर्वो


338

b[÷ v; a;h;v" =]' iniviÃ$(sUÿ_m;ihvyteŒq inivd' d/;it b[÷ynUv;c s pUvRy; inivd; kVyt;yoárm;" p[j; ajnyNmnUn;Émit t´det;MpurSt;TsUÿ_Sy inivd' d/;it p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev'

brahma vA AhAvaH kSatraM nividviTsUktamAhivayate'tha nividaM dadhAti brahmaNyeva tatkSatramanuniyunakti nividaM fastvA sUktaM faMsati kSatraM vai nividviTsUktaM kSatra eva tadvifamanuniyunakti yaM kAmayeta kSatreNainaM vyardhayAnIti madhya etasyai nividaH sUktaM faMsetkSatraM vai nividviTsUktaM kSatreNaivainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vifainaM vyardhayAnIti madhya etasya sUktasya nividaM faMsetkSatraM vai nividviTsUktaM vifaivainaM tadvyardhayati yamu kAmayeta sarvamevAsya yathApUrvamqju kl\qptaM syAdi-tyAhvayetAtha nividaM dadhyAdatha sUktaM faMsetso sarvasya kLptiH prajApatirvA idameka evAgra Asa so'kAmayata prajAyeya bhUyAnsyAmiti sa tapo'tapyata sa vAcamayachatsa saMvatsarasya parastAdvyAharaddvAdafakqtvo dvAdafapadA vA eSA nividetAM vAva tAM nividaM vyAharattAmsarvANi bhUtAnyanvasqjyanta tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca sa pUrvayA nividA kavyatAyorimAH prajA ajanayanmanUnAmiti tadyadetAmpurastAtsUktasya nividaM dadhAti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM

brahma vA AhAvaH kSatraM nividviTsUktamAhivayate'tha nividaM dadhAti brahmaNyeva tatkSatramanuniyunakti nividaM fastvA sUktaM faMsati kSatraM vai nividviTsUktaM kSatra eva tadvifamanuniyunakti yaM kAmayeta kSatreNainaM vyardhayAnIti madhya etasyai nividaH sUktaM faMsetkSatraM vai nividviTsUktaM kSatreNaivainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vifainaM vyardhayAnIti madhya etasya sUktasya nividaM faMsetkSatraM vai nividviTsUktaM vifaivainaM tadvyardhayati yamu kAmayeta sarvamevAsya yathApUrvamqju k\ptaM syAdi-tyAhvayetAtha nividaM dadhyAdatha sUktaM faMsetso sarvasya k[L]ptiH prajApatirvA idameka evAgra Asa so'kAmayata prajAyeya bhUyAnsyAmiti sa tapo'tapyata sa vAcamayachatsa saMvatsarasya parastAdvyAharaddvAdafakqtvo dvAdafapadA vA eSA nividetAM vAva tAM nividaM vyAharattAmsarvANi bhUtAnyanvasqjyanta tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca sa pUrvayA nividA kavyatAyorimAH prajA ajanayanmanUnAmiti tadyadetAmpurastAtsUktasya nividaM dadhAti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM

ब्रह्म वा आहावः क्षत्रं निविद्विट्सूक्तमाहिवयतेऽथ निविदं दधाति ब्रह्मण्येव तत्क्षत्रमनुनियुनक्ति निविदं शस्त्वा सूक्तं शंसति क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं क्षत्र एव तद्विशमनुनियुनक्ति यं कामयेत क्षत्रेणैनं व्यर्धयानीति मध्य एतस्यै निविदः सूक्तं शंसेत्क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं क्षत्रेणैवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत विशैनं व्यर्धयानीति मध्य एतस्य सूक्तस्य निविदं शंसेत्क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं विशैवैनं तद्व्यर्धयति यमु कामयेत सर्वमेवास्य यथापूर्वमृजु क्लृप्तं स्यादि-त्याह्वयेताथ निविदं दध्यादथ सूक्तं शंसेत्सो सर्वस्य क्ळ्प्तिः प्रजापतिर्वा इदमेक एवाग्र आस सोऽकामयत प्रजायेय भूयान्स्यामिति स तपोऽतप्यत स वाचमयछत्स संवत्सरस्य परस्ताद्व्याहरद्द्वादशकृत्वो द्वादशपदा वा एषा निविदेतां वाव तां निविदं व्याहरत्ताम्सर्वाणि भूतान्यन्वसृज्यन्त तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच स पूर्वया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन्मनूनामिति तद्यदेताम्पुरस्तात्सूक्तस्य निविदं दधाति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं

ब्रह्म वा आहावः क्षत्रं निविद्विट्सूक्तमाहिवयतेऽथ निविदं दधाति ब्रह्मण्येव तत्क्षत्रमनुनियुनक्ति निविदं शस्त्वा सूक्तं शंसति क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं क्षत्र एव तद्विशमनुनियुनक्ति यं कामयेत क्षत्रेणैनं व्यर्धयानीति मध्य एतस्यै निविदः सूक्तं शंसेत्क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं क्षत्रेणैवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत विशैनं व्यर्धयानीति मध्य एतस्य सूक्तस्य निविदं शंसेत्क्षत्रं वै निविद्विट्सूक्तं विशैवैनं तद्व्यर्धयति यमु कामयेत सर्वमेवास्य यथापूर्वमृजु कॢप्तं स्यादि-त्याह्वयेताथ निविदं दध्यादथ सूक्तं शंसेत्सो सर्वस्य क्ळ्प्तिः प्रजापतिर्वा इदमेक एवाग्र आस सोऽकामयत प्रजायेय भूयान्स्यामिति स तपोऽतप्यत स वाचमयछत्स संवत्सरस्य परस्ताद्व्याहरद्द्वादशकृत्वो द्वादशपदा वा एषा निविदेतां वाव तां निविदं व्याहरत्ताम्सर्वाणि भूतान्यन्वसृज्यन्त तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच स पूर्वया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन्मनूनामिति तद्यदेताम्पुरस्तात्सूक्तस्य निविदं दधाति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं


343

aɦdeRveõ ”it x'sTys* v; aɦdeRveõ Et' ih dev; ”N/t Etmev tdetâSm\ Llok a;y;tyTyɦmRiNvõ ”it x'sTyy' v; aɦmRiNvõ ”m' ih mnuãy; ”N/teŒÉ¦mev tdâSm\ Llok a;y;tyTyɦ" suWÉmidit x'sit v;yuv;R aɦ" suWÉmÃ;yuihR Svym;Tm;n' sÉmNõe SvyÉmd' sv| yidd' ikùc v;yumev tdNtár=lok a;y;tyit hot; devvOt ”it x'sTys* vw hot; devvOt EW ih svRto devwvORt Etmev tdetâSm\ Llok a;y;tyit hot; mnuvOt ”it x'sTyy' v; aɦhoRt; mnuvOtoŒy' ih svRto mnuãywvORtoŒÉ¦mev tdâSm\ Llok a;y;tyit p[,IyRD;n;Émit x'sit v;yuvwR p[,IyRD;n;' yd; ih p[;É,Tyq yDoŒq;ɦho]' v;yumev tdNtár=lok a;y;tyit rqIr?v-r;,;Émit x'sTys* vw rqIr?vr;,;meW ih yqwt°rit rqIárvwtmev tdetâSm\ Llok a;y;tyTytUtoR hoteit x'sTyy' v; aɦrtUtoR hotem' h n k’n ityR' trTyɦmev tdâSm\ Llok a;y;tyit tUÉ,RhRVyv;± ”it x'sit v;yuvwR tUÉ,RhRVyv;@±v;yuhIRd' svRm(s´Strit yidd' ikùc v;-yudeRve>yo hVy' vhit v;yumev td*tár=lok a;y;tyTy; devo dev;-Nv=idit x'sTys* vw devo dev;n;vhTyetmev tdetâSm\ Llok a;y;tyit y=dɦdeRvo dev;init x'sTyy' v; aɦdeRvo dev;NyjTyɦmev td-âSm\ Llok a;y;tyit soŒ?vr; krit j;tved; ”it x'sit v;yuvwR j;tved; v;yuhIRd' s;v| kroit yidd' ikùc v;yumev tdNtár=lok

agnirdeveddha iti faMsatyasau vA agnirdeveddha etaM hi devA indhata etameva tadetasmiMM lloka AyAtayatyagnirmanviddha iti faMsatyayaM vA agnirmanviddha imaM hi manuSyA indhate'gnimeva tadasmiMM lloka AyAtayatyagniH suSamiditi faMsati vAyurvA agniH suSamidvAyurhi svayamAtmAnaM saminddhe svayamidaM sarvaM yadidaM kiMca vAyumeva tadantarikSaloka AyAtayati hotA devavqta iti faMsatyasau vai hotA devavqta eSa hi sarvato devairvqta etameva tadetasmiMM lloka AyAtayati hotA manuvqta iti faMsatyayaM vA agnirhotA manuvqto'yaM hi sarvato manuSyairvqto'gnimeva tadasmiMM lloka AyAtayati praNIryajxAnAmiti faMsati vAyurvai praNIryajxAnAM yadA hi prANityatha yajxo'thAgnihotraM vAyumeva tadantarikSaloka AyAtayati rathIradhva-rANAmiti faMsatyasau vai rathIradhvarANAmeSa hi yathaitaccarati rathIrivaitameva tadetasmiMM lloka AyAtayatyatUrto hoteti faMsatyayaM vA agniratUrto hotemaM ha na kafcana tiryaxcaM taratyagnimeva tadasmiMM lloka AyAtayati tUrNirhavyavAL iti faMsati vAyurvai tUrNirhavyavADvAyurhIdaM sarvamsadyastarati yadidaM kiMca vA-yurdevebhyo havyaM vahati vAyumeva tadautarikSaloka AyAtayatyA devo devA-nvakSaditi faMsatyasau vai devo devAnAvahatyetameva tadetasmiMM lloka AyAtayati yakSadagnirdevo devAniti faMsatyayaM vA agnirdevo devAnyajatyagnimeva tada-smiMM lloka AyAtayati so'dhvarA karati jAtavedA iti faMsati vAyurvai jAtavedA vAyurhIdaM sArvaM karoti yadidaM kiMca vAyumeva tadantarikSaloka

agnirdeveddha iti faMsatyasau vA agnirdeveddha etaM hi devA indhata etameva tadetasmiMM lloka AyAtayatyagnirmanviddha iti faMsatyayaM vA agnirmanviddha imaM hi manuSyA indhate'gnimeva tadasmiMM lloka AyAtayatyagniH suSamiditi faMsati vAyurvA agniH suSamidvAyurhi svayamAtmAnaM saminddhe svayamidaM sarvaM yadidaM kiMca vAyumeva tadantarikSaloka AyAtayati hotA devavqta iti faMsatyasau vai hotA devavqta eSa hi sarvato devairvqta etameva tadetasmiMM lloka AyAtayati hotA manuvqta iti faMsatyayaM vA agnirhotA manuvqto'yaM hi sarvato manuSyairvqto'gnimeva tadasmiMM lloka AyAtayati praNIryajxAnAmiti faMsati vAyurvai praNIryajxAnAM yadA hi prANityatha yajxo'thAgnihotraM vAyumeva tadantarikSaloka AyAtayati rathIradhva-rANAmiti faMsatyasau vai rathIradhvarANAmeSa hi yathaitaccarati rathIrivaitameva tadetasmiMM lloka AyAtayatyatUrto hoteti faMsatyayaM vA agniratUrto hotemaM ha na kafcana tiryaxcaM taratyagnimeva tadasmiMM lloka AyAtayati tUrNirhavyavA[L] iti faMsati vAyurvai tUrNirhavyavADvAyurhIdaM sarvamsadyastarati yadidaM kiMca vA-yurdevebhyo havyaM vahati vAyumeva tadautarikSaloka AyAtayatyA devo devA-nvakSaditi faMsatyasau vai devo devAnAvahatyetameva tadetasmiMM lloka AyAtayati yakSadagnirdevo devAniti faMsatyayaM vA agnirdevo devAnyajatyagnimeva tada-smiMM lloka AyAtayati so'dhvarA karati jAtavedA iti faMsati vAyurvai jAtavedA vAyurhIdaM sArvaM karoti yadidaM kiMca vAyumeva tadantarikSaloka

अग्निर्देवेद्ध इति शंसत्यसौ वा अग्निर्देवेद्ध एतं हि देवा इन्धत एतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयत्यग्निर्मन्विद्ध इति शंसत्ययं वा अग्निर्मन्विद्ध इमं हि मनुष्या इन्धतेऽग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयत्यग्निः सुषमिदिति शंसति वायुर्वा अग्निः सुषमिद्वायुर्हि स्वयमात्मानं समिन्द्धे स्वयमिदं सर्वं यदिदं किंच वायुमेव तदन्तरिक्षलोक आयातयति होता देववृत इति शंसत्यसौ वै होता देववृत एष हि सर्वतो देवैर्वृत एतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयति होता मनुवृत इति शंसत्ययं वा अग्निर्होता मनुवृतोऽयं हि सर्वतो मनुष्यैर्वृतोऽग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयति प्रणीर्यज्ञानामिति शंसति वायुर्वै प्रणीर्यज्ञानां यदा हि प्राणित्यथ यज्ञोऽथाग्निहोत्रं वायुमेव तदन्तरिक्षलोक आयातयति रथीरध्व-राणामिति शंसत्यसौ वै रथीरध्वराणामेष हि यथैतच्चरति रथीरिवैतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयत्यतूर्तो होतेति शंसत्ययं वा अग्निरतूर्तो होतेमं ह न कश्चन तिर्यञ्चं तरत्यग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयति तूर्णिर्हव्यवाळ् इति शंसति वायुर्वै तूर्णिर्हव्यवाड्वायुर्हीदं सर्वम्सद्यस्तरति यदिदं किंच वा-युर्देवेभ्यो हव्यं वहति वायुमेव तदौतरिक्षलोक आयातयत्या देवो देवा-न्वक्षदिति शंसत्यसौ वै देवो देवानावहत्येतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयति यक्षदग्निर्देवो देवानिति शंसत्ययं वा अग्निर्देवो देवान्यजत्यग्निमेव तद-स्मिँ ल्लोक आयातयति सोऽध्वरा करति जातवेदा इति शंसति वायुर्वै जातवेदा वायुर्हीदं सार्वं करोति यदिदं किंच वायुमेव तदन्तरिक्षलोक

अग्निर्देवेद्ध इति शंसत्यसौ वा अग्निर्देवेद्ध एतं हि देवा इन्धत एतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयत्यग्निर्मन्विद्ध इति शंसत्ययं वा अग्निर्मन्विद्ध इमं हि मनुष्या इन्धतेऽग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयत्यग्निः सुषमिदिति शंसति वायुर्वा अग्निः सुषमिद्वायुर्हि स्वयमात्मानं समिन्द्धे स्वयमिदं सर्वं यदिदं किंच वायुमेव तदन्तरिक्षलोक आयातयति होता देववृत इति शंसत्यसौ वै होता देववृत एष हि सर्वतो देवैर्वृत एतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयति होता मनुवृत इति शंसत्ययं वा अग्निर्होता मनुवृतोऽयं हि सर्वतो मनुष्यैर्वृतोऽग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयति प्रणीर्यज्ञानामिति शंसति वायुर्वै प्रणीर्यज्ञानां यदा हि प्राणित्यथ यज्ञोऽथाग्निहोत्रं वायुमेव तदन्तरिक्षलोक आयातयति रथीरध्व-राणामिति शंसत्यसौ वै रथीरध्वराणामेष हि यथैतच्चरति रथीरिवैतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयत्यतूर्तो होतेति शंसत्ययं वा अग्निरतूर्तो होतेमं ह न कश्चन तिर्यञ्चं तरत्यग्निमेव तदस्मिँ ल्लोक आयातयति तूर्णिर्हव्यवाळ् इति शंसति वायुर्वै तूर्णिर्हव्यवाड्वायुर्हीदं सर्वम्सद्यस्तरति यदिदं किंच वा-युर्देवेभ्यो हव्यं वहति वायुमेव तदौतरिक्षलोक आयातयत्या देवो देवा-न्वक्षदिति शंसत्यसौ वै देवो देवानावहत्येतमेव तदेतस्मिँ ल्लोक आयातयति यक्षदग्निर्देवो देवानिति शंसत्ययं वा अग्निर्देवो देवान्यजत्यग्निमेव तद-स्मिँ ल्लोक आयातयति सोऽध्वरा करति जातवेदा इति शंसति वायुर्वै जातवेदा वायुर्हीदं सार्वं करोति यदिदं किंच वायुमेव तदन्तरिक्षलोक


353

dev;sur; v; EWu lokƒWu smytNt te vw dev;" sd Ev;ytnmkÚvRt t;NsdsoŒjy'St a;¦I/[' sMp[;p´Nt te tto n pr;jyNt tSm;d;¦I/[ ¬pvs²Nt n sdSy;¦I/[e ç/;ryNt yd;¦I/[eŒ/;ryNt td;¦I/[Sy;¦I/[Tv' teW;' vw dev;n;msur;" sdSy;n¦IÉ¥v;Rpy;' c£ÚSte dev; a;¦I/[;dev sd-Sy;n¦IiNvhrNt twrsurr=;'Syp;ßt tqwvwt´jm;n; a;¦I/[;dev sdSy;-n¦IiNvhrNTysurr=;'Syev tdpßte te vw p[;tr;Jywrev;jyNt a;yNyd;-Jywrev;jyNt a;y'Std;Jy;n;m;JyTv' t;s;' vw ho];,;m;ytIn;m;jyNtI-n;mz;v;k¡y;hIyt tSy;ÉmN{ ;¦I a?y;St;ÉmN{ ;¦I vw dev;n;moÉjÏ* b²lÏ* sihÏ* sÿm* p;rÉyã,utm* tSm;dwN{ ;¦mz;v;k" p[;t"svne x'stIN{ ¦I ih tSy;m?y;St;' tSm;du purSt;dNye ho]k;" sd" p[spR²Nt p’;z;v;k" p’ev ih hInoŒnus'ÉjgÉmWit tSm;´o b[;÷,o b×Èco

devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta te vai devAH sada evAyatanamakurvata tAnsadaso'jayaMsta AgnIdhraM samprApadyanta te tato na parAjayanta tasmAdAgnIdhra upavasanti na sadasyAgnIdhre hyadhArayanta yadAgnIdhre'dhArayanta tadAgnIdhrasyAgnIdhratvaM teSAM vai devAnAmasurAH sadasyAnagnInnirvApayAM cakruste devA AgnIdhrAdeva sada-syAnagnInviharanta tairasurarakSAMsyapAghnata tathaivaitadyajamAnA AgnIdhrAdeva sadasyA-nagnInviharantyasurarakSAMsyeva tadapaghnate te vai prAtarAjyairevAjayanta AyanyadA-jyairevAjayanta AyaMstadAjyAnAmAjyatvaM tAsAM vai hotrANAmAyatInAmAjayantI-nAmachAvAkIyAhIyata tasyAmindra ?AgnI adhyAstAmindra ?AgnI vai devAnAmojiSThau baliSThau sahiSThau sattamau pArayiSNutamau tasmAdaindra ?AgnamachAvAkaH prAtaHsavane faMsatIndra gnI hi tasyAmadhyAstAM tasmAdu purastAdanye hotrakAH sadaH prasarpanti pafcAchAvAkaH pafceva hi hIno'nusaMjigamiSati tasmAdyo brAhmaNo bahvqco

devAsurA vA eSu lokeSu samayatanta te vai devAH sada evAyatanamakurvata tAnsadaso'jayaMsta AgnIdhraM samprApadyanta te tato na parAjayanta tasmAdAgnIdhra upavasanti na sadasyAgnIdhre hyadhArayanta yadAgnIdhre'dhArayanta tadAgnIdhrasyAgnIdhratvaM teSAM vai devAnAmasurAH sadasyAnagnInnirvApayAM cakruste devA AgnIdhrAdeva sada-syAnagnInviharanta tairasurarakSAMsyapAghnata tathaivaitadyajamAnA AgnIdhrAdeva sadasyA-nagnInviharantyasurarakSAMsyeva tadapaghnate te vai prAtarAjyairevAjayanta AyanyadA-jyairevAjayanta AyaMstadAjyAnAmAjyatvaM tAsAM vai hotrANAmAyatInAmAjayantI-nAmachAvAkIyAhIyata tasyAmindrA gnI adhyAstAmindrA gnI vai devAnAmojiSThau baliSThau sahiSThau sattamau pArayiSNutamau tasmAdaindrA gnamachAvAkaH prAtaHsavane faMsatIndra gnI hi tasyAmadhyAstAM tasmAdu purastAdanye hotrakAH sadaH prasarpanti pafcAchAvAkaH pafceva hi hIno'nusaMjigamiSati tasmAdyo brAhmaNo bahvqco

देवासुरा वा एषु लोकेषु समयतन्त ते वै देवाः सद एवायतनमकुर्वत तान्सदसोऽजयंस्त आग्नीध्रं सम्प्रापद्यन्त ते ततो न पराजयन्त तस्मादाग्नीध्र उपवसन्ति न सदस्याग्नीध्रे ह्यधारयन्त यदाग्नीध्रेऽधारयन्त तदाग्नीध्रस्याग्नीध्रत्वं तेषां वै देवानामसुराः सदस्यानग्नीन्निर्वापयां चक्रुस्ते देवा आग्नीध्रादेव सद-स्यानग्नीन्विहरन्त तैरसुररक्षांस्यपाघ्नत तथैवैतद्यजमाना आग्नीध्रादेव सदस्या-नग्नीन्विहरन्त्यसुररक्षांस्येव तदपघ्नते ते वै प्रातराज्यैरेवाजयन्त आयन्यदा-ज्यैरेवाजयन्त आयंस्तदाज्यानामाज्यत्वं तासां वै होत्राणामायतीनामाजयन्ती-नामछावाकीयाहीयत तस्यामिन्द्र ?ाग्नी अध्यास्तामिन्द्र ?ाग्नी वै देवानामोजिष्ठौ बलिष्ठौ सहिष्ठौ सत्तमौ पारयिष्णुतमौ तस्मादैन्द्र ?ाग्नमछावाकः प्रातःसवने शंसतीन्द्र ग्नी हि तस्यामध्यास्तां तस्मादु पुरस्तादन्ये होत्रकाः सदः प्रसर्पन्ति पश्चाछावाकः पश्चेव हि हीनोऽनुसंजिगमिषति तस्माद्यो ब्राह्मणो बह्वृचो

देवासुरा वा एषु लोकेषु समयतन्त ते वै देवाः सद एवायतनमकुर्वत तान्सदसोऽजयंस्त आग्नीध्रं सम्प्रापद्यन्त ते ततो न पराजयन्त तस्मादाग्नीध्र उपवसन्ति न सदस्याग्नीध्रे ह्यधारयन्त यदाग्नीध्रेऽधारयन्त तदाग्नीध्रस्याग्नीध्रत्वं तेषां वै देवानामसुराः सदस्यानग्नीन्निर्वापयां चक्रुस्ते देवा आग्नीध्रादेव सद-स्यानग्नीन्विहरन्त तैरसुररक्षांस्यपाघ्नत तथैवैतद्यजमाना आग्नीध्रादेव सदस्या-नग्नीन्विहरन्त्यसुररक्षांस्येव तदपघ्नते ते वै प्रातराज्यैरेवाजयन्त आयन्यदा-ज्यैरेवाजयन्त आयंस्तदाज्यानामाज्यत्वं तासां वै होत्राणामायतीनामाजयन्ती-नामछावाकीयाहीयत तस्यामिन्द्रा ग्नी अध्यास्तामिन्द्रा ग्नी वै देवानामोजिष्ठौ बलिष्ठौ सहिष्ठौ सत्तमौ पारयिष्णुतमौ तस्मादैन्द्रा ग्नमछावाकः प्रातःसवने शंसतीन्द्र ग्नी हि तस्यामध्यास्तां तस्मादु पुरस्तादन्ये होत्रकाः सदः प्रसर्पन्ति पश्चाछावाकः पश्चेव हि हीनोऽनुसंजिगमिषति तस्माद्यो ब्राह्मणो बह्वृचो


358

devrqo v; EW y´DStSywt;vNtr* rXmI yd;Jyp[¬ge t´d;Jyen pvm;nmnux'sit p[¬ge,;Jy' devrqSywv tdNtr* rXmI ivhrTylo.;y t;mnuÕitMmnuãyrqSywv;Ntr* rXmI ivhrNTylo.;y n;Sy devrqo lu>yit n mnuãyrqo y Ev' ved td;üyRq; v;v Sto]mev' xS]Mp;vm;nIWu s;mg;" Stuvt a;¦ey' hot;Jy' x'sit kqmSy p;vm;NyoŒnuxSt; .vNtIit yo v; aɦ" s pvm;nStdPyetdOiW,oÿ_m( aɦA³iW" pvm;n ”Tyevmu h;Sy;¦eyIÉ.rev p[itp´m;nSy p;vm;NyoŒnuxSt; .v²Nt t;d;üyRq; v;v Sto]mev' xS]' g;y]IWu s;mg;" Stuvt a;nu·‘.' hot;Jy' x'sit kqmSy g;y} yoŒnuxSt; .vNtIit sMpdeit b[UyTs¢wt; anun(·‘.St;âS]" p[qmy; i]¨ÿmywk;dx .v²Nt ivr;´;Jy; Ã;dxI n v; Ekƒn;=re, zNd;'És ivy²Nt n Ã;>y;' t;" WoÂx g;y} yo .vNTyevmu h;Sy;nu·‘âB.rev p[it-p´m;nSy g;y} yoŒnuxSt; .vNTy¦ ”N{ ’ d;xuWo duro, ”Ty;¦eN{ (y; yjit n v; Et;ivN{ ;¦I sNt* Vyjyet;m;¦eN{ * v; Et* sNt* Vyjyet;' t´d;¦eN{ (y; yjit ivÉjTy; Ev s; ivr;$(]yâS]'sd=r .vit ]yâS]'xÃw dev; a·* vsv Ek;dx ¨{ ; Ã;dx;idTy;" p[j;pit’ vW$(k;r’ tTp[qm ¬Kqmu%e devt; a=r.;j" kroTy=rm(-a=rmev t¶¼vt; anup[ipb²Nt devp;]e,wv t¶¼vt;StOPy²Nt td;üyRq; v;v xS]mev' y;Jy;¦ey' hot;Jy' x'sTyq kSm;d;¦eN{ (y; yjtIit y; v; a;¦eN{ (ywN{ ;¦I vw s; seN{ ;¦metduKq' g[he, c tUã,I'x'sen ceN{ ;¦I a; gt' sut' gIÉ.RnR.o vre

devaratho vA eSa yadyajxastasyaitAvantarau rafmI yadAjyapra\uge tadyadAjyena pavamAnamanufaMsati pra\ugeNAjyaM devarathasyaiva tadantarau rafmI viharatyalobhAya tAmanukqtimmanuSyarathasyaivAntarau rafmI viharantyalobhAya nAsya devaratho lubhyati na manuSyaratho ya evaM veda tadAhuryathA vAva stotramevaM fastrampAvamAnISu sAmagAH stuvata AgneyaM hotAjyaM faMsati kathamasya pAvamAnyo'nufastA bhavantIti yo vA agniH sa pavamAnastadapyetadqSiNoktam agnirqSiH pavamAna ityevamu hAsyAgneyIbhireva pratipadyamAnasya pAvamAnyo'nufastA bhavanti tAdAhuryathA vAva stotramevaM fastraM gAyatrISu sAmagAH stuvata AnuSTubhaM hotAjyaM faMsati kathamasya gAya tr?yo'nufastA bhavantIti sampadeti brUyatsaptaitA anunSTubhastAstriH prathamayA triruttamayaikAdafa bhavanti virAdyAjyA dvAdafI na vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM tAH SoLafa gAya tr?yo bhavantyevamu hAsyAnuSTubbhireva prati-padyamAnasya gAya tr?yo'nufastA bhavantyagna indra fca dAfuSo duroNa ityAgnendr yA yajati na vA etAvindra ?AgnI santau vyajayetAmAgnendra ?au vA etau santau vyajayetAM tadyadAgnendr yA yajati vijityA eva sA virATtrayastriMsadakSara bhavati trayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudra ?A dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca tatprathama ukthamukhe devatA akSarabhAjaH karotyakSaram-akSarameva taddevatA anuprapibanti devapAtreNaiva taddevatAstqpyanti tadAhuryathA vAva fastramevaM yAjyAgneyaM hotAjyaM faMsatyatha kasmAdAgnendr yA yajatIti yA vA Agnendr yaindra ?AgnI vai sA sendra ?AgnametadukthaM graheNa ca tUSNIMfaMsena cendra ?AgnI A gataM sutaM gIrbhirnabho vareNyamasya pAtaM dhiyeSitetyaindra ?AgnamadhvaryurgrAhaM gqhNAti bhUragnirjyotirjyoti-ragnirindra ?o jyotirbhuvo jyotirindra ?H sUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti hotA

devaratho vA eSa yadyajxastasyaitAvantarau rafmI yadAjyaprauge tadyadAjyena pavamAnamanufaMsati praugeNAjyaM devarathasyaiva tadantarau rafmI viharatyalobhAya tAmanukqtimmanuSyarathasyaivAntarau rafmI viharantyalobhAya nAsya devaratho lubhyati na manuSyaratho ya evaM veda tadAhuryathA vAva stotramevaM fastrampAvamAnISu sAmagAH stuvata AgneyaM hotAjyaM faMsati kathamasya pAvamAnyo'nufastA bhavantIti yo vA agniH sa pavamAnastadapyetadqSiNoktam agnirqSiH pavamAna ityevamu hAsyAgneyIbhireva pratipadyamAnasya pAvamAnyo'nufastA bhavanti tAdAhuryathA vAva stotramevaM fastraM gAyatrISu sAmagAH stuvata AnuSTubhaM hotAjyaM faMsati kathamasya gAyatr! yo'nufastA bhavantIti sampadeti brUyatsaptaitA anunSTubhastAstriH prathamayA triruttamayaikAdafa bhavanti virAdyAjyA dvAdafI na vA ekenAkSareNa chandAMsi viyanti na dvAbhyAM tAH So[L]afa gAyatr! yo bhavantyevamu hAsyAnuSTubbhireva prati-padyamAnasya gAyatr! yo'nufastA bhavantyagna indra fca dAfuSo duroNa ityAgnendr yA yajati na vA etAvindrA gnI santau vyajayetAmAgnendrau vA etau santau vyajayetAM tadyadAgnendr yA yajati vijityA eva sA virATtrayastriMsadakSara bhavati trayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudrA dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca tatprathama ukthamukhe devatA akSarabhAjaH karotyakSaram-akSarameva taddevatA anuprapibanti devapAtreNaiva taddevatAstqpyanti tadAhuryathA vAva fastramevaM yAjyAgneyaM hotAjyaM faMsatyatha kasmAdAgnendr yA yajatIti yA vA Agnendr yaindrA gnI vai sA sendrA gnametadukthaM graheNa ca tUSNIMfaMsena cendrA gnI A gataM sutaM gIrbhirnabho vareNyamasya pAtaM dhiyeSitetyaindrA gnamadhvaryurgrAhaM gqhNAti bhUragnirjyotirjyoti-ragnirindro jyotirbhuvo jyotirindra H! sUryo jyotirjyotiH svaH sUrya iti hotA

देवरथो वा एष यद्यज्ञस्तस्यैतावन्तरौ रश्मी यदाज्यप्रउगे तद्यदाज्येन पवमानमनुशंसति प्रउगेणाज्यं देवरथस्यैव तदन्तरौ रश्मी विहरत्यलोभाय तामनुकृतिम्मनुष्यरथस्यैवान्तरौ रश्मी विहरन्त्यलोभाय नास्य देवरथो लुभ्यति न मनुष्यरथो य एवं वेद तदाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रम्पावमानीषु सामगाः स्तुवत आग्नेयं होताज्यं शंसति कथमस्य पावमान्योऽनुशस्ता भवन्तीति यो वा अग्निः स पवमानस्तदप्येतदृषिणोक्तम् अग्निरृषिः पवमान इत्येवमु हास्याग्नेयीभिरेव प्रतिपद्यमानस्य पावमान्योऽनुशस्ता भवन्ति तादाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रं गायत्रीषु सामगाः स्तुवत आनुष्टुभं होताज्यं शंसति कथमस्य गाय त्र्?योऽनुशस्ता भवन्तीति सम्पदेति ब्रूयत्सप्तैता अनुन्ष्टुभस्तास्त्रिः प्रथमया त्रिरुत्तमयैकादश भवन्ति विराद्याज्या द्वादशी न वा एकेनाक्षरेण छन्दांसि वियन्ति न द्वाभ्यां ताः षोळश गाय त्र्?यो भवन्त्येवमु हास्यानुष्टुब्भिरेव प्रति-पद्यमानस्य गाय त्र्?योऽनुशस्ता भवन्त्यग्न इन्द्र श्च दाशुषो दुरोण इत्याग्नेन्द्र् या यजति न वा एताविन्द्र ?ाग्नी सन्तौ व्यजयेतामाग्नेन्द्र ?ौ वा एतौ सन्तौ व्यजयेतां तद्यदाग्नेन्द्र् या यजति विजित्या एव सा विराट्त्रयस्त्रिंसदक्षर भवति त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्र ?ा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च तत्प्रथम उक्थमुखे देवता अक्षरभाजः करोत्यक्षरम्-अक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति तदाहुर्यथा वाव शस्त्रमेवं याज्याग्नेयं होताज्यं शंसत्यथ कस्मादाग्नेन्द्र् या यजतीति या वा आग्नेन्द्र् यैन्द्र ?ाग्नी वै सा सेन्द्र ?ाग्नमेतदुक्थं ग्रहेण च तूष्णींशंसेन चेन्द्र ?ाग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यमस्य पातं धियेषितेत्यैन्द्र ?ाग्नमध्वर्युर्ग्राहं गृह्णाति भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योति-रग्निरिन्द्र ?ो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र ?ः सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति होता

देवरथो वा एष यद्यज्ञस्तस्यैतावन्तरौ रश्मी यदाज्यप्रौगे तद्यदाज्येन पवमानमनुशंसति प्रौगेणाज्यं देवरथस्यैव तदन्तरौ रश्मी विहरत्यलोभाय तामनुकृतिम्मनुष्यरथस्यैवान्तरौ रश्मी विहरन्त्यलोभाय नास्य देवरथो लुभ्यति न मनुष्यरथो य एवं वेद तदाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रम्पावमानीषु सामगाः स्तुवत आग्नेयं होताज्यं शंसति कथमस्य पावमान्योऽनुशस्ता भवन्तीति यो वा अग्निः स पवमानस्तदप्येतदृषिणोक्तम् अग्निरृषिः पवमान इत्येवमु हास्याग्नेयीभिरेव प्रतिपद्यमानस्य पावमान्योऽनुशस्ता भवन्ति तादाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रं गायत्रीषु सामगाः स्तुवत आनुष्टुभं होताज्यं शंसति कथमस्य गायत्र्! योऽनुशस्ता भवन्तीति सम्पदेति ब्रूयत्सप्तैता अनुन्ष्टुभस्तास्त्रिः प्रथमया त्रिरुत्तमयैकादश भवन्ति विराद्याज्या द्वादशी न वा एकेनाक्षरेण छन्दांसि वियन्ति न द्वाभ्यां ताः षोळश गायत्र्! यो भवन्त्येवमु हास्यानुष्टुब्भिरेव प्रति-पद्यमानस्य गायत्र्! योऽनुशस्ता भवन्त्यग्न इन्द्र श्च दाशुषो दुरोण इत्याग्नेन्द्र् या यजति न वा एताविन्द्रा ग्नी सन्तौ व्यजयेतामाग्नेन्द्रौ वा एतौ सन्तौ व्यजयेतां तद्यदाग्नेन्द्र् या यजति विजित्या एव सा विराट्त्रयस्त्रिंसदक्षर भवति त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च तत्प्रथम उक्थमुखे देवता अक्षरभाजः करोत्यक्षरम्-अक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति तदाहुर्यथा वाव शस्त्रमेवं याज्याग्नेयं होताज्यं शंसत्यथ कस्मादाग्नेन्द्र् या यजतीति या वा आग्नेन्द्र् यैन्द्रा ग्नी वै सा सेन्द्रा ग्नमेतदुक्थं ग्रहेण च तूष्णींशंसेन चेन्द्रा ग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यमस्य पातं धियेषितेत्यैन्द्रा ग्नमध्वर्युर्ग्राहं गृह्णाति भूरग्निर्ज्योतिर्ज्योति-रग्निरिन्द्रो ज्योतिर्भुवो ज्योतिरिन्द्र ः! सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः स्वः सूर्य इति होता


363

ao"tOjp' jpit retStâTsTyup;'xu jpTyup;'ɐv vw rets" Ésáÿ_" pur;h;v;Æpit yÃw ikm(co?vRm;h;v;CzS]Sywv tTpr;' ctuãp´;sInm->y;×yte tSm;Tpr;o .UTv; ctuãp;do ret" És²Nt sMy›ªiÃp;ºvit tSm;TsMyo .UTv; iÃp;do ret" És²Nt ipt; m;táreTy;h p[;,o vw ipt; p[;,o m;tár; p[;,o reto retStâTsTyÉz{ ; pd; /; ”it reto v; aÉz{ m;to çÉz{ " sM.vTyÉz{ oKq; kvy" x'sÉ¥it ye v; anUc;n;Ste kvySt ”dmÉz{ ' ret" p[jnyÉ¥Tyev td;h somo iviv¥Iq;in neWŠÈhSpit-¨Kq;md;in x'ÉsWidit b[÷ vw bOhSpit" =]' som" StutxS];É, nIq;in coKqmd;in c dwven cwvwtd(b[÷,; p[sUto dwven c =]e,oKq;in x'sTyet* h v; aSy svRSy p[svSyex;te yidd' ikùc t´det;>y;mp[sUt" kroTyÕt' tdÕtmkárit vw inNd²Nt ÕtmSy ÕtM.vit n;Sy;Õt' ÕtM.vit y Ev' ved v;g;yuivR;yuivRm;yuárTy;h p[;,o v; a;yu" p[;,o reto v;Gyoin-yoRin' tdups'/;y ret" Ésit k ”d' x'Ésãyit swd' x'ÉsãytITy;h p[-

oHtqjapaM japati retastatsixcatyupAMfu japatyupAMfviva vai retasaH siktiH purAhAvAjjapati yadvai kimcordhvamAhAvAcchastrasyaiva tatparAxcaM catuSpadyAsInama-bhyAhvayate tasmAtparAxco bhUtvA catuSpAdo retaH sixcanti samyazdvipAdbhavati tasmAtsamyaxco bhUtvA dvipAdo retaH sixcanti pitA mAtarifvetyAha prANo vai pitA prANo mAtarifvA prANo reto retastatsixcatyachidra ?A padA dhA iti reto vA achidra mAto hyachidra ?H sambhavatyachidra ?okthA kavayaH faMsanniti ye vA anUcAnAste kavayasta idamachidraM retaH prajanayannityeva tadAha somo vifvavinnIthAni neSadbqhaspati-rukthAmadAni faMsiSaditi brahma vai bqhaspatiH kSatraM somaH stutafastrANi nIthAni cokthamadAni ca daivena caivaitadbrahmaNA prasUto daivena ca kSatreNokthAni faMsatyetau ha vA asya sarvasya prasavasyefAte yadidaM kiMca tadyadetAbhyAmaprasUtaH karotyakqtaM tadakqtamakariti vai nindanti kqtamasya kqtambhavati nAsyAkqtaM kqtambhavati ya evaM veda vAgAyurvifvAyurvifvamAyurityAha prANo vA AyuH prANo reto vAgyoni-ryoniM tadupasaMdhAya retaH sixcati ka idaM faMsiSyati saidaM faMsiSyatItyAha pra-

oHtqjapaM japati retastatsixcatyupAMfu japatyupAMfviva vai retasaH siktiH purAhAvAjjapati yadvai kimcordhvamAhAvAcchastrasyaiva tatparAxcaM catuSpadyAsInama-bhyAhvayate tasmAtparAxco bhUtvA catuSpAdo retaH sixcanti samyazdvipAdbhavati tasmAtsamyaxco bhUtvA dvipAdo retaH sixcanti pitA mAtarifvetyAha prANo vai pitA prANo mAtarifvA prANo reto retastatsixcatyachidrA padA dhA iti reto vA achidra mAto hyachidra H! sambhavatyachidro kthA kavayaH faMsanniti ye vA anUcAnAste kavayasta idamachidraM retaH prajanayannityeva tadAha somo vifvavinnIthAni neSadbqhaspati-rukthAmadAni faMsiSaditi brahma vai bqhaspatiH kSatraM somaH stutafastrANi nIthAni cokthamadAni ca daivena caivaitadbrahmaNA prasUto daivena ca kSatreNokthAni faMsatyetau ha vA asya sarvasya prasavasyefAte yadidaM kiMca tadyadetAbhyAmaprasUtaH karotyakqtaM tadakqtamakariti vai nindanti kqtamasya kqtambhavati nAsyAkqtaM kqtambhavati ya evaM veda vAgAyurvifvAyurvifvamAyurityAha prANo vA AyuH prANo reto vAgyoni-ryoniM tadupasaMdhAya retaH sixcati ka idaM faMsiSyati saidaM faMsiSyatItyAha pra-

ओःतृजपं जपति रेतस्तत्सिञ्चत्युपांशु जपत्युपांश्विव वै रेतसः सिक्तिः पुराहावाज्जपति यद्वै किम्चोर्ध्वमाहावाच्छस्त्रस्यैव तत्पराञ्चं चतुष्पद्यासीनम-भ्याह्वयते तस्मात्पराञ्चो भूत्वा चतुष्पादो रेतः सिञ्चन्ति सम्यङ्द्विपाद्भवति तस्मात्सम्यञ्चो भूत्वा द्विपादो रेतः सिञ्चन्ति पिता मातरिश्वेत्याह प्राणो वै पिता प्राणो मातरिश्वा प्राणो रेतो रेतस्तत्सिञ्चत्यछिद्र ?ा पदा धा इति रेतो वा अछिद्र मातो ह्यछिद्र ?ः सम्भवत्यछिद्र ?ोक्था कवयः शंसन्निति ये वा अनूचानास्ते कवयस्त इदमछिद्रं रेतः प्रजनयन्नित्येव तदाह सोमो विश्वविन्नीथानि नेषद्बृहस्पति-रुक्थामदानि शंसिषदिति ब्रह्म वै बृहस्पतिः क्षत्रं सोमः स्तुतशस्त्राणि नीथानि चोक्थमदानि च दैवेन चैवैतद्ब्रह्मणा प्रसूतो दैवेन च क्षत्रेणोक्थानि शंसत्येतौ ह वा अस्य सर्वस्य प्रसवस्येशाते यदिदं किंच तद्यदेताभ्यामप्रसूतः करोत्यकृतं तदकृतमकरिति वै निन्दन्ति कृतमस्य कृतम्भवति नास्याकृतं कृतम्भवति य एवं वेद वागायुर्विश्वायुर्विश्वमायुरित्याह प्राणो वा आयुः प्राणो रेतो वाग्योनि-र्योनिं तदुपसंधाय रेतः सिञ्चति क इदं शंसिष्यति सैदं शंसिष्यतीत्याह प्र-

ओःतृजपं जपति रेतस्तत्सिञ्चत्युपांशु जपत्युपांश्विव वै रेतसः सिक्तिः पुराहावाज्जपति यद्वै किम्चोर्ध्वमाहावाच्छस्त्रस्यैव तत्पराञ्चं चतुष्पद्यासीनम-भ्याह्वयते तस्मात्पराञ्चो भूत्वा चतुष्पादो रेतः सिञ्चन्ति सम्यङ्द्विपाद्भवति तस्मात्सम्यञ्चो भूत्वा द्विपादो रेतः सिञ्चन्ति पिता मातरिश्वेत्याह प्राणो वै पिता प्राणो मातरिश्वा प्राणो रेतो रेतस्तत्सिञ्चत्यछिद्रा पदा धा इति रेतो वा अछिद्र मातो ह्यछिद्र ः! सम्भवत्यछिद्रो क्था कवयः शंसन्निति ये वा अनूचानास्ते कवयस्त इदमछिद्रं रेतः प्रजनयन्नित्येव तदाह सोमो विश्वविन्नीथानि नेषद्बृहस्पति-रुक्थामदानि शंसिषदिति ब्रह्म वै बृहस्पतिः क्षत्रं सोमः स्तुतशस्त्राणि नीथानि चोक्थमदानि च दैवेन चैवैतद्ब्रह्मणा प्रसूतो दैवेन च क्षत्रेणोक्थानि शंसत्येतौ ह वा अस्य सर्वस्य प्रसवस्येशाते यदिदं किंच तद्यदेताभ्यामप्रसूतः करोत्यकृतं तदकृतमकरिति वै निन्दन्ति कृतमस्य कृतम्भवति नास्याकृतं कृतम्भवति य एवं वेद वागायुर्विश्वायुर्विश्वमायुरित्याह प्राणो वा आयुः प्राणो रेतो वाग्योनि-र्योनिं तदुपसंधाय रेतः सिञ्चति क इदं शंसिष्यति सैदं शंसिष्यतीत्याह प्र-


368

a;ôy tUã,I'x's' x'sit retStâTsÿ_âMvkroit Ésáÿ_v;R ag[eŒq ivÕit¨p;'xu tUã,I'x's' x'sTyup;'ɐv vw rets" Ésáÿ_âStr ”v tUã,I'x's' x'sit itr ”v vw ret;'És ivi£yNte W$(pd' tUã,I'x's' x'sit W®@±v/o vw pu¨W" W© a;Tm;nmev tTW®@±v/' W婅 ivkroit tuã,I'x's' xSTv; puro¨c' x'sit retStiÃÕtMp[jnyit ivÕitv;R ag[eŒq j;it¨°w" puro¨c' x'sTyu°wrevwn' tTp[jnyit Ã;dxpd;Mpuro¨c;' x'sit Ã;dx vw m;s;" s'vTsr" s'vTsr" p[j;pit" soŒSy svRSy p[jnÉyt; s yoŒSy svRSy p[jnÉyt; s Evwn' tTp[jy; pxuÉ." p[jnyit p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev' ved j;tvedSy;Mpuro¨c' x'sit j;tvedoNy©;' td;üyR-ÿOtIysvnmev j;tveds a;ytnmq kSm;Tp[;t"svne j;tvedSy;-Mpuro¨c' x'stIit p[;,o vw j;tved;" s ih j;t;n;' ved y;vt;' vw s j;t;n;' ved te .vâNq yeW;mu n ved ikmu te SyuyoR v; a;Jy a;Tms'SÕit' ved

AhUya tUSNIMfaMsaM faMsati retastatsiktamvikaroti siktirvA agre'tha vikqtirupAMfu tUSNIMfaMsaM faMsatyupAMfviva vai retasaH siktistira iva tUSNIMfaMsaM faMsati tira iva vai retAMsi vikriyante SaTpadaM tUSNIMfaMsaM faMsati SaDvidho vai puruSaH SaLazga AtmAnameva tatSaDvidhaM SaLazgaM vikaroti tuSNIMfaMsaM fastvA purorucaM faMsati retastadvikqtamprajanayati vikqtirvA agre'tha jAtiruccaiH purorucaM faMsatyuccairevainaM tatprajanayati dvAdafapadAmpurorucAM faMsati dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH so'sya sarvasya prajanayitA sa yo'sya sarvasya prajanayitA sa evainaM tatprajayA pafubhiH prajanayati prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM veda jAtavedasyAmpurorucaM faMsati jAtavedonyazgAM tadAhurya-ttqtIyasavanameva jAtavedasa Ayatanamatha kasmAtprAtaHsavane jAtavedasyA-mpurorucaM faMsatIti prANo vai jAtavedAH sa hi jAtAnAM veda yAvatAM vai sa jAtAnAM veda te bhavanthi yeSAmu na veda kimu te syuryo vA Ajya AtmasaMskqtiM veda

AhUya tUSNIMfaMsaM faMsati retastatsiktamvikaroti siktirvA agre'tha vikqtirupAMfu tUSNIMfaMsaM faMsatyupAMfviva vai retasaH siktistira iva tUSNIMfaMsaM faMsati tira iva vai retAMsi vikriyante SaTpadaM tUSNIMfaMsaM faMsati SaDvidho vai puruSaH Sa[L]azga AtmAnameva tatSaDvidhaM Sa[L]azgaM vikaroti tuSNIMfaMsaM fastvA purorucaM faMsati retastadvikqtamprajanayati vikqtirvA agre'tha jAtiruccaiH purorucaM faMsatyuccairevainaM tatprajanayati dvAdafapadAmpurorucAM faMsati dvAdafa vai mAsAH saMvatsaraH saMvatsaraH prajApatiH so'sya sarvasya prajanayitA sa yo'sya sarvasya prajanayitA sa evainaM tatprajayA pafubhiH prajanayati prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM veda jAtavedasyAmpurorucaM faMsati jAtavedonyazgAM tadAhurya-ttqtIyasavanameva jAtavedasa Ayatanamatha kasmAtprAtaHsavane jAtavedasyA-mpurorucaM faMsatIti prANo vai jAtavedAH sa hi jAtAnAM veda yAvatAM vai sa jAtAnAM veda te bhavanthi yeSAmu na veda kimu te syuryo vA Ajya AtmasaMskqtiM veda

आहूय तूष्णींशंसं शंसति रेतस्तत्सिक्तम्विकरोति सिक्तिर्वा अग्रेऽथ विकृतिरुपांशु तूष्णींशंसं शंसत्युपांश्विव वै रेतसः सिक्तिस्तिर इव तूष्णींशंसं शंसति तिर इव वै रेतांसि विक्रियन्ते षट्पदं तूष्णींशंसं शंसति षड्विधो वै पुरुषः षळङ्ग आत्मानमेव तत्षड्विधं षळङ्गं विकरोति तुष्णींशंसं शस्त्वा पुरोरुचं शंसति रेतस्तद्विकृतम्प्रजनयति विकृतिर्वा अग्रेऽथ जातिरुच्चैः पुरोरुचं शंसत्युच्चैरेवैनं तत्प्रजनयति द्वादशपदाम्पुरोरुचां शंसति द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः सोऽस्य सर्वस्य प्रजनयिता स योऽस्य सर्वस्य प्रजनयिता स एवैनं तत्प्रजया पशुभिः प्रजनयति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद जातवेदस्याम्पुरोरुचं शंसति जातवेदोन्यङ्गां तदाहुर्य-त्तृतीयसवनमेव जातवेदस आयतनमथ कस्मात्प्रातःसवने जातवेदस्या-म्पुरोरुचं शंसतीति प्राणो वै जातवेदाः स हि जातानां वेद यावतां वै स जातानां वेद ते भवन्थि येषामु न वेद किमु ते स्युर्यो वा आज्य आत्मसंस्कृतिं वेद

आहूय तूष्णींशंसं शंसति रेतस्तत्सिक्तम्विकरोति सिक्तिर्वा अग्रेऽथ विकृतिरुपांशु तूष्णींशंसं शंसत्युपांश्विव वै रेतसः सिक्तिस्तिर इव तूष्णींशंसं शंसति तिर इव वै रेतांसि विक्रियन्ते षट्पदं तूष्णींशंसं शंसति षड्विधो वै पुरुषः षळङ्ग आत्मानमेव तत्षड्विधं षळङ्गं विकरोति तुष्णींशंसं शस्त्वा पुरोरुचं शंसति रेतस्तद्विकृतम्प्रजनयति विकृतिर्वा अग्रेऽथ जातिरुच्चैः पुरोरुचं शंसत्युच्चैरेवैनं तत्प्रजनयति द्वादशपदाम्पुरोरुचां शंसति द्वादश वै मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः सोऽस्य सर्वस्य प्रजनयिता स योऽस्य सर्वस्य प्रजनयिता स एवैनं तत्प्रजया पशुभिः प्रजनयति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद जातवेदस्याम्पुरोरुचं शंसति जातवेदोन्यङ्गां तदाहुर्य-त्तृतीयसवनमेव जातवेदस आयतनमथ कस्मात्प्रातःसवने जातवेदस्या-म्पुरोरुचं शंसतीति प्राणो वै जातवेदाः स हि जातानां वेद यावतां वै स जातानां वेद ते भवन्थि येषामु न वेद किमु ते स्युर्यो वा आज्य आत्मसंस्कृतिं वेद


389

g[hoKq' v; Et´Tp[¬g' nv p[;tg[Rh; gOçNte nvÉ.bRihãpvm;ne Stuvte Stute Stome dxm' gOð;it ih'k;r ”tr;s;' dxm" so s; sMm; v;yVy' x'sit ten v;yVy ¬Kqv;nwN{ v;yv' x'sit tenwN{ v;yv ¬Kqv;Nmw];v¨,' x'sit ten mw];v¨, ¬Kqv;n;ɐn' x'sit ten;ɐn ¬Kqv;nwN{ ' x's;it ten xu£;mâNqn; ¬KqvNt* vwdev' x'sit ten;g[y, ¬Kqv;Ns;rSvt' x'sit n s;rSvto g[hoŒâSt v;ÿ_Ú srSvtI ye tu kƒc v;c; g[h; gOçNte

grahokthaM vA etadyatpra\ugaM nava prAtargrahA gqhyante navabhirbahiSpavamAne stuvate stute stome dafamaM gqhNAti hiMkAra itarAsAM dafamaH so sA sammA vAyavyaM faMsati tena vAyavya ukthavAnaindra vAyavaM faMsati tenaindra vAyava ukthavAnmaitrAvaruNaM faMsati tena maitrAvaruNa ukthavAnAfvinaM faMsati tenAfvina ukthavAnaindraM faMsAti tena fukrAmanthinA ukthavantau vaifvadevaM faMsati tenAgrayaNa ukthavAnsArasvataM faMsati na sArasvato graho'sti vAktu sarasvatI ye tu keca vAcA grahA gqhyante

grahokthaM vA etadyatpraugaM nava prAtargrahA gqhyante navabhirbahiSpavamAne stuvate stute stome dafamaM gqhNAti hiMkAra itarAsAM dafamaH so sA sammA vAyavyaM faMsati tena vAyavya ukthavAnaindra vAyavaM faMsati tenaindra vAyava ukthavAnmaitrAvaruNaM faMsati tena maitrAvaruNa ukthavAnAfvinaM faMsati tenAfvina ukthavAnaindraM faMsAti tena fukrAmanthinA ukthavantau vaifvadevaM faMsati tenAgrayaNa ukthavAnsArasvataM faMsati na sArasvato graho'sti vAktu sarasvatI ye tu keca vAcA grahA gqhyante

ग्रहोक्थं वा एतद्यत्प्रउगं नव प्रातर्ग्रहा गृह्यन्ते नवभिर्बहिष्पवमाने स्तुवते स्तुते स्तोमे दशमं गृह्णाति हिंकार इतरासां दशमः सो सा सम्मा वायव्यं शंसति तेन वायव्य उक्थवानैन्द्र वायवं शंसति तेनैन्द्र वायव उक्थवान्मैत्रावरुणं शंसति तेन मैत्रावरुण उक्थवानाश्विनं शंसति तेनाश्विन उक्थवानैन्द्रं शंसाति तेन शुक्रामन्थिना उक्थवन्तौ वैश्वदेवं शंसति तेनाग्रयण उक्थवान्सारस्वतं शंसति न सारस्वतो ग्रहोऽस्ति वाक्तु सरस्वती ये तु केच वाचा ग्रहा गृह्यन्ते

ग्रहोक्थं वा एतद्यत्प्रौगं नव प्रातर्ग्रहा गृह्यन्ते नवभिर्बहिष्पवमाने स्तुवते स्तुते स्तोमे दशमं गृह्णाति हिंकार इतरासां दशमः सो सा सम्मा वायव्यं शंसति तेन वायव्य उक्थवानैन्द्र वायवं शंसति तेनैन्द्र वायव उक्थवान्मैत्रावरुणं शंसति तेन मैत्रावरुण उक्थवानाश्विनं शंसति तेनाश्विन उक्थवानैन्द्रं शंसाति तेन शुक्रामन्थिना उक्थवन्तौ वैश्वदेवं शंसति तेनाग्रयण उक्थवान्सारस्वतं शंसति न सारस्वतो ग्रहोऽस्ति वाक्तु सरस्वती ये तु केच वाचा ग्रहा गृह्यन्ते


394

a¥;´' v; Eten;v¨Nõe yTp[¬g;mNy;Ny; devt; p[¬ge xSyteŒNyd(-aNyduKqMp[¬ge i£yteŒNydNydSy;¥;´' g[heWu É/[yte y Ev' vedwtõ vw yjm;nSy;?y;TmtmÉmvoKq' yTp[¬g' tSm;denwnwtdupe+ytmÉmveTy;üreten ç¼n' hot; s'SkrotIit v;yVy' x's;it tSm;d;üv;Ryu" p[;," p[;,o reto ret" pu¨WSy p[qm' sM.vt" sM.vtIit yÃ;yVy' x'sit p[;,mev;Sy tTs'Sk-roTywN{ v;yv' x'sit y] v;v p[;,Stdp;no ydwN{ v;yv' x's;it p[;,;-p;n;vev;Sy tTs'Skroit mw];v¨,' x's;it tSm;d;ü’=u" pu¨WSy p[qm' sM.vt" sM.vtIit yNmw];v¨,' x'sit c=urev;Sy tTs'SkroTy;ɐn' x'sit tSm;TkÚm;r' j;t' s'vdNt ¬p vw xuÅUWte in vw ?y;ytIit yd;ɐn' x'sit Åo];mev;Sy tTs'SkroTywN{ ' x'sit tSm;TkÚm;r' j;t' s'vdNte p[it/;ryit vw g[Iv; aqo ²xr ”it ydwN{ ' x'sit vIyRmev;Sy tTs'Skroit vwdev' x'sit tSm;TkÚm;ro j;t" p’ev p[crit vwdev;in ç©;in yÃwdev' x'sTy©;Nyev;Sy tTs'Skroit s;rSvt' x'sit tSm;TkÚm;r' j;t' j`Ny; v;g;ivxit v;âG` srSvtI yTs;rSvt' x'sit v;cmev;Sy tTs'SkroTyeW vw j;to j;yte sv;R>y Et;>yo devt;>y" sveR>y ¬Kqe>y" sveR>yXzNdo>y" sveR>y" p[¬ge>y" sveR>y" svne>yo y Ev' ved ySy cwv'

annAdyaM vA etenAvarunddhe yatpra\ugAmanyAnyA devatA pra\uge fasyate'nyad-anyadukthampra\uge kriyate'nyadanyadasyAnnAdyaM graheSu dhriyate ya evaM vedaitaddha vai yajamAnasyAdhyAtmatamamivokthaM yatpra\ugaM tasmAdenainaitadupekSyatamamivetyAhuretena hyenaM hotA saMskarotIti vAyavyaM faMsAti tasmAdAhurvAyuH prANaH prANo reto retaH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti yadvAyavyaM faMsati prANamevAsya tatsaMska-rotyaindra vAyavaM faMsati yatra vAva prANastadapAno yadaindra vAyavaM faMsAti prANA-pAnAvevAsya tatsaMskaroti maitrAvaruNaM faMsAti tasmAdAhufcakSuH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti yanmaitrAvaruNaM faMsati cakSurevAsya tatsaMskarotyAfvinaM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM saMvadanta upa vai fufrUSate ni vai dhyAyatIti yadAfvinaM faMsati frotrAmevAsya tatsaMskarotyaindraM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM saMvadante pratidhArayati vai grIvA atho fira iti yadaindraM faMsati vIryamevAsya tatsaMskaroti vaifvadevaM faMsati tasmAtkumAro jAtaH pafceva pracarati vaifvadevAni hyazgAni yadvaifvadevaM faMsatyazgAnyevAsya tatsaMskaroti sArasvataM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM jaghanyA vAgAvifati vAgghi sarasvatI yatsArasvataM faMsati vAcamevAsya tatsaMskarotyeSa vai jAto jAyate sarvAbhya etAbhyo devatAbhyaH sarvebhya ukthebhyaH sarvebhyafchandobhyaH sarvebhyaH pra\ugebhyaH sarvebhyaH savanebhyo ya evaM veda yasya caivaM

annAdyaM vA etenAvarunddhe yatpraugAmanyAnyA devatA prauge fasyate'nyad-anyadukthamprauge kriyate'nyadanyadasyAnnAdyaM graheSu dhriyate ya evaM vedaitaddha vai yajamAnasyAdhyAtmatamamivokthaM yatpraugaM tasmAdenainaitadupekSyatamamivetyAhuretena hyenaM hotA saMskarotIti vAyavyaM faMsAti tasmAdAhurvAyuH prANaH prANo reto retaH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti yadvAyavyaM faMsati prANamevAsya tatsaMska-rotyaindra vAyavaM faMsati yatra vAva prANastadapAno yadaindra vAyavaM faMsAti prANA-pAnAvevAsya tatsaMskaroti maitrAvaruNaM faMsAti tasmAdAhufcakSuH puruSasya prathamaM sambhavataH sambhavatIti yanmaitrAvaruNaM faMsati cakSurevAsya tatsaMskarotyAfvinaM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM saMvadanta upa vai fufrUSate ni vai dhyAyatIti yadAfvinaM faMsati frotrAmevAsya tatsaMskarotyaindraM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM saMvadante pratidhArayati vai grIvA atho fira iti yadaindraM faMsati vIryamevAsya tatsaMskaroti vaifvadevaM faMsati tasmAtkumAro jAtaH pafceva pracarati vaifvadevAni hyazgAni yadvaifvadevaM faMsatyazgAnyevAsya tatsaMskaroti sArasvataM faMsati tasmAtkumAraM jAtaM jaghanyA vAgAvifati vAgghi sarasvatI yatsArasvataM faMsati vAcamevAsya tatsaMskarotyeSa vai jAto jAyate sarvAbhya etAbhyo devatAbhyaH sarvebhya ukthebhyaH sarvebhyafchandobhyaH sarvebhyaH praugebhyaH sarvebhyaH savanebhyo ya evaM veda yasya caivaM

अन्नाद्यं वा एतेनावरुन्द्धे यत्प्रउगामन्यान्या देवता प्रउगे शस्यतेऽन्यद्-अन्यदुक्थम्प्रउगे क्रियतेऽन्यदन्यदस्यान्नाद्यं ग्रहेषु ध्रियते य एवं वेदैतद्ध वै यजमानस्याध्यात्मतममिवोक्थं यत्प्रउगं तस्मादेनैनैतदुपेक्ष्यतममिवेत्याहुरेतेन ह्येनं होता संस्करोतीति वायव्यं शंसाति तस्मादाहुर्वायुः प्राणः प्राणो रेतो रेतः पुरुषस्य प्रथमं सम्भवतः सम्भवतीति यद्वायव्यं शंसति प्राणमेवास्य तत्संस्क-रोत्यैन्द्र वायवं शंसति यत्र वाव प्राणस्तदपानो यदैन्द्र वायवं शंसाति प्राणा-पानावेवास्य तत्संस्करोति मैत्रावरुणं शंसाति तस्मादाहुश्चक्षुः पुरुषस्य प्रथमं सम्भवतः सम्भवतीति यन्मैत्रावरुणं शंसति चक्षुरेवास्य तत्संस्करोत्याश्विनं शंसति तस्मात्कुमारं जातं संवदन्त उप वै शुश्रूषते नि वै ध्यायतीति यदाश्विनं शंसति श्रोत्रामेवास्य तत्संस्करोत्यैन्द्रं शंसति तस्मात्कुमारं जातं संवदन्ते प्रतिधारयति वै ग्रीवा अथो शिर इति यदैन्द्रं शंसति वीर्यमेवास्य तत्संस्करोति वैश्वदेवं शंसति तस्मात्कुमारो जातः पश्चेव प्रचरति वैश्वदेवानि ह्यङ्गानि यद्वैश्वदेवं शंसत्यङ्गान्येवास्य तत्संस्करोति सारस्वतं शंसति तस्मात्कुमारं जातं जघन्या वागाविशति वाग्घि सरस्वती यत्सारस्वतं शंसति वाचमेवास्य तत्संस्करोत्येष वै जातो जायते सर्वाभ्य एताभ्यो देवताभ्यः सर्वेभ्य उक्थेभ्यः सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः सर्वेभ्यः प्रउगेभ्यः सर्वेभ्यः सवनेभ्यो य एवं वेद यस्य चैवं

अन्नाद्यं वा एतेनावरुन्द्धे यत्प्रौगामन्यान्या देवता प्रौगे शस्यतेऽन्यद्-अन्यदुक्थम्प्रौगे क्रियतेऽन्यदन्यदस्यान्नाद्यं ग्रहेषु ध्रियते य एवं वेदैतद्ध वै यजमानस्याध्यात्मतममिवोक्थं यत्प्रौगं तस्मादेनैनैतदुपेक्ष्यतममिवेत्याहुरेतेन ह्येनं होता संस्करोतीति वायव्यं शंसाति तस्मादाहुर्वायुः प्राणः प्राणो रेतो रेतः पुरुषस्य प्रथमं सम्भवतः सम्भवतीति यद्वायव्यं शंसति प्राणमेवास्य तत्संस्क-रोत्यैन्द्र वायवं शंसति यत्र वाव प्राणस्तदपानो यदैन्द्र वायवं शंसाति प्राणा-पानावेवास्य तत्संस्करोति मैत्रावरुणं शंसाति तस्मादाहुश्चक्षुः पुरुषस्य प्रथमं सम्भवतः सम्भवतीति यन्मैत्रावरुणं शंसति चक्षुरेवास्य तत्संस्करोत्याश्विनं शंसति तस्मात्कुमारं जातं संवदन्त उप वै शुश्रूषते नि वै ध्यायतीति यदाश्विनं शंसति श्रोत्रामेवास्य तत्संस्करोत्यैन्द्रं शंसति तस्मात्कुमारं जातं संवदन्ते प्रतिधारयति वै ग्रीवा अथो शिर इति यदैन्द्रं शंसति वीर्यमेवास्य तत्संस्करोति वैश्वदेवं शंसति तस्मात्कुमारो जातः पश्चेव प्रचरति वैश्वदेवानि ह्यङ्गानि यद्वैश्वदेवं शंसत्यङ्गान्येवास्य तत्संस्करोति सारस्वतं शंसति तस्मात्कुमारं जातं जघन्या वागाविशति वाग्घि सरस्वती यत्सारस्वतं शंसति वाचमेवास्य तत्संस्करोत्येष वै जातो जायते सर्वाभ्य एताभ्यो देवताभ्यः सर्वेभ्य उक्थेभ्यः सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः सर्वेभ्यः प्रौगेभ्यः सर्वेभ्यः सवनेभ्यो य एवं वेद यस्य चैवं


399

p[;,;n;' v; EtduKq' yTp[¬g' s¢ devt;" x'sit s¢ vw xIW*R p[;,;" xIWR¥ev tTp[;,;Nd/;it ikù s yjm;nSy p;p.{ m;i{ yeteit h Sm;h yoŒSy hot; Sy;idTy]wvwn' yq; k;myet tq; kÚy;R´' k;myet p[;,enwn' Vy/Ry;nIit v;yVymSy luB/' x'sedOc' v; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/Mp[,enwvwn' tÃä-/Ryit yMk;myet p[;n;p;n;>y;men' Vy/Ry;nITywN{ v;yvmSy luB/' x'sedOc' v; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/Mp[;,;p;n;>y;mevwn' tÃä/Ryit y' k;myet c=uWwn' Vy/;RynIit mw];v¨,mSy luB/' x'sedOcMv; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/' c=uWwvwnm(tÃä/Ryit y' k;myet Åo]e,wn' Vy/Ry;nITy;ɐnmSy luB/' x'sedOc' v; pd' vtIy;ÿenwv tLluB/' Åo]e,wvwn' tÃä/Ryit y' k;myet vIyeR,wn' Vy/Ry;nITywN{ mSy luB/' x'sedOc' v; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/' vIyeRnwvwn;' tÃä/Ryit y' k;myet;©øren' Vy/Ry;nIit vwdevmSy luB/' x'sedOc' v; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/-m©ørevwn' tÃä/Ryit y' k;myet v;cwn' Vy/Ry;nIit s;rSvtmSy luB/' x'sedOc' v; pd' v;tIy;ÿenwv tLluB/' v;cwvwn' tÃä/Ryit ymu k;myet svwRrenm©ø" sveR,;Tmn; sm/Ry;nITyetdev;Sy yq;pUvRmOju KlO¢' x'seTs-vwRrevwn' td©ø" sveR,;Tmn; sm/Ryit svwRr©ø" sveR,;Tmn; smO?yte y Ev'

prANAnAM vA etadukthaM yatpra\ugaM sapta devatAH faMsati sapta vai fIrSau prANAH fIrSanneva tatprANAndadhAti kiM sa yajamAnasya pApabhadra mAdri yeteti ha smAha yo'sya hotA syAdityatraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAdyaM kAmayeta prANenainaM vyardhayAnIti vAyavyamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhampraNenaivainaM tadvya-rdhayati yamkAmayeta prAnApAnAbhyAmenaM vyardhayAnItyaindra vAyavamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhamprANApAnAbhyAmevainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta cakSuSainaM vyardhAyanIti maitrAvaruNamasya lubdhaM faMsedqcamvA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM cakSuSaivainamtadvyardhayati yaM kAmayeta frotreNainaM vyardhayAnItyAfvinamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vatIyAttenaiva tallubdhaM frotreNaivainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vIryeNainaM vyardhayAnItyaindra masya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM vIryenaivainAM tadvyardhayati yaM kAmayetAzgairenaM vyardhayAnIti vaifvadevamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdha-mazgairevainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vAcainaM vyardhayAnIti sArasvatamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM vAcaivainaM tadvyardhayati yamu kAmayeta sarvairenamazgaiH sarveNAtmanA samardhayAnItyetadevAsya yathApUrvamqju kl\qptaM faMsetsa-rvairevainaM tadazgaiH sarveNAtmanA samardhayati sarvairazgaiH sarveNAtmanA samqdhyate ya evaM

prANAnAM vA etadukthaM yatpraugaM sapta devatAH faMsati sapta vai fIrSau prANAH fIrSanneva tatprANAndadhAti kiM sa yajamAnasya pApabhadra mAdri yeteti ha smAha yo'sya hotA syAdityatraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAdyaM kAmayeta prANenainaM vyardhayAnIti vAyavyamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhampraNenaivainaM tadvya-rdhayati yamkAmayeta prAnApAnAbhyAmenaM vyardhayAnItyaindra vAyavamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhamprANApAnAbhyAmevainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta cakSuSainaM vyardhAyanIti maitrAvaruNamasya lubdhaM faMsedqcamvA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM cakSuSaivainamtadvyardhayati yaM kAmayeta frotreNainaM vyardhayAnItyAfvinamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vatIyAttenaiva tallubdhaM frotreNaivainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vIryeNainaM vyardhayAnItyaindra masya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM vIryenaivainAM tadvyardhayati yaM kAmayetAzgairenaM vyardhayAnIti vaifvadevamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdha-mazgairevainaM tadvyardhayati yaM kAmayeta vAcainaM vyardhayAnIti sArasvatamasya lubdhaM faMsedqcaM vA padaM vAtIyAttenaiva tallubdhaM vAcaivainaM tadvyardhayati yamu kAmayeta sarvairenamazgaiH sarveNAtmanA samardhayAnItyetadevAsya yathApUrvamqju k\ptaM faMsetsa-rvairevainaM tadazgaiH sarveNAtmanA samardhayati sarvairazgaiH sarveNAtmanA samqdhyate ya evaM

प्राणानां वा एतदुक्थं यत्प्रउगं सप्त देवताः शंसति सप्त वै शीर्षौ प्राणाः शीर्षन्नेव तत्प्राणान्दधाति किं स यजमानस्य पापभद्र माद्रि येतेति ह स्माह योऽस्य होता स्यादित्यत्रैवैनं यथा कामयेत तथा कुर्याद्यं कामयेत प्राणेनैनं व्यर्धयानीति वायव्यमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धम्प्रणेनैवैनं तद्व्य-र्धयति यम्कामयेत प्रानापानाभ्यामेनं व्यर्धयानीत्यैन्द्र वायवमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धम्प्राणापानाभ्यामेवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत चक्षुषैनं व्यर्धायनीति मैत्रावरुणमस्य लुब्धं शंसेदृचम्वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं चक्षुषैवैनम्तद्व्यर्धयति यं कामयेत श्रोत्रेणैनं व्यर्धयानीत्याश्विनमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वतीयात्तेनैव तल्लुब्धं श्रोत्रेणैवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत वीर्येणैनं व्यर्धयानीत्यैन्द्र मस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं वीर्येनैवैनां तद्व्यर्धयति यं कामयेताङ्गैरेनं व्यर्धयानीति वैश्वदेवमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्ध-मङ्गैरेवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत वाचैनं व्यर्धयानीति सारस्वतमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं वाचैवैनं तद्व्यर्धयति यमु कामयेत सर्वैरेनमङ्गैः सर्वेणात्मना समर्धयानीत्येतदेवास्य यथापूर्वमृजु क्लृप्तं शंसेत्स-र्वैरेवैनं तदङ्गैः सर्वेणात्मना समर्धयति सर्वैरङ्गैः सर्वेणात्मना समृध्यते य एवं

प्राणानां वा एतदुक्थं यत्प्रौगं सप्त देवताः शंसति सप्त वै शीर्षौ प्राणाः शीर्षन्नेव तत्प्राणान्दधाति किं स यजमानस्य पापभद्र माद्रि येतेति ह स्माह योऽस्य होता स्यादित्यत्रैवैनं यथा कामयेत तथा कुर्याद्यं कामयेत प्राणेनैनं व्यर्धयानीति वायव्यमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धम्प्रणेनैवैनं तद्व्य-र्धयति यम्कामयेत प्रानापानाभ्यामेनं व्यर्धयानीत्यैन्द्र वायवमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धम्प्राणापानाभ्यामेवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत चक्षुषैनं व्यर्धायनीति मैत्रावरुणमस्य लुब्धं शंसेदृचम्वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं चक्षुषैवैनम्तद्व्यर्धयति यं कामयेत श्रोत्रेणैनं व्यर्धयानीत्याश्विनमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वतीयात्तेनैव तल्लुब्धं श्रोत्रेणैवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत वीर्येणैनं व्यर्धयानीत्यैन्द्र मस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं वीर्येनैवैनां तद्व्यर्धयति यं कामयेताङ्गैरेनं व्यर्धयानीति वैश्वदेवमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्ध-मङ्गैरेवैनं तद्व्यर्धयति यं कामयेत वाचैनं व्यर्धयानीति सारस्वतमस्य लुब्धं शंसेदृचं वा पदं वातीयात्तेनैव तल्लुब्धं वाचैवैनं तद्व्यर्धयति यमु कामयेत सर्वैरेनमङ्गैः सर्वेणात्मना समर्धयानीत्येतदेवास्य यथापूर्वमृजु कॢप्तं शंसेत्स-र्वैरेवैनं तदङ्गैः सर्वेणात्मना समर्धयति सर्वैरङ्गैः सर्वेणात्मना समृध्यते य एवं


414

vj[o v; EW yÃW$(k;ro y' iÃãy;ÿ' ?y;yeÃW$(kárãy'StâSm¥ev t' vj[m;Sq;pyit W± ”it vW$(kroit W@±v; Atv AtUnev tTk-LpyTyOtUNp[itÏ;pyTyOtUNvw p[ititÏt ”d' svRmnup[ititÏit yidd' ikùc p[ititÏit y Ev' ved tdu h Sm;h ihr

vajro vA eSa yadvaSaTkAro yaM dviSyAttaM dhyAyedvaSaTkariSyaMstasminneva taM vajramAsthApayati SaL iti vaSaTkaroti SaDvA qtava qtUneva tatka-lpayatyqtUnpratiSThApayatyqtUnvai pratitiSThata idaM sarvamanupratitiSThati yadidaM kiMca pratitiSThati ya evaM veda tadu ha smAha hiraNyadanbaida etAni vA etena SaTpratiSThApayati dyaurantarikSe pratiSThitAntarikSampqthivyAmpqthivyapsvApaH satye satyambrahmaNi brahma tapasItyetA eva tatpratiSThAH pratitiSThantIridaM sarvama-nupratitiSThati yadidaM kiMca pratitiSThati ya evaM veda vauSaL iti vaSaTkarotyasau vAva vAvqtavaH SaL etameva tadqtuSvAdadhAtyqtuSu pratiSThApayati yAdqgiva vai

vajro vA eSa yadvaSaTkAro yaM dviSyAttaM dhyAyedvaSaTkariSyaMstasminneva taM vajramAsthApayati Sa[L] iti vaSaTkaroti SaDvA qtava qtUneva tatka-lpayatyqtUnpratiSThApayatyqtUnvai pratitiSThata idaM sarvamanupratitiSThati yadidaM kiMca pratitiSThati ya evaM veda tadu ha smAha hiraNyadanbaida etAni vA etena SaTpratiSThApayati dyaurantarikSe pratiSThitAntarikSampqthivyAmpqthivyapsvApaH satye satyambrahmaNi brahma tapasItyetA eva tatpratiSThAH pratitiSThantIridaM sarvama-nupratitiSThati yadidaM kiMca pratitiSThati ya evaM veda vauSa[L] iti vaSaTkarotyasau vAva vAvqtavaH Sa[L] etameva tadqtuSvAdadhAtyqtuSu pratiSThApayati yAdqgiva vai

वज्रो वा एष यद्वषट्कारो यं द्विष्यात्तं ध्यायेद्वषट्करिष्यंस्तस्मिन्नेव तं वज्रमास्थापयति षळ् इति वषट्करोति षड्वा ऋतव ऋतूनेव तत्क-ल्पयत्यृतून्प्रतिष्ठापयत्यृतून्वै प्रतितिष्ठत इदं सर्वमनुप्रतितिष्ठति यदिदं किंच प्रतितिष्ठति य एवं वेद तदु ह स्माह हिरण्यदन्बैद एतानि वा एतेन षट्प्रतिष्ठापयति द्यौरन्तरिक्षे प्रतिष्ठितान्तरिक्षम्पृथिव्याम्पृथिव्यप्स्वापः सत्ये सत्यम्ब्रह्मणि ब्रह्म तपसीत्येता एव तत्प्रतिष्ठाः प्रतितिष्ठन्तीरिदं सर्वम-नुप्रतितिष्ठति यदिदं किंच प्रतितिष्ठति य एवं वेद वौषळ् इति वषट्करोत्यसौ वाव वावृतवः षळ् एतमेव तदृतुष्वादधात्यृतुषु प्रतिष्ठापयति यादृगिव वै

वज्रो वा एष यद्वषट्कारो यं द्विष्यात्तं ध्यायेद्वषट्करिष्यंस्तस्मिन्नेव तं वज्रमास्थापयति षळ् इति वषट्करोति षड्वा ऋतव ऋतूनेव तत्क-ल्पयत्यृतून्प्रतिष्ठापयत्यृतून्वै प्रतितिष्ठत इदं सर्वमनुप्रतितिष्ठति यदिदं किंच प्रतितिष्ठति य एवं वेद तदु ह स्माह हिरण्यदन्बैद एतानि वा एतेन षट्प्रतिष्ठापयति द्यौरन्तरिक्षे प्रतिष्ठितान्तरिक्षम्पृथिव्याम्पृथिव्यप्स्वापः सत्ये सत्यम्ब्रह्मणि ब्रह्म तपसीत्येता एव तत्प्रतिष्ठाः प्रतितिष्ठन्तीरिदं सर्वम-नुप्रतितिष्ठति यदिदं किंच प्रतितिष्ठति य एवं वेद वौषळ् इति वषट्करोत्यसौ वाव वावृतवः षळ् एतमेव तदृतुष्वादधात्यृतुषु प्रतिष्ठापयति यादृगिव वै


419

]yo vw vW$(k;r; vj[o /;mzi{ ÿ_h( s ymevo°wbR²l vW$(kroit s vj[St'-tMp[hrit iÃWte .[;tOVy;y v/' yoŒSy StOTyStSmw SttRvw tSm;Ts .[;tOVyvt; vW$(ÕTyoŒq y" sm" s'ttoŒinh;R,cR" s /;mzÿ'tMp[j;’ pxv’;nUpitÏ;Nte tSm;Ts p[j;k;men pxuk;men vW$(ÕTyoŒq yenwv W± avr;Ýoit s árÿ_o ár,KTy;Tm;n' ár,áÿ_ yjm;nMp;pIy;NvW$(kt;R .vit p;pIy;NySmw vW$(kroit tSm;ÿSy;x;' ney;²Tkù s yjm;nSy p;p.{ m;i{ yeteit h Sm;h yoŒSy hot; Sy;idTy]wvwn' yq; k;myet tq; kÚy;R´' k;myet yqwv;nIj;noŒ.Uÿqwvej;n" Sy;idit yqwv;Sy Ac-Mb[Uy;ÿqwv;Sy vW$(kÚy;RTsdOxmevwn' tTkroit y' k;myet p;pI-y;NSy;idTyu°wStr;mSy AcmuKTv; xnwStr;' vW$(kÚy;RTp;pIy;'smevwn' tTkroit y' k;myet Åey;NSy;idit xnwStr;mSy AcmuKTvo°wStr;' vW$(kÚy;Rc( Éz^y Evwn' t¾Cz^y;m;d/;it s'ttmOc; vW$(ÕTy' s'tTyw

trayo vai vaSaTkArA vajro dhAmachadri ktah sa yamevoccairbali vaSaTkaroti sa vajrastaM-tampraharati dviSate bhrAtqvyAya vadhaM yo'sya stqtyastasmai startavai tasmAtsa bhrAtqvyavatA vaSaTkqtyo'tha yaH samaH saMtato'nirhANarcaH sa dhAmachattaMtamprajAfca pafavafcAnUpatiSThAnte tasmAtsa prajAkAmena pafukAmena vaSaTkqtyo'tha yenaiva SaL avarAdhnoti sa rikto riNaktyAtmAnaM riNakti yajamAnampApIyAnvaSaTkartA bhavati pApIyAnyasmai vaSaTkaroti tasmAttasyAfAM neyAtkiM sa yajamAnasya pApabhadra mAdri yeteti ha smAha yo'sya hotA syAdityatraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAdyaM kAmayeta yathaivAnIjAno'bhUttathaivejAnaH syAditi yathaivAsya qca-mbrUyAttathaivAsya vaSaTkuryAtsadqfamevainaM tatkaroti yaM kAmayeta pApI-yAnsyAdityuccaistarAmasya qcamuktvA fanaistarAM vaSaTkuryAtpApIyAMsamevainaM tatkaroti yaM kAmayeta freyAnsyAditi fanaistarAmasya qcamuktvoccaistarAM vaSaTkuryAc chriya evainaM tacchriyAmAdadhAti saMtatamqcA vaSaTkqtyaM saMtatyai

trayo vai vaSaTkArA vajro dhAmachadri ktah sa yamevoccairbali vaSaTkaroti sa vajrastaM-tampraharati dviSate bhrAtqvyAya vadhaM yo'sya stqtyastasmai startavai tasmAtsa bhrAtqvyavatA vaSaTkqtyo'tha yaH samaH saMtato'nirhANarcaH sa dhAmachattaMtamprajAfca pafavafcAnUpatiSThAnte tasmAtsa prajAkAmena pafukAmena vaSaTkqtyo'tha yenaiva Sa[L] avarAdhnoti sa rikto riNaktyAtmAnaM riNakti yajamAnampApIyAnvaSaTkartA bhavati pApIyAnyasmai vaSaTkaroti tasmAttasyAfAM neyAtkiM sa yajamAnasya pApabhadra mAdri yeteti ha smAha yo'sya hotA syAdityatraivainaM yathA kAmayeta tathA kuryAdyaM kAmayeta yathaivAnIjAno'bhUttathaivejAnaH syAditi yathaivAsya qca-mbrUyAttathaivAsya vaSaTkuryAtsadqfamevainaM tatkaroti yaM kAmayeta pApI-yAnsyAdityuccaistarAmasya qcamuktvA fanaistarAM vaSaTkuryAtpApIyAMsamevainaM tatkaroti yaM kAmayeta freyAnsyAditi fanaistarAmasya qcamuktvoccaistarAM vaSaTkuryAc chriya evainaM tacchriyAmAdadhAti saMtatamqcA vaSaTkqtyaM saMtatyai

त्रयो वै वषट्कारा वज्रो धामछद्रि क्तह् स यमेवोच्चैर्बलि वषट्करोति स वज्रस्तं-तम्प्रहरति द्विषते भ्रातृव्याय वधं योऽस्य स्तृत्यस्तस्मै स्तर्तवै तस्मात्स भ्रातृव्यवता वषट्कृत्योऽथ यः समः संततोऽनिर्हाणर्चः स धामछत्तंतम्प्रजाश्च पशवश्चानूपतिष्ठान्ते तस्मात्स प्रजाकामेन पशुकामेन वषट्कृत्योऽथ येनैव षळ् अवराध्नोति स रिक्तो रिणक्त्यात्मानं रिणक्ति यजमानम्पापीयान्वषट्कर्ता भवति पापीयान्यस्मै वषट्करोति तस्मात्तस्याशां नेयात्किं स यजमानस्य पापभद्र माद्रि येतेति ह स्माह योऽस्य होता स्यादित्यत्रैवैनं यथा कामयेत तथा कुर्याद्यं कामयेत यथैवानीजानोऽभूत्तथैवेजानः स्यादिति यथैवास्य ऋच-म्ब्रूयात्तथैवास्य वषट्कुर्यात्सदृशमेवैनं तत्करोति यं कामयेत पापी-यान्स्यादित्युच्चैस्तरामस्य ऋचमुक्त्वा शनैस्तरां वषट्कुर्यात्पापीयांसमेवैनं तत्करोति यं कामयेत श्रेयान्स्यादिति शनैस्तरामस्य ऋचमुक्त्वोच्चैस्तरां वषट्कुर्याच् छ्रिय एवैनं तच्छ्रियामादधाति संततमृचा वषट्कृत्यं संतत्यै

त्रयो वै वषट्कारा वज्रो धामछद्रि क्तह् स यमेवोच्चैर्बलि वषट्करोति स वज्रस्तं-तम्प्रहरति द्विषते भ्रातृव्याय वधं योऽस्य स्तृत्यस्तस्मै स्तर्तवै तस्मात्स भ्रातृव्यवता वषट्कृत्योऽथ यः समः संततोऽनिर्हाणर्चः स धामछत्तंतम्प्रजाश्च पशवश्चानूपतिष्ठान्ते तस्मात्स प्रजाकामेन पशुकामेन वषट्कृत्योऽथ येनैव षळ् अवराध्नोति स रिक्तो रिणक्त्यात्मानं रिणक्ति यजमानम्पापीयान्वषट्कर्ता भवति पापीयान्यस्मै वषट्करोति तस्मात्तस्याशां नेयात्किं स यजमानस्य पापभद्र माद्रि येतेति ह स्माह योऽस्य होता स्यादित्यत्रैवैनं यथा कामयेत तथा कुर्याद्यं कामयेत यथैवानीजानोऽभूत्तथैवेजानः स्यादिति यथैवास्य ऋच-म्ब्रूयात्तथैवास्य वषट्कुर्यात्सदृशमेवैनं तत्करोति यं कामयेत पापी-यान्स्यादित्युच्चैस्तरामस्य ऋचमुक्त्वा शनैस्तरां वषट्कुर्यात्पापीयांसमेवैनं तत्करोति यं कामयेत श्रेयान्स्यादिति शनैस्तरामस्य ऋचमुक्त्वोच्चैस्तरां वषट्कुर्याच् छ्रिय एवैनं तच्छ्रियामादधाति संततमृचा वषट्कृत्यं संतत्यै


445

devivx" kLpÉytVy; ”Ty;üXzNdXzNdÉs p[itÏ;PyÉmit xo's;-voÉmTy;×yte p[;t"svne } y=re, x's;modwvoÉmTy?vyuR" p[itgO,;it p;=re, td·;=r' sMp´teŒ·;=r; vw g;y]I g;y]Imev tTpur-St;Tp[;t"svneŒcIKlOpt;muKq' v;cITy;h xSTv; ctur=rmomuKqx; ”-Ty?vyuR’tur=r' tdÏ;=r'sMp´teŒ·;=r; vw g;y]I g;y]Imev tdu.yt" p[;t"svneŒcIKlOpt;m?vyoR xo's;voÉmTy;×yte m?y'idne WÂ=re, x's;modwvoÉmTy?vyuR" p[itgO,;it p;=re, tdek;dx;=r' sMp´t Ek;-dx;=r; vw i]·‘p( i]·‘.mev tTpurSt;Nm?y'idneŒcIKlOpt;muKq' v;cI-N{ ;yeTy;h xSTv; s¢;=rmomuKqx; ”Ty?vyuR’tur=r' tdek;dx;=r' sMp´t Ek;dx;=r; vw i]·‘p( i]·‘.mev tdu.yto m?y'-idneŒcIKlOpt;m?vyoR xoxo's;voÉmTy;×yte tOtIysvne s¢;=re, x's;modwvoÉmTy?vyuR" p[itgO,;it p;=re, td(Ã;dx;=r' sMp´te Ã;dx;=;r vw jgtI jgitmev tTpurSt;ÿOtIysvneŒcIKlOpt;muKq' v;cIN{ ;y deve>y ”Ty;h xSTvwk;dx;=rmoÉmTy?vyuRrek;=r' td(Ã;-dx;=r' sMp´te Ã;dx;=r vw jgtI jgtImev tdu.ytStOtIysv-neŒcIKlOpt;' tdetdOiW" pXy¥>ynUv;c yí;y]e aÉ/ g;y]m;iht' ]w·‘.;Ã; ]w·‘.' inrt=t yÃ; jgÆgTy;ihtMpd' y ”ÿiÃduSte amOtTvm;nxuárTyetÃw

devavifaH kalpayitavyA ityAhufchandafchandasi pratiSThApyamiti foMsA-vomityAhvayate prAtaHsavane tr?yakSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa tadaSTAkSaraM sampadyate'STAkSarA vai gAyatrI gAyatrImeva tatpura-stAtprAtaHsavane'cIkl\qpatAmukthaM vAcItyAha fastvA caturakSaramomukthafA i-tyadhvaryufcaturakSaraM tadaSThAkSaraMsampadyate'STAkSarA vai gAyatrI gAyatrImeva tadubhayataH prAtaHsavane'cIkl\qpatAmadhvaryo foMsAvomityAhvayate madhyaMdine SaLakSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa tadekAdafAkSaraM sampadyata ekA-dafAkSarA vai triSTup triSTubhameva tatpurastAnmadhyaMdine'cIkl\qpatAmukthaM vAcI-ndra ?AyetyAha fastvA saptAkSaramomukthafA ityadhvaryufcaturakSaraM tadekAdafAkSaraM sampadyata ekAdafAkSarA vai triSTup triSTubhameva tadubhayato madhyaM-dine'cIkl\qpatAmadhvaryo fofoMsAvomityAhvayate tqtIyasavane saptAkSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa taddvAdafAkSaraM sampadyate dvAdafAkSAra vai jagatI jagatimeva tatpurastAttqtIyasavane'cIkl\qpatAmukthaM vAcIndra ?Aya devebhya ityAha fastvaikAdafAkSaramomityadhvaryurekAkSaraM taddvA-dafAkSaraM sampadyate dvAdafAkSara vai jagatI jagatImeva tadubhayatastqtIyasava-ne'cIkl\qpatAM tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca yadgAyatre adhi gAyatramAhitaM traiSTubhAdvA traiSTubhaM niratakSata yadvA jagajjagatyAhitampadaM ya ittadviduste amqtatvamAnafurityetadvai

devavifaH kalpayitavyA ityAhufchandafchandasi pratiSThApyamiti fOsA-vomityAhvayate prAtaHsavane tr! yakSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa tadaSTAkSaraM sampadyate'STAkSarA vai gAyatrI gAyatrImeva tatpura-stAtprAtaHsavane'cIk\patAmukthaM vAcItyAha fastvA caturakSaramomukthafA i-tyadhvaryufcaturakSaraM tadaSThAkSaraMsampadyate'STAkSarA vai gAyatrI gAyatrImeva tadubhayataH prAtaHsavane'cIk\patAmadhvaryo fOsAvomityAhvayate madhyaMdine Sa[L]akSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa tadekAdafAkSaraM sampadyata ekA-dafAkSarA vai triSTup triSTubhameva tatpurastAnmadhyaMdine'cIk\patAmukthaM vAcI-ndrA yetyAha fastvA saptAkSaramomukthafA ityadhvaryufcaturakSaraM tadekAdafAkSaraM sampadyata ekAdafAkSarA vai triSTup triSTubhameva tadubhayato madhyaM-dine'cIk\patAmadhvaryo fofOsAvomityAhvayate tqtIyasavane saptAkSareNa faMsAmodaivomityadhvaryuH pratigqNAti paxcAkSareNa taddvAdafAkSaraM sampadyate dvAdafAkSAra vai jagatI jagatimeva tatpurastAttqtIyasavane'cIk\patAmukthaM vAcIndrA ya devebhya ityAha fastvaikAdafAkSaramomityadhvaryurekAkSaraM taddvA-dafAkSaraM sampadyate dvAdafAkSara vai jagatI jagatImeva tadubhayatastqtIyasava-ne'cIk\patAM tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca yadgAyatre adhi gAyatramAhitaM traiSTubhAdvA traiSTubhaM niratakSata yadvA jagajjagatyAhitampadaM ya ittadviduste amqtatvamAnafurityetadvai

देवविशः कल्पयितव्या इत्याहुश्छन्दश्छन्दसि प्रतिष्ठाप्यमिति शोंसा-वोमित्याह्वयते प्रातःसवने त्र्?यक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तदष्टाक्षरं सम्पद्यतेऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रीमेव तत्पुर-स्तात्प्रातःसवनेऽचीक्लृपतामुक्थं वाचीत्याह शस्त्वा चतुरक्षरमोमुक्थशा इ-त्यध्वर्युश्चतुरक्षरं तदष्ठाक्षरंसम्पद्यतेऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रीमेव तदुभयतः प्रातःसवनेऽचीक्लृपतामध्वर्यो शोंसावोमित्याह्वयते मध्यंदिने षळक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तदेकादशाक्षरं सम्पद्यत एका-दशाक्षरा वै त्रिष्टुप् त्रिष्टुभमेव तत्पुरस्तान्मध्यंदिनेऽचीक्लृपतामुक्थं वाची-न्द्र ?ायेत्याह शस्त्वा सप्ताक्षरमोमुक्थशा इत्यध्वर्युश्चतुरक्षरं तदेकादशाक्षरं सम्पद्यत एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप् त्रिष्टुभमेव तदुभयतो मध्यं-दिनेऽचीक्लृपतामध्वर्यो शोशोंसावोमित्याह्वयते तृतीयसवने सप्ताक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तद्द्वादशाक्षरं सम्पद्यते द्वादशाक्षार वै जगती जगतिमेव तत्पुरस्तात्तृतीयसवनेऽचीक्लृपतामुक्थं वाचीन्द्र ?ाय देवेभ्य इत्याह शस्त्वैकादशाक्षरमोमित्यध्वर्युरेकाक्षरं तद्द्वा-दशाक्षरं सम्पद्यते द्वादशाक्षर वै जगती जगतीमेव तदुभयतस्तृतीयसव-नेऽचीक्लृपतां तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत यद्वा जगज्जगत्याहितम्पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुरित्येतद्वै

देवविशः कल्पयितव्या इत्याहुश्छन्दश्छन्दसि प्रतिष्ठाप्यमिति शॐसा-वोमित्याह्वयते प्रातःसवने त्र्! यक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तदष्टाक्षरं सम्पद्यतेऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रीमेव तत्पुर-स्तात्प्रातःसवनेऽचीकॢपतामुक्थं वाचीत्याह शस्त्वा चतुरक्षरमोमुक्थशा इ-त्यध्वर्युश्चतुरक्षरं तदष्ठाक्षरंसम्पद्यतेऽष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रीमेव तदुभयतः प्रातःसवनेऽचीकॢपतामध्वर्यो शॐसावोमित्याह्वयते मध्यंदिने षळक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तदेकादशाक्षरं सम्पद्यत एका-दशाक्षरा वै त्रिष्टुप् त्रिष्टुभमेव तत्पुरस्तान्मध्यंदिनेऽचीकॢपतामुक्थं वाची-न्द्रा येत्याह शस्त्वा सप्ताक्षरमोमुक्थशा इत्यध्वर्युश्चतुरक्षरं तदेकादशाक्षरं सम्पद्यत एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप् त्रिष्टुभमेव तदुभयतो मध्यं-दिनेऽचीकॢपतामध्वर्यो शोशॐसावोमित्याह्वयते तृतीयसवने सप्ताक्षरेण शंसामोदैवोमित्यध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्चाक्षरेण तद्द्वादशाक्षरं सम्पद्यते द्वादशाक्षार वै जगती जगतिमेव तत्पुरस्तात्तृतीयसवनेऽचीकॢपतामुक्थं वाचीन्द्रा य देवेभ्य इत्याह शस्त्वैकादशाक्षरमोमित्यध्वर्युरेकाक्षरं तद्द्वा-दशाक्षरं सम्पद्यते द्वादशाक्षर वै जगती जगतीमेव तदुभयतस्तृतीयसव-नेऽचीकॢपतां तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत यद्वा जगज्जगत्याहितम्पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुरित्येतद्वै


450

p[j;pitvwR yD' zNd;'És deve>yo .;g/ey;in Vy.jTs g;y]Imev;¦ye vsu>y" p[;t"svneŒ.j²T]·‘.ÉmN{ ;y ¨{ e>yo m?y'idne jgtI' ive>yo deve>y a;idTye>yStOtIysvneŒq;Sy yTSv' zNd a;sIdnu·‘p( t;mudNt-m>yud*hdz;v;k¡y;mÉ. swnmb[vIdnu·‘PTv' Nvev dev;n;Mp;ipÏoŒÉs ySy teŒh' Sv' zNdoŒâSm y;MmodNtm>yud*hIrz;v;k¡y;mÉ.it tdj;n;Ts Sv' somm;hrTs Sve someŒg[Mmu%mÉ. py;Rhrdnu·‘.' tSm;Ãnu·‘bÉg[y; mu:y; yuJyte sveRW;' svn;n;mÉg[yo mu:yo .vit ÅeÏt;mXnute y Ev' ved Sve vw s tTsomeŒkLpyÿSm;´] Kv c yjm;nvxo .vit kLpt Ev

prajApatirvai yajxaM chandAMsi devebhyo bhAgadheyAni vyabhajatsa gAyatrImevAgnaye vasubhyaH prAtaHsavane'bhajattriSTubhamindra ?Aya rudre bhyo madhyaMdine jagatIM vifvebhyo devebhya AdityebhyastqtIyasavane'thAsya yatsvaM chanda AsIdanuSTup tAmudanta-mabhyudauhadachAvAkIyAmabhi sainamabravIdanuSTuptvaM nveva devAnAmpApiSTho'si yasya te'haM svaM chando'smi yAmmodantamabhyudauhIrachAvAkIyAmabhiti tadajAnAtsa svaM somamAharatsa sve some'grammukhamabhi paryAharadanuSTubhaM tasmAdvanuSTubagriyA mukhyA yujyate sarveSAM savanAnAmagriyo mukhyo bhavati freSThatAmafnute ya evaM veda sve vai sa tatsome'kalpayattasmAdyatra kva ca yajamAnavafo bhavati kalpata eva

prajApatirvai yajxaM chandAMsi devebhyo bhAgadheyAni vyabhajatsa gAyatrImevAgnaye vasubhyaH prAtaHsavane'bhajattriSTubhamindrA ya rudre bhyo madhyaMdine jagatIM vifvebhyo devebhya AdityebhyastqtIyasavane'thAsya yatsvaM chanda AsIdanuSTup tAmudanta-mabhyudauhadachAvAkIyAmabhi sainamabravIdanuSTuptvaM nveva devAnAmpApiSTho'si yasya te'haM svaM chando'smi yAmmodantamabhyudauhIrachAvAkIyAmabhiti tadajAnAtsa svaM somamAharatsa sve some'grammukhamabhi paryAharadanuSTubhaM tasmAdvanuSTubagriyA mukhyA yujyate sarveSAM savanAnAmagriyo mukhyo bhavati freSThatAmafnute ya evaM veda sve vai sa tatsome'kalpayattasmAdyatra kva ca yajamAnavafo bhavati kalpata eva

प्रजापतिर्वै यज्ञं छन्दांसि देवेभ्यो भागधेयानि व्यभजत्स गायत्रीमेवाग्नये वसुभ्यः प्रातःसवनेऽभजत्त्रिष्टुभमिन्द्र ?ाय रुद्रे भ्यो मध्यंदिने जगतीं विश्वेभ्यो देवेभ्य आदित्येभ्यस्तृतीयसवनेऽथास्य यत्स्वं छन्द आसीदनुष्टुप् तामुदन्त-मभ्युदौहदछावाकीयामभि सैनमब्रवीदनुष्टुप्त्वं न्वेव देवानाम्पापिष्ठोऽसि यस्य तेऽहं स्वं छन्दोऽस्मि याम्मोदन्तमभ्युदौहीरछावाकीयामभिति तदजानात्स स्वं सोममाहरत्स स्वे सोमेऽग्रम्मुखमभि पर्याहरदनुष्टुभं तस्माद्वनुष्टुबग्रिया मुख्या युज्यते सर्वेषां सवनानामग्रियो मुख्यो भवति श्रेष्ठतामश्नुते य एवं वेद स्वे वै स तत्सोमेऽकल्पयत्तस्माद्यत्र क्व च यजमानवशो भवति कल्पत एव

प्रजापतिर्वै यज्ञं छन्दांसि देवेभ्यो भागधेयानि व्यभजत्स गायत्रीमेवाग्नये वसुभ्यः प्रातःसवनेऽभजत्त्रिष्टुभमिन्द्रा य रुद्रे भ्यो मध्यंदिने जगतीं विश्वेभ्यो देवेभ्य आदित्येभ्यस्तृतीयसवनेऽथास्य यत्स्वं छन्द आसीदनुष्टुप् तामुदन्त-मभ्युदौहदछावाकीयामभि सैनमब्रवीदनुष्टुप्त्वं न्वेव देवानाम्पापिष्ठोऽसि यस्य तेऽहं स्वं छन्दोऽस्मि याम्मोदन्तमभ्युदौहीरछावाकीयामभिति तदजानात्स स्वं सोममाहरत्स स्वे सोमेऽग्रम्मुखमभि पर्याहरदनुष्टुभं तस्माद्वनुष्टुबग्रिया मुख्या युज्यते सर्वेषां सवनानामग्रियो मुख्यो भवति श्रेष्ठतामश्नुते य एवं वेद स्वे वै स तत्सोमेऽकल्पयत्तस्माद्यत्र क्व च यजमानवशो भवति कल्पत एव


455

aɦvwR dev;n;' hot;sIÿMmOTyubRihãpvm;neŒsIdTsoŒnu·‘.;JyMp[Typ´t mOTyumev tTpyR£;mÿm;JyeŒsIdTs p[¬ge, p[Typ´t mOTyumev tTp-yR£;mÿMm;?y'idne pvm;neŒsIdTsoŒnu·‘.; m¨TvtIyMp[Typ´t mOTyumev tTpyR£;mÿMm;?y'idne bOhtIWu n;xKnoTsÿuMp[;,; vw bOhTy" p[;,;nev t¥;xKnoÃävwtu' tSm;Nm;?y'idne hot; bOhtIWu Stoi]ye,wv p[itp´te p[;,; vw bOhTy" p[;,;nev tdÉ. p[itp´te t' tOtIypvm;neŒsIdTsoŒnu·‘.; vwdevMp[Typ´t mOTyumev tTpyR£;mÿ' yD;yDIyeŒsIdTs vw;nrIye-,;ɦm;¨tMp[Typ´t mOTyumev tTpyR£;mÃj[o vw vw;nrIyMp[itÏ; yD;yDIy' vj[e,wv tTp[itÏ;y; mOTyu' nudte s sv;RNp;x;Nsv;RNSq;-,UNmOTyoritmuCy SvSTyevodmuCyt SvSTyev hotoNmuCyte sv;Ryu" sv;R-

agnirvai devAnAM hotAsIttammqtyurbahiSpavamAne'sIdatso'nuSTubhAjyampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattamAjye'sIdatsa pra\ugeNa pratyapadyata mqtyumeva tatpa-ryakrAmattammAdhyaMdine pavamAne'sIdatso'nuSTubhA marutvatIyampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattammAdhyaMdine bqhatISu nAfaknotsattumprANA vai bqhatyaH prANAneva tannAfaknodvyavaituM tasmAnmAdhyaMdine hotA bqhatISu stotriyeNaiva pratipadyate prANA vai bqhatyaH prANAneva tadabhi pratipadyate taM tqtIyapavamAne'sIdatso'nuSTubhA vaifvadevampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattaM yajxAyajxIye'sIdatsa vaifvAnarIye-NAgnimArutampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmadvajro vai vaifvAnarIyampratiSThA yajxAyajxIyaM vajreNaiva tatpratiSThAyA mqtyuM nudate sa sarvAnpAfAnsarvAnsthA-NUnmqtyoratimucya svastyevodamucyata svastyeva hotonmucyate sarvAyuH sarvA-

agnirvai devAnAM hotAsIttammqtyurbahiSpavamAne'sIdatso'nuSTubhAjyampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattamAjye'sIdatsa praugeNa pratyapadyata mqtyumeva tatpa-ryakrAmattammAdhyaMdine pavamAne'sIdatso'nuSTubhA marutvatIyampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattammAdhyaMdine bqhatISu nAfaknotsattumprANA vai bqhatyaH prANAneva tannAfaknodvyavaituM tasmAnmAdhyaMdine hotA bqhatISu stotriyeNaiva pratipadyate prANA vai bqhatyaH prANAneva tadabhi pratipadyate taM tqtIyapavamAne'sIdatso'nuSTubhA vaifvadevampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmattaM yajxAyajxIye'sIdatsa vaifvAnarIye-NAgnimArutampratyapadyata mqtyumeva tatparyakrAmadvajro vai vaifvAnarIyampratiSThA yajxAyajxIyaM vajreNaiva tatpratiSThAyA mqtyuM nudate sa sarvAnpAfAnsarvAnsthA-NUnmqtyoratimucya svastyevodamucyata svastyeva hotonmucyate sarvAyuH sarvA-

अग्निर्वै देवानां होतासीत्तम्मृत्युर्बहिष्पवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभाज्यम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तमाज्येऽसीदत्स प्रउगेण प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्प-र्यक्रामत्तम्माध्यंदिने पवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभा मरुत्वतीयम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तम्माध्यंदिने बृहतीषु नाशक्नोत्सत्तुम्प्राणा वै बृहत्यः प्राणानेव तन्नाशक्नोद्व्यवैतुं तस्मान्माध्यंदिने होता बृहतीषु स्तोत्रियेणैव प्रतिपद्यते प्राणा वै बृहत्यः प्राणानेव तदभि प्रतिपद्यते तं तृतीयपवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभा वैश्वदेवम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तं यज्ञायज्ञीयेऽसीदत्स वैश्वानरीये-णाग्निमारुतम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामद्वज्रो वै वैश्वानरीयम्प्रतिष्ठा यज्ञायज्ञीयं वज्रेणैव तत्प्रतिष्ठाया मृत्युं नुदते स सर्वान्पाशान्सर्वान्स्था-णून्मृत्योरतिमुच्य स्वस्त्येवोदमुच्यत स्वस्त्येव होतोन्मुच्यते सर्वायुः सर्वा-

अग्निर्वै देवानां होतासीत्तम्मृत्युर्बहिष्पवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभाज्यम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तमाज्येऽसीदत्स प्रौगेण प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्प-र्यक्रामत्तम्माध्यंदिने पवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभा मरुत्वतीयम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तम्माध्यंदिने बृहतीषु नाशक्नोत्सत्तुम्प्राणा वै बृहत्यः प्राणानेव तन्नाशक्नोद्व्यवैतुं तस्मान्माध्यंदिने होता बृहतीषु स्तोत्रियेणैव प्रतिपद्यते प्राणा वै बृहत्यः प्राणानेव तदभि प्रतिपद्यते तं तृतीयपवमानेऽसीदत्सोऽनुष्टुभा वैश्वदेवम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामत्तं यज्ञायज्ञीयेऽसीदत्स वैश्वानरीये-णाग्निमारुतम्प्रत्यपद्यत मृत्युमेव तत्पर्यक्रामद्वज्रो वै वैश्वानरीयम्प्रतिष्ठा यज्ञायज्ञीयं वज्रेणैव तत्प्रतिष्ठाया मृत्युं नुदते स सर्वान्पाशान्सर्वान्स्था-णून्मृत्योरतिमुच्य स्वस्त्येवोदमुच्यत स्वस्त्येव होतोन्मुच्यते सर्वायुः सर्वा-


460

”N{ o vw vO]' hTv; n;StOWIit mNym;n" pr;" pr;vtoŒgzTs prm;mev pr;vtmgzdnu·‘Bvw prm; pr;vÃ;Gv; anu·‘p( s v;cMp[ivXy;xyÿ' sv;RÉ, .Ut;in iv.Jy;NvwzÖStMpUveR´u" iptroŒivNd¥uÿrmhdeRv;StSm;-TpUveR´u" iptO>y" i£yt ¬ÿrmhdeRv;NyjNte teŒb[uv¥É.Wu,v;mwv tq; v;v n a;²xÏm;gÉmãytIit tqeit teŒ>yWuy" sutk¡Ty;Rm;ivr.vidN{ nedIy EidhITyevwnMm?yMp[;p;dyNt;gteN{ e, yDen yjte seN{ e, yDen r;Ýoit y

indra ?o vai vqtraM hatvA nAstqSIti manyamAnaH parAH parAvato'gachatsa paramAmeva parAvatamagachadanuSTubvai paramA parAvadvAgvA anuSTup sa vAcampravifyAfayattaM sarvANi bhUtAni vibhajyAnvaichaMstampUrvedyuH pitaro'vindannuttaramahardevAstasmA-tpUrvedyuH pitqbhyaH kriyata uttaramahardevAnyajante te'bruvannabhiSuNavAmaiva tathA vAva na AfiSThamAgamiSyatIti tatheti te'bhyaSuNvaMsta A tvA rathAM yathotaya itye-vainamAvartayannidaM vaso sutamandha ityevaibhyaH sutakIrtyAmAvirabhavadindra nedIya edihItyevainammadhyamprApAdayantAgatendre Na yajxena yajate sendre Na yajxena rAdhnoti ya

indro vai vqtraM hatvA nAstqSIti manyamAnaH parAH parAvato'gachatsa paramAmeva parAvatamagachadanuSTubvai paramA parAvadvAgvA anuSTup sa vAcampravifyAfayattaM sarvANi bhUtAni vibhajyAnvaichaMstampUrvedyuH pitaro'vindannuttaramahardevAstasmA-tpUrvedyuH pitqbhyaH kriyata uttaramahardevAnyajante te'bruvannabhiSuNavAmaiva tathA vAva na AfiSThamAgamiSyatIti tatheti te'bhyaSuNvaMsta A tvA rathAM yathotaya itye-vainamAvartayannidaM vaso sutamandha ityevaibhyaH sutakIrtyAmAvirabhavadindra nedIya edihItyevainammadhyamprApAdayantAgatendre Na yajxena yajate sendre Na yajxena rAdhnoti ya

इन्द्र ?ो वै वृत्रं हत्वा नास्तृषीति मन्यमानः पराः परावतोऽगछत्स परमामेव परावतमगछदनुष्टुब्वै परमा परावद्वाग्वा अनुष्टुप् स वाचम्प्रविश्याशयत्तं सर्वाणि भूतानि विभज्यान्वैछंस्तम्पूर्वेद्युः पितरोऽविन्दन्नुत्तरमहर्देवास्तस्मा-त्पूर्वेद्युः पितृभ्यः क्रियत उत्तरमहर्देवान्यजन्ते तेऽब्रुवन्नभिषुणवामैव तथा वाव न आशिष्ठमागमिष्यतीति तथेति तेऽभ्यषुण्वंस्त आ त्वा रथां यथोतय इत्ये-वैनमावर्तयन्निदं वसो सुतमन्ध इत्येवैभ्यः सुतकीर्त्यामाविरभवदिन्द्र नेदीय एदिहीत्येवैनम्मध्यम्प्रापादयन्तागतेन्द्रे ण यज्ञेन यजते सेन्द्रे ण यज्ञेन राध्नोति य

इन्द्रो वै वृत्रं हत्वा नास्तृषीति मन्यमानः पराः परावतोऽगछत्स परमामेव परावतमगछदनुष्टुब्वै परमा परावद्वाग्वा अनुष्टुप् स वाचम्प्रविश्याशयत्तं सर्वाणि भूतानि विभज्यान्वैछंस्तम्पूर्वेद्युः पितरोऽविन्दन्नुत्तरमहर्देवास्तस्मा-त्पूर्वेद्युः पितृभ्यः क्रियत उत्तरमहर्देवान्यजन्ते तेऽब्रुवन्नभिषुणवामैव तथा वाव न आशिष्ठमागमिष्यतीति तथेति तेऽभ्यषुण्वंस्त आ त्वा रथां यथोतय इत्ये-वैनमावर्तयन्निदं वसो सुतमन्ध इत्येवैभ्यः सुतकीर्त्यामाविरभवदिन्द्र नेदीय एदिहीत्येवैनम्मध्यम्प्रापादयन्तागतेन्द्रे ण यज्ञेन यजते सेन्द्रे ण यज्ञेन राध्नोति य


470

b[;÷,SpTyMp[g;q' x'sit bOhSpitpuroiht; vw dev; ajyNSvg| lokù VyâSm\ LlokƒŒjyNt tqwvwt´jm;no bOhSpitpuroiht Ev jyit Svg| lokù VyâSm\ Llokƒ jyte t* v; Et* p[g;q;vStut* sNt* punr;d;y' xSyete td;üyR¥ ikù cn;Stut' sTpunr;d;y' xSyteŒq kSm;det* p[g;q;vStut* sNt* punr;d;y' xSyete ”it pvm;noKq' v; Et´Nm¨TvtIy' W$(su v; a] g;y]IWu Stuvte W$(su bObtIWu itsOWu i]·‘Psu s v; EW i]zNd;" pdxo m;?y'idn" pvm;nStd;ó" kq' t EW i]zNd;" pdxo m;?y'idn" pvm;noŒnux;Sto .vtIit ye Ev g;y} y; ¬ÿre p[itpdo yo g;y-]oŒnucrSt;É.rev;Sy g;y}yoŒnuxSt; .vNTyet;>y;mev;Sy p[g;q;>y;-MbOhTyoŒnuxSt; .v²Nt t;su v; Et;su bOhtIWu s;mg; r*rvy*-/;jy;>y;Mpunr;d;y' Stuvte tSm;det* p[g;q;vStut* sNt* punr;d;y' xSyete tCzS]e, Sto]mNvwit ye Ev i]·‘.* /;Yye yT]w·‘.' iniv-õ;nm(t;É.rev;Sy i]·‘.oŒnuxSt; .vNTyevmu h;SywW i]zNd;" pdxo

brAhmaNaspatyampragAthaM faMsati bqhaspatipurohitA vai devA ajayansvargaM lokaM vyasmiMM lloke'jayanta tathaivaitadyajamAno bqhaspatipurohita eva jayati svargaM lokaM vyasmiMM lloke jayate tau vA etau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete tadAhuryanna kiM canAstutaM satpunarAdAyaM fasyate'tha kasmAdetau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete iti pavamAnokthaM vA etadyanmarutvatIyaM SaTsu vA atra gAyatrISu stuvate SaTsu bqbatISu tisqSu triSTupsu sa vA eSa trichandAH paxcadafo mAdhyaMdinaH pavamAnastadAhuH kathaM ta eSa trichandAH paxcadafo mAdhyaMdinaH pavamAno'nufAsto bhavatIti ye eva gAya tr?yA uttare pratipado yo gAya-tro'nucarastAbhirevAsya gAyatryo'nufastA bhavantyetAbhyAmevAsya pragAthAbhyA-mbqhatyo'nufastA bhavanti tAsu vA etAsu bqhatISu sAmagA rauravayau-dhAjayAbhyAmpunarAdAyaM stuvate tasmAdetau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete tacchastreNa stotramanvaiti ye eva triSTubhau dhAyye yattraiSTubhaM nivi-ddhAnamtAbhirevAsya triSTubho'nufastA bhavantyevamu hAsyaiSa trichandAH paxcadafo

brAhmaNaspatyampragAthaM faMsati bqhaspatipurohitA vai devA ajayansvargaM lokaM vyasmiMM lloke'jayanta tathaivaitadyajamAno bqhaspatipurohita eva jayati svargaM lokaM vyasmiMM lloke jayate tau vA etau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete tadAhuryanna kiM canAstutaM satpunarAdAyaM fasyate'tha kasmAdetau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete iti pavamAnokthaM vA etadyanmarutvatIyaM SaTsu vA atra gAyatrISu stuvate SaTsu bqbatISu tisqSu triSTupsu sa vA eSa trichandAH paxcadafo mAdhyaMdinaH pavamAnastadAhuH kathaM ta eSa trichandAH paxcadafo mAdhyaMdinaH pavamAno'nufAsto bhavatIti ye eva gAyatr! yA uttare pratipado yo gAya-tro'nucarastAbhirevAsya gAyatryo'nufastA bhavantyetAbhyAmevAsya pragAthAbhyA-mbqhatyo'nufastA bhavanti tAsu vA etAsu bqhatISu sAmagA rauravayau-dhAjayAbhyAmpunarAdAyaM stuvate tasmAdetau pragAthAvastutau santau punarAdAyaM fasyete tacchastreNa stotramanvaiti ye eva triSTubhau dhAyye yattraiSTubhaM nivi-ddhAnamtAbhirevAsya triSTubho'nufastA bhavantyevamu hAsyaiSa trichandAH paxcadafo

ब्राह्मणस्पत्यम्प्रगाथं शंसति बृहस्पतिपुरोहिता वै देवा अजयन्स्वर्गं लोकं व्यस्मिँ ल्लोकेऽजयन्त तथैवैतद्यजमानो बृहस्पतिपुरोहित एव जयति स्वर्गं लोकं व्यस्मिँ ल्लोके जयते तौ वा एतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते तदाहुर्यन्न किं चनास्तुतं सत्पुनरादायं शस्यतेऽथ कस्मादेतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते इति पवमानोक्थं वा एतद्यन्मरुत्वतीयं षट्सु वा अत्र गायत्रीषु स्तुवते षट्सु बृबतीषु तिसृषु त्रिष्टुप्सु स वा एष त्रिछन्दाः पञ्चदशो माध्यंदिनः पवमानस्तदाहुः कथं त एष त्रिछन्दाः पञ्चदशो माध्यंदिनः पवमानोऽनुशास्तो भवतीति ये एव गाय त्र्?या उत्तरे प्रतिपदो यो गाय-त्रोऽनुचरस्ताभिरेवास्य गायत्र्योऽनुशस्ता भवन्त्येताभ्यामेवास्य प्रगाथाभ्या-म्बृहत्योऽनुशस्ता भवन्ति तासु वा एतासु बृहतीषु सामगा रौरवयौ-धाजयाभ्याम्पुनरादायं स्तुवते तस्मादेतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते तच्छस्त्रेण स्तोत्रमन्वैति ये एव त्रिष्टुभौ धाय्ये यत्त्रैष्टुभं निवि-द्धानम्ताभिरेवास्य त्रिष्टुभोऽनुशस्ता भवन्त्येवमु हास्यैष त्रिछन्दाः पञ्चदशो

ब्राह्मणस्पत्यम्प्रगाथं शंसति बृहस्पतिपुरोहिता वै देवा अजयन्स्वर्गं लोकं व्यस्मिँ ल्लोकेऽजयन्त तथैवैतद्यजमानो बृहस्पतिपुरोहित एव जयति स्वर्गं लोकं व्यस्मिँ ल्लोके जयते तौ वा एतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते तदाहुर्यन्न किं चनास्तुतं सत्पुनरादायं शस्यतेऽथ कस्मादेतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते इति पवमानोक्थं वा एतद्यन्मरुत्वतीयं षट्सु वा अत्र गायत्रीषु स्तुवते षट्सु बृबतीषु तिसृषु त्रिष्टुप्सु स वा एष त्रिछन्दाः पञ्चदशो माध्यंदिनः पवमानस्तदाहुः कथं त एष त्रिछन्दाः पञ्चदशो माध्यंदिनः पवमानोऽनुशास्तो भवतीति ये एव गायत्र्! या उत्तरे प्रतिपदो यो गाय-त्रोऽनुचरस्ताभिरेवास्य गायत्र्योऽनुशस्ता भवन्त्येताभ्यामेवास्य प्रगाथाभ्या-म्बृहत्योऽनुशस्ता भवन्ति तासु वा एतासु बृहतीषु सामगा रौरवयौ-धाजयाभ्याम्पुनरादायं स्तुवते तस्मादेतौ प्रगाथावस्तुतौ सन्तौ पुनरादायं शस्येते तच्छस्त्रेण स्तोत्रमन्वैति ये एव त्रिष्टुभौ धाय्ये यत्त्रैष्टुभं निवि-द्धानम्ताभिरेवास्य त्रिष्टुभोऽनुशस्ता भवन्त्येवमु हास्यैष त्रिछन्दाः पञ्चदशो


475

/;Yy;" x'sit /;Yy;É.vwR p[j;pitárm;\ Llok;n/y´'-y' k;mmk;myt tqwvwt´jm;no /;Yy;É.revem;\ Llok;N/yit y'-y' k;m;' k;myte y Ev' ved ydev /;Yy;" y]y] vw dev; yDSy Éz{ ' inrj;n'Stõ;Yy;É.r-ipd/uStõ;Yy;n;' /;Yy;TvmÉz{ e, h;Sy yDene·M.vit y Ev' ved yùv /;Yy;" SyUm hwt´DSy yõ;Yy;St´q; sUCy; v;s" s'd/idy;de-vmevwt;É.yRDSy Éz{ ' s'd/deit y Ev' ved yùv /;Yy;" t;Nyu v; Et;Nyupsd;mevoKq;in yõ;Yy; aɦneRteTy;¦eyI p[qmopsÿSy; EtduKq' Tv' som £tuÉ.árit s*My; iÃtIyopsÿSy; EtduKqâMpNvNTyp ”it vwã,vI tOtIyopsÿSy; EtduKq' y;vNt' h vw s*Myen;?vre,e‚; lokù jyit tmt Ek“kyopsd; jyit y Ev' ved y’wv' ivÃ;N/;Yy;" x'sit tõwk a;üSt;Nvo mh ”it x'sedet;' v;v vyM.rteWu xSym;n;mÉ.Vyj;nIm ”it vdNtStÿ¥;dOTy' ydet;' x'sedIr" pjRNyoŒv·oR" ipNvNTyp ”Tyev x'seÎi·vin pdMm¨t ”it m;¨tmTy' n Émhe iv nyNtIit ivnI-tv´iÃnItvÿiã;Ntv´iã;NtvÿÃwã,v' v;ÉjnÉmtIN{ o vw v;jI tSy;' v; EtSy;' cTv;ár pd;in vOi·vin m;¨t' vwã,vmwN{ ' s; v; EW; tOtIysvn.;jn; stI m?y'idne xSyte tSm;õedM.rt;n;Mpxv" s;y'goÏ;" sNto m?y'idne s'givnIm;y²Nt so jgtI j;gt; ih pxv

dhAyyAH faMsati dhAyyAbhirvai prajApatirimAMM llokAnadhayadyaM-yaM kAmamakAmayata tathaivaitadyajamAno dhAyyAbhirevemAMM llokAndhayati yaM-yaM kAmAM kAmayate ya evaM veda yadeva dhAyyAH yatrayatra vai devA yajxasya chidraM nirajAnaMstaddhAyyAbhira-pidadhustaddhAyyAnAM dhAyyAtvamachidre Na hAsya yajxeneSTambhavati ya evaM veda yadveva dhAyyAH syUma haitadyajxasya yaddhAyyAstadyathA sUcyA vAsaH saMdadhadiyAde-vamevaitAbhiryajxasya chidraM saMdadhadeti ya evaM veda yadveva dhAyyAH tAnyu vA etAnyupasadAmevokthAni yaddhAyyA agnirnetetyAgneyI prathamopasattasyA etadukthaM tvaM soma kratubhiriti saumyA dvitIyopasattasyA etadukthampinvantyapa iti vaiSNavI tqtIyopasattasyA etadukthaM yAvantaM ha vai saumyenAdhvareNeSTvA lokaM jayati tamata ekaikayopasadA jayati ya evaM veda yafcaivaM vidvAndhAyyAH faMsati taddhaika AhustAnvo maha iti faMsedetAM vAva vayambharateSu fasyamAnAmabhivyajAnIma iti vadantastattannAdqtyaM yadetAM faMsedIfvaraH parjanyo'varSToH pinvantyapa ityeva faMsedvqSTivani padammaruta iti mArutamatyaM na mihe vi nayantIti vinI-tavadyadvinItavattadvikrAntavadyadvikrAntavattadvaiSNavaM vAjinamitIndra ?o vai vAjI tasyAM vA etasyAM catvAri padAni vqSTivani mArutaM vaiSNavamaindraM sA vA eSA tqtIyasavanabhAjanA satI madhyaMdine fasyate tasmAddhedambharatAnAmpafavaH sAyaMgoSThAH santo madhyaMdine saMgavinImAyanti so jagatI jAgatA hi pafava

dhAyyAH faMsati dhAyyAbhirvai prajApatirimAMM llokAnadhayadyaM-yaM kAmamakAmayata tathaivaitadyajamAno dhAyyAbhirevemAMM llokAndhayati yaM-yaM kAmAM kAmayate ya evaM veda yadeva dhAyyAH yatrayatra vai devA yajxasya chidraM nirajAnaMstaddhAyyAbhira-pidadhustaddhAyyAnAM dhAyyAtvamachidre Na hAsya yajxeneSTambhavati ya evaM veda yadveva dhAyyAH syUma haitadyajxasya yaddhAyyAstadyathA sUcyA vAsaH saMdadhadiyAde-vamevaitAbhiryajxasya chidraM saMdadhadeti ya evaM veda yadveva dhAyyAH tAnyu vA etAnyupasadAmevokthAni yaddhAyyA agnirnetetyAgneyI prathamopasattasyA etadukthaM tvaM soma kratubhiriti saumyA dvitIyopasattasyA etadukthampinvantyapa iti vaiSNavI tqtIyopasattasyA etadukthaM yAvantaM ha vai saumyenAdhvareNeSTvA lokaM jayati tamata ekaikayopasadA jayati ya evaM veda yafcaivaM vidvAndhAyyAH faMsati taddhaika AhustAnvo maha iti faMsedetAM vAva vayambharateSu fasyamAnAmabhivyajAnIma iti vadantastattannAdqtyaM yadetAM faMsedIfvaraH parjanyo'varSToH pinvantyapa ityeva faMsedvqSTivani padammaruta iti mArutamatyaM na mihe vi nayantIti vinI-tavadyadvinItavattadvikrAntavadyadvikrAntavattadvaiSNavaM vAjinamitIndro vai vAjI tasyAM vA etasyAM catvAri padAni vqSTivani mArutaM vaiSNavamaindraM sA vA eSA tqtIyasavanabhAjanA satI madhyaMdine fasyate tasmAddhedambharatAnAmpafavaH sAyaMgoSThAH santo madhyaMdine saMgavinImAyanti so jagatI jAgatA hi pafava

धाय्याः शंसति धाय्याभिर्वै प्रजापतिरिमाँ ल्लोकानधयद्यं-यं काममकामयत तथैवैतद्यजमानो धाय्याभिरेवेमाँ ल्लोकान्धयति यं-यं कामां कामयते य एवं वेद यदेव धाय्याः यत्रयत्र वै देवा यज्ञस्य छिद्रं निरजानंस्तद्धाय्याभिर-पिदधुस्तद्धाय्यानां धाय्यात्वमछिद्रे ण हास्य यज्ञेनेष्टम्भवति य एवं वेद यद्वेव धाय्याः स्यूम हैतद्यज्ञस्य यद्धाय्यास्तद्यथा सूच्या वासः संदधदियादे-वमेवैताभिर्यज्ञस्य छिद्रं संदधदेति य एवं वेद यद्वेव धाय्याः तान्यु वा एतान्युपसदामेवोक्थानि यद्धाय्या अग्निर्नेतेत्याग्नेयी प्रथमोपसत्तस्या एतदुक्थं त्वं सोम क्रतुभिरिति सौम्या द्वितीयोपसत्तस्या एतदुक्थम्पिन्वन्त्यप इति वैष्णवी तृतीयोपसत्तस्या एतदुक्थं यावन्तं ह वै सौम्येनाध्वरेणेष्ट्वा लोकं जयति तमत एकैकयोपसदा जयति य एवं वेद यश्चैवं विद्वान्धाय्याः शंसति तद्धैक आहुस्तान्वो मह इति शंसेदेतां वाव वयम्भरतेषु शस्यमानामभिव्यजानीम इति वदन्तस्तत्तन्नादृत्यं यदेतां शंसेदीश्वरः पर्जन्योऽवर्ष्टोः पिन्वन्त्यप इत्येव शंसेद्वृष्टिवनि पदम्मरुत इति मारुतमत्यं न मिहे वि नयन्तीति विनी-तवद्यद्विनीतवत्तद्विक्रान्तवद्यद्विक्रान्तवत्तद्वैष्णवं वाजिनमितीन्द्र ?ो वै वाजी तस्यां वा एतस्यां चत्वारि पदानि वृष्टिवनि मारुतं वैष्णवमैन्द्रं सा वा एषा तृतीयसवनभाजना सती मध्यंदिने शस्यते तस्माद्धेदम्भरतानाम्पशवः सायंगोष्ठाः सन्तो मध्यंदिने संगविनीमायन्ति सो जगती जागता हि पशव

धाय्याः शंसति धाय्याभिर्वै प्रजापतिरिमाँ ल्लोकानधयद्यं-यं काममकामयत तथैवैतद्यजमानो धाय्याभिरेवेमाँ ल्लोकान्धयति यं-यं कामां कामयते य एवं वेद यदेव धाय्याः यत्रयत्र वै देवा यज्ञस्य छिद्रं निरजानंस्तद्धाय्याभिर-पिदधुस्तद्धाय्यानां धाय्यात्वमछिद्रे ण हास्य यज्ञेनेष्टम्भवति य एवं वेद यद्वेव धाय्याः स्यूम हैतद्यज्ञस्य यद्धाय्यास्तद्यथा सूच्या वासः संदधदियादे-वमेवैताभिर्यज्ञस्य छिद्रं संदधदेति य एवं वेद यद्वेव धाय्याः तान्यु वा एतान्युपसदामेवोक्थानि यद्धाय्या अग्निर्नेतेत्याग्नेयी प्रथमोपसत्तस्या एतदुक्थं त्वं सोम क्रतुभिरिति सौम्या द्वितीयोपसत्तस्या एतदुक्थम्पिन्वन्त्यप इति वैष्णवी तृतीयोपसत्तस्या एतदुक्थं यावन्तं ह वै सौम्येनाध्वरेणेष्ट्वा लोकं जयति तमत एकैकयोपसदा जयति य एवं वेद यश्चैवं विद्वान्धाय्याः शंसति तद्धैक आहुस्तान्वो मह इति शंसेदेतां वाव वयम्भरतेषु शस्यमानामभिव्यजानीम इति वदन्तस्तत्तन्नादृत्यं यदेतां शंसेदीश्वरः पर्जन्योऽवर्ष्टोः पिन्वन्त्यप इत्येव शंसेद्वृष्टिवनि पदम्मरुत इति मारुतमत्यं न मिहे वि नयन्तीति विनी-तवद्यद्विनीतवत्तद्विक्रान्तवद्यद्विक्रान्तवत्तद्वैष्णवं वाजिनमितीन्द्रो वै वाजी तस्यां वा एतस्यां चत्वारि पदानि वृष्टिवनि मारुतं वैष्णवमैन्द्रं सा वा एषा तृतीयसवनभाजना सती मध्यंदिने शस्यते तस्माद्धेदम्भरतानाम्पशवः सायंगोष्ठाः सन्तो मध्यंदिने संगविनीमायन्ति सो जगती जागता हि पशव


485

”N{ o vw vO]' hinãyNsv;R devt; ab[vIdnu mopitÏ?vmup m; ×y?vÉmit tqeit t' hinãyNt a;{ vNsoŒveNm;' vw hinãyNt a;{ v²Nt hNtem;N.IWy; ”it t;nÉ. p[;sIÿSy sq;dIWm;,; ive dev; a{ vNm¨to hwn' n;jó" p[hr .gvo jih vIrySveTyevwnmet;' v;c' vdNt ¬p;itÏNt tdetdOiW" pXy¥>ynUv;c vO]Sy Tv; sq;dIWm;,; ive dev; a;jüyeR s%;y" m¨²ºárN{ s:y' te aSTvqem; iv;" pOtn; jy;sIit soŒveidme vw ikl me sÉcv; ”me m;k;myNt hNtem;nâSm¥uKq a;.j; ”it t;netâSm¥uKq a;.jdq hwte tçuR.e Ev inãkƒvLye ¬Kqe a;stumR¨TvtIy' g[h' gOð;it m¨TvtIyMp[g;q' x'sit m¨TvtIy' sUÿ_' x'sit m¨TvtIy;É»ivd' d/;it m¨t;' s; .áÿ_mR¨TvtIymuKq' xSTv; m¨TvtIyy; yjit yq;.;g' t¶¼vt;" p[I,;it ye Tv;ihhTye m`v¥v/RNye x;Mbre hárvo ye giv·* ye Tv; nUnmnumd²Nt ivp[;" ipbeN{ som' sg,o m¨²ºárit y]y]wvwÉ.VyRjyt

indra ?o vai vqtraM haniSyansarvA devatA abravIdanu mopatiSThadhvamupa mA hvayadhvamiti tatheti taM haniSyanta Adra vanso'venmAM vai haniSyanta Adra vanti hantemAnbhISayA iti tAnabhi prAfvasIttasya fvasathAdISamANA vifve devA adra vanmaruto hainaM nAjahuH prahara bhagavo jahi vIrayasvetyevainametAM vAcaM vadanta upAtiSThanta tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca vqtrasya tvA fvasathAdISamANA vifve devA Ajahurye sakhAyaH marudbhirindra sakhyaM te astvathemA vifvAH pqtanA jayAsIti so'vedime vai kila me sacivA ime mAkAmayanta hantemAnasminnuktha AbhajA iti tAnetasminnuktha Abhajadatha haite tarhyubhe eva niSkevalye ukthe AsaturmarutvatIyaM grahaM gqhNAti marutvatIyampragAthaM faMsati marutvatIyaM sUktaM faMsati marutvatIyAmnividaM dadhAti marutAM sA bhaktirmarutvatIyamukthaM fastvA marutvatIyayA yajati yathAbhAgaM taddevatAH prINAti ye tvAhihatye maghavannavardhanye fAmbare harivo ye gaviSTau ye tvA nUnamanumadanti viprAH pibendra somaM sagaNo marudbhiriti yatrayatraivaibhirvyajayata

indro vai vqtraM haniSyansarvA devatA abravIdanu mopatiSThadhvamupa mA hvayadhvamiti tatheti taM haniSyanta Adra vanso'venmAM vai haniSyanta Adra vanti hantemAnbhISayA iti tAnabhi prAfvasIttasya fvasathAdISamANA vifve devA adra vanmaruto hainaM nAjahuH prahara bhagavo jahi vIrayasvetyevainametAM vAcaM vadanta upAtiSThanta tadetadqSiH pafyannabhyanUvAca vqtrasya tvA fvasathAdISamANA vifve devA Ajahurye sakhAyaH marudbhirindra sakhyaM te astvathemA vifvAH pqtanA jayAsIti so'vedime vai kila me sacivA ime mAkAmayanta hantemAnasminnuktha AbhajA iti tAnetasminnuktha Abhajadatha haite tarhyubhe eva niSkevalye ukthe AsaturmarutvatIyaM grahaM gqhNAti marutvatIyampragAthaM faMsati marutvatIyaM sUktaM faMsati marutvatIyAmnividaM dadhAti marutAM sA bhaktirmarutvatIyamukthaM fastvA marutvatIyayA yajati yathAbhAgaM taddevatAH prINAti ye tvAhihatye maghavannavardhanye fAmbare harivo ye gaviSTau ye tvA nUnamanumadanti viprAH pibendra somaM sagaNo marudbhiriti yatrayatraivaibhirvyajayata

इन्द्र ?ो वै वृत्रं हनिष्यन्सर्वा देवता अब्रवीदनु मोपतिष्ठध्वमुप मा ह्वयध्वमिति तथेति तं हनिष्यन्त आद्र वन्सोऽवेन्मां वै हनिष्यन्त आद्र वन्ति हन्तेमान्भीषया इति तानभि प्राश्वसीत्तस्य श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अद्र वन्मरुतो हैनं नाजहुः प्रहर भगवो जहि वीरयस्वेत्येवैनमेतां वाचं वदन्त उपातिष्ठन्त तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा आजहुर्ये सखायः मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासीति सोऽवेदिमे वै किल मे सचिवा इमे माकामयन्त हन्तेमानस्मिन्नुक्थ आभजा इति तानेतस्मिन्नुक्थ आभजदथ हैते तर्ह्युभे एव निष्केवल्ये उक्थे आसतुर्मरुत्वतीयं ग्रहं गृह्णाति मरुत्वतीयम्प्रगाथं शंसति मरुत्वतीयं सूक्तं शंसति मरुत्वतीयाम्निविदं दधाति मरुतां सा भक्तिर्मरुत्वतीयमुक्थं शस्त्वा मरुत्वतीयया यजति यथाभागं तद्देवताः प्रीणाति ये त्वाहिहत्ये मघवन्नवर्धन्ये शाम्बरे हरिवो ये गविष्टौ ये त्वा नूनमनुमदन्ति विप्राः पिबेन्द्र सोमं सगणो मरुद्भिरिति यत्रयत्रैवैभिर्व्यजयत

इन्द्रो वै वृत्रं हनिष्यन्सर्वा देवता अब्रवीदनु मोपतिष्ठध्वमुप मा ह्वयध्वमिति तथेति तं हनिष्यन्त आद्र वन्सोऽवेन्मां वै हनिष्यन्त आद्र वन्ति हन्तेमान्भीषया इति तानभि प्राश्वसीत्तस्य श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अद्र वन्मरुतो हैनं नाजहुः प्रहर भगवो जहि वीरयस्वेत्येवैनमेतां वाचं वदन्त उपातिष्ठन्त तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा आजहुर्ये सखायः मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासीति सोऽवेदिमे वै किल मे सचिवा इमे माकामयन्त हन्तेमानस्मिन्नुक्थ आभजा इति तानेतस्मिन्नुक्थ आभजदथ हैते तर्ह्युभे एव निष्केवल्ये उक्थे आसतुर्मरुत्वतीयं ग्रहं गृह्णाति मरुत्वतीयम्प्रगाथं शंसति मरुत्वतीयं सूक्तं शंसति मरुत्वतीयाम्निविदं दधाति मरुतां सा भक्तिर्मरुत्वतीयमुक्थं शस्त्वा मरुत्वतीयया यजति यथाभागं तद्देवताः प्रीणाति ये त्वाहिहत्ये मघवन्नवर्धन्ये शाम्बरे हरिवो ये गविष्टौ ये त्वा नूनमनुमदन्ति विप्राः पिबेन्द्र सोमं सगणो मरुद्भिरिति यत्रयत्रैवैभिर्व्यजयत


490

”N{ o vw vO]' hTv; sv;R ivÉjtIivRÉjTy;b[vITp[j;pitmhmetds;in yæv-mhMmh;ns;nIit s p[j;pitrb[vIdq koŒhÉmit ydevwtdvoc ”Ty-b[vIÿto vw ko n;m p[j;pitr.vTko vw n;m p[j;pityRNmh;-inN{ oŒ.vÿNmheN{ Sy mheN{ Tv' s mh;N.UTv; devt; ab[vIduõ;rMm ¬õrteit yq;PyethIRzit yo vw .vit y" ÅeÏt;mXnute s mh;N.vit t' dev; ab[uvn( Svymev b[Uãv yÿe .ivãytIit s EtMm;heN{ ' g[hmb[Ut m;?y'idn' svn;n;' inãkƒvLymuKq;n;' i]·‘.' zNds;MpOÏ' s;»;' tmSm; ¬õ;rmudhrnu ¬dSm; ¬õ;r' hr²Nt y Ev' ved t;' dev; ab[uvNsv| v; avocq; aip noŒ];®STvit s neTyb[vITkq' voŒipSy;idit tmb[uv¥(

indra ?o vai vqtraM hatvA sarvA vijitIrvijityAbravItprajApatimahametadasAni yattva-mahammahAnasAnIti sa prajApatirabravIdatha ko'hamiti yadevaitadavoca itya-bravIttato vai ko nAma prajApatirabhavatko vai nAma prajApatiryanmahA-nindra ?o'bhavattanmahendra sya mahendra tvaM sa mahAnbhUtvA devatA abravIduddhAramma uddharateti yathApyetarhIchati yo vai bhavati yaH freSThatAmafnute sa mahAnbhavati taM devA abruvan svayameva brUSva yatte bhaviSyatIti sa etammAhendraM grahamabrUta mAdhyaMdinaM savanAnAM niSkevalyamukthAnAM triSTubhaM chandasAmpqSThaM sAmnAM tamasmA uddhAramudaharanu udasmA uddhAraM haranti ya evaM veda tAM devA abruvansarvaM vA avocathA api no'trAstviti sa netyabravItkathaM vo'pisyAditi tamabruvann

indro vai vqtraM hatvA sarvA vijitIrvijityAbravItprajApatimahametadasAni yattva-mahammahAnasAnIti sa prajApatirabravIdatha ko'hamiti yadevaitadavoca itya-bravIttato vai ko nAma prajApatirabhavatko vai nAma prajApatiryanmahA-nindro 'bhavattanmahendra sya mahendra tvaM sa mahAnbhUtvA devatA abravIduddhAramma uddharateti yathApyetarhIchati yo vai bhavati yaH freSThatAmafnute sa mahAnbhavati taM devA abruvan svayameva brUSva yatte bhaviSyatIti sa etammAhendraM grahamabrUta mAdhyaMdinaM savanAnAM niSkevalyamukthAnAM triSTubhaM chandasAmpqSThaM sAmnAM tamasmA uddhAramudaharanu udasmA uddhAraM haranti ya evaM veda tAM devA abruvansarvaM vA avocathA api no'trAstviti sa netyabravItkathaM vo'pisyAditi tamabruvann

इन्द्र ?ो वै वृत्रं हत्वा सर्वा विजितीर्विजित्याब्रवीत्प्रजापतिमहमेतदसानि यत्त्व-महम्महानसानीति स प्रजापतिरब्रवीदथ कोऽहमिति यदेवैतदवोच इत्य-ब्रवीत्ततो वै को नाम प्रजापतिरभवत्को वै नाम प्रजापतिर्यन्महा-निन्द्र ?ोऽभवत्तन्महेन्द्र स्य महेन्द्र त्वं स महान्भूत्वा देवता अब्रवीदुद्धारम्म उद्धरतेति यथाप्येतर्हीछति यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते स महान्भवति तं देवा अब्रुवन् स्वयमेव ब्रूष्व यत्ते भविष्यतीति स एतम्माहेन्द्रं ग्रहमब्रूत माध्यंदिनं सवनानां निष्केवल्यमुक्थानां त्रिष्टुभं छन्दसाम्पृष्ठं साम्नां तमस्मा उद्धारमुदहरनु उदस्मा उद्धारं हरन्ति य एवं वेद तां देवा अब्रुवन्सर्वं वा अवोचथा अपि नोऽत्रास्त्विति स नेत्यब्रवीत्कथं वोऽपिस्यादिति तमब्रुवन्न्

इन्द्रो वै वृत्रं हत्वा सर्वा विजितीर्विजित्याब्रवीत्प्रजापतिमहमेतदसानि यत्त्व-महम्महानसानीति स प्रजापतिरब्रवीदथ कोऽहमिति यदेवैतदवोच इत्य-ब्रवीत्ततो वै को नाम प्रजापतिरभवत्को वै नाम प्रजापतिर्यन्महा-निन्द्रो ऽभवत्तन्महेन्द्र स्य महेन्द्र त्वं स महान्भूत्वा देवता अब्रवीदुद्धारम्म उद्धरतेति यथाप्येतर्हीछति यो वै भवति यः श्रेष्ठतामश्नुते स महान्भवति तं देवा अब्रुवन् स्वयमेव ब्रूष्व यत्ते भविष्यतीति स एतम्माहेन्द्रं ग्रहमब्रूत माध्यंदिनं सवनानां निष्केवल्यमुक्थानां त्रिष्टुभं छन्दसाम्पृष्ठं साम्नां तमस्मा उद्धारमुदहरनु उदस्मा उद्धारं हरन्ति य एवं वेद तां देवा अब्रुवन्सर्वं वा अवोचथा अपि नोऽत्रास्त्विति स नेत्यब्रवीत्कथं वोऽपिस्यादिति तमब्रुवन्न्


495

te dev; ab[uvÉ¥y' v; ”N{ Sy ip[y; j;v; v;v;t; p[;sh; n;m;Sy;mevez;mh; ”it tqeit tSy;mwzNt swn;nb[vITp[;tvR" p[itvÿ_;SmIit tSm;²TS]y" pTy;ivzNte tSm;du S} ynur;]MpTy;ivzte t;Mp[;t¨p;yNswtdev p[Typ´t yÃ;v;n pu¨tmMpur;W;Â; vO]heN{ o n;m;Nyp[;" aceit p[;shSpit-Stuivãm;intIN{ o vw p[;shSpitStuivãm;NydImuXm;És ktRve krÿidit ydevwtdvoc;m;krÿidTyevwn;'Stdb[vIÿe dev; ab[uv¥PySy; ”h;Stu y; noŒâSm¥ vw kmivdidit tqeit tSy; aPy];kÚv|StSm;deW;];ip xSyte yÃ;v;n pu¨tmMpur;W;± ”it sen; v; ”N{ Sy ip[y; j;y; v;v;t; p[;sh; n;m ko n;m p[j;pit" xurSt´;Sy k;me sen; jyeÿSy; a/;Ráÿ-Ï'StO,mu.yt" párÉz´etr;' sen;m>ySyeTp[;she kSTv; pXytIit t´-qwv;d" ˜uW; xur;± lÆm;n; inlIym;nwTyevmev s; sen; .Jym;n; inlIym;nwit y]wv' ivÃ;'StO,mu.yt" párÉz´etr;' sen' a>ySyit p[;she kSTv; pXytIit t;inN{ ¬v;c;ip voŒ];®STvit te dev; ab[uv-iNvr;@ä;Jy;Stu inãkƒvLySy y; ]yâS]'xd=r; ]yâS]'xÃw dev; a·* vsv Ek;dx ¨{ ; Ã;dx;idTy;" p[j;pit’ vW$(k;r’ devt; a=r.;j" kroTy=rm(-a=rmev t¶¼vt; anup[ipb²Nt devp;]e,wv t¶¼vt;StOPy²Nt y' k;myet;n;ytnv;NSy;idTyivr;j;Sy yjeí;y} y; v; tO·‘.; v;Nyen v; zNds; vW$(kÚy;Rdn;ytnvNtmevwn' tTkroit y' k;myet;ytnv;NSy;idit ivr;j;Sy yje²Tpb; somÉmN{ mNdtu TveTyety;ytnvNtmevwn' tTkroit

te devA abruvanniyaM vA indra sya priyA jAvA vAvAtA prAsahA nAmAsyAmevechAmahA iti tatheti tasyAmaichanta sainAnabravItprAtarvaH prativaktAsmIti tasmAtstriyaH patyAvichante tasmAdu str?yanurAtrampatyAvichate tAmprAtarupAyansaitadeva pratyapadyata yadvAvAna purutamampurASALA vqtrahendra ?o nAmAnyaprAH aceti prAsahaspati-stuviSmAnitIndra ?o vai prAsahaspatistuviSmAnyadImufmAsi kartave karattaditi yadevaitadavocAmAkarattadityevainAMstadabravItte devA abruvannapyasyA ihAstu yA no'sminna vai kamavidaditi tatheti tasyA apyatrAkurvaMstasmAdeSAtrApi fasyate yadvAvAna purutamampurASAL iti senA vA indra sya priyA jAyA vAvAtA prAsahA nAma ko nAma prajApatiH fvafurastadyAsya kAme senA jayettasyA ardhAtti-SThaMstqNamubhayataH parichidyetarAM senAmabhyasyetprAsahe kastvA pafyatIti tadya-thaivAdaH snuSA fvafurAL lajjamAnA nilIyamAnaityevameva sA senA bhajyamAnA nilIyamAnaiti yatraivaM vidvAMstqNamubhayataH parichidyetarAM senaM abhyasyati prAsahe kastvA pafyatIti tAnindra uvAcApi vo'trAstviti te devA abruva-nvirADyAjyAstu niSkevalyasya yA trayastriMfadakSarA trayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudra ?A dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca devatA akSarabhAjaH karotyakSaram-akSarameva taddevatA anuprapibanti devapAtreNaiva taddevatAstqpyanti yaM kAmayetAnAyatanavAnsyAdityavirAjAsya yajedgAya tr?yA vA tqSTubhA vAnyena vA chandasA vaSaTkuryAdanAyatanavantamevainaM tatkaroti yaM kAmayetAyatanavAnsyAditi virAjAsya yajetpibA somamindra mandatu tvetyetayAyatanavantamevainaM tatkaroti

te devA abruvanniyaM vA indra sya priyA jAvA vAvAtA prAsahA nAmAsyAmevechAmahA iti tatheti tasyAmaichanta sainAnabravItprAtarvaH prativaktAsmIti tasmAtstriyaH patyAvichante tasmAdu str! yanurAtrampatyAvichate tAmprAtarupAyansaitadeva pratyapadyata yadvAvAna purutamampurASA[L]A vqtrahendro nAmAnyaprAH aceti prAsahaspati-stuviSmAnitIndro vai prAsahaspatistuviSmAnyadImufmAsi kartave karattaditi yadevaitadavocAmAkarattadityevainAMstadabravItte devA abruvannapyasyA ihAstu yA no'sminna vai kamavidaditi tatheti tasyA apyatrAkurvaMstasmAdeSAtrApi fasyate yadvAvAna purutamampurASA[L] iti senA vA indra sya priyA jAyA vAvAtA prAsahA nAma ko nAma prajApatiH fvafurastadyAsya kAme senA jayettasyA ardhAtti-SThaMstqNamubhayataH parichidyetarAM senAmabhyasyetprAsahe kastvA pafyatIti tadya-thaivAdaH snuSA fvafurA[L] lajjamAnA nilIyamAnaityevameva sA senA bhajyamAnA nilIyamAnaiti yatraivaM vidvAMstqNamubhayataH parichidyetarAM senaM abhyasyati prAsahe kastvA pafyatIti tAnindra uvAcApi vo'trAstviti te devA abruva-nvirADyAjyAstu niSkevalyasya yA trayastriMfadakSarA trayastriMfadvai devA aSTau vasava ekAdafa rudrA dvAdafAdityAH prajApatifca vaSaTkArafca devatA akSarabhAjaH karotyakSaram-akSarameva taddevatA anuprapibanti devapAtreNaiva taddevatAstqpyanti yaM kAmayetAnAyatanavAnsyAdityavirAjAsya yajedgAyatr! yA vA tqSTubhA vAnyena vA chandasA vaSaTkuryAdanAyatanavantamevainaM tatkaroti yaM kAmayetAyatanavAnsyAditi virAjAsya yajetpibA somamindra mandatu tvetyetayAyatanavantamevainaM tatkaroti

ते देवा अब्रुवन्नियं वा इन्द्र स्य प्रिया जावा वावाता प्रासहा नामास्यामेवेछामहा इति तथेति तस्यामैछन्त सैनानब्रवीत्प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति तस्मात्स्त्रियः पत्याविछन्ते तस्मादु स्त्र्?यनुरात्रम्पत्याविछते ताम्प्रातरुपायन्सैतदेव प्रत्यपद्यत यद्वावान पुरुतमम्पुराषाळा वृत्रहेन्द्र ?ो नामान्यप्राः अचेति प्रासहस्पति-स्तुविष्मानितीन्द्र ?ो वै प्रासहस्पतिस्तुविष्मान्यदीमुश्मासि कर्तवे करत्तदिति यदेवैतदवोचामाकरत्तदित्येवैनांस्तदब्रवीत्ते देवा अब्रुवन्नप्यस्या इहास्तु या नोऽस्मिन्न वै कमविददिति तथेति तस्या अप्यत्राकुर्वंस्तस्मादेषात्रापि शस्यते यद्वावान पुरुतमम्पुराषाळ् इति सेना वा इन्द्र स्य प्रिया जाया वावाता प्रासहा नाम को नाम प्रजापतिः श्वशुरस्तद्यास्य कामे सेना जयेत्तस्या अर्धात्ति-ष्ठंस्तृणमुभयतः परिछिद्येतरां सेनामभ्यस्येत्प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति तद्य-थैवादः स्नुषा श्वशुराळ् लज्जमाना निलीयमानैत्येवमेव सा सेना भज्यमाना निलीयमानैति यत्रैवं विद्वांस्तृणमुभयतः परिछिद्येतरां सेनं अभ्यस्यति प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति तानिन्द्र उवाचापि वोऽत्रास्त्विति ते देवा अब्रुव-न्विराड्याज्यास्तु निष्केवल्यस्य या त्रयस्त्रिंशदक्षरा त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्र ?ा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च देवता अक्षरभाजः करोत्यक्षरम्-अक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति यं कामयेतानायतनवान्स्यादित्यविराजास्य यजेद्गाय त्र्?या वा तृष्टुभा वान्येन वा छन्दसा वषट्कुर्यादनायतनवन्तमेवैनं तत्करोति यं कामयेतायतनवान्स्यादिति विराजास्य यजेत्पिबा सोममिन्द्र मन्दतु त्वेत्येतयायतनवन्तमेवैनं तत्करोति

ते देवा अब्रुवन्नियं वा इन्द्र स्य प्रिया जावा वावाता प्रासहा नामास्यामेवेछामहा इति तथेति तस्यामैछन्त सैनानब्रवीत्प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति तस्मात्स्त्रियः पत्याविछन्ते तस्मादु स्त्र्! यनुरात्रम्पत्याविछते ताम्प्रातरुपायन्सैतदेव प्रत्यपद्यत यद्वावान पुरुतमम्पुराषाळा वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः अचेति प्रासहस्पति-स्तुविष्मानितीन्द्रो वै प्रासहस्पतिस्तुविष्मान्यदीमुश्मासि कर्तवे करत्तदिति यदेवैतदवोचामाकरत्तदित्येवैनांस्तदब्रवीत्ते देवा अब्रुवन्नप्यस्या इहास्तु या नोऽस्मिन्न वै कमविददिति तथेति तस्या अप्यत्राकुर्वंस्तस्मादेषात्रापि शस्यते यद्वावान पुरुतमम्पुराषाळ् इति सेना वा इन्द्र स्य प्रिया जाया वावाता प्रासहा नाम को नाम प्रजापतिः श्वशुरस्तद्यास्य कामे सेना जयेत्तस्या अर्धात्ति-ष्ठंस्तृणमुभयतः परिछिद्येतरां सेनामभ्यस्येत्प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति तद्य-थैवादः स्नुषा श्वशुराळ् लज्जमाना निलीयमानैत्येवमेव सा सेना भज्यमाना निलीयमानैति यत्रैवं विद्वांस्तृणमुभयतः परिछिद्येतरां सेनं अभ्यस्यति प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति तानिन्द्र उवाचापि वोऽत्रास्त्विति ते देवा अब्रुव-न्विराड्याज्यास्तु निष्केवल्यस्य या त्रयस्त्रिंशदक्षरा त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च देवता अक्षरभाजः करोत्यक्षरम्-अक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति यं कामयेतानायतनवान्स्यादित्यविराजास्य यजेद्गायत्र्! या वा तृष्टुभा वान्येन वा छन्दसा वषट्कुर्यादनायतनवन्तमेवैनं तत्करोति यं कामयेतायतनवान्स्यादिति विराजास्य यजेत्पिबा सोममिन्द्र मन्दतु त्वेत्येतयायतनवन्तमेवैनं तत्करोति


512

somo vw r;j;muâãm\ Llok a;sIÿ' dev;’ AWy’;>y;?y;yNkqm-ymSm;Nsomo r;j;gz¹idit teŒb[uv'XzNd;'És yUy' n ”m' som' r;j;nm;-hrteit tqeit te sup,;R .UTvodpt'Ste yTsup,;R .UTvodpt'StdetTs*-p,RÉmTy;:y;nivd a;c=te zNd;'És vw tTsom' r;j;nmz;cr'St;in h tihR ctur=r;É,ctur=r;yv;ptÿSm;ÿSy ivÿ; dI=; ivÿ' tpo ySy pxv" s²Nt j;gt; ih pxvo jgtI ih t;n;hrdq i]·‘budptTs; pitTv; .UyoŒ/;Rd?vno gTv;Å;MyTs; pr;Sywkm=r' } y=r; .UTv; d²=n; hrNtI punr>yv;ptÿSm;Nm?y'idne d²=,; nIyNte i]·‘.o lokƒ i]·‘âB. t;

somo vai rAjAmuSmiMM lloka AsIttaM devAfca qSayafcAbhyAdhyAyankathama-yamasmAnsomo rAjAgachediti te'bruvaMfchandAMsi yUyaM na imaM somaM rAjAnamA-harateti tatheti te suparNA bhUtvodapataMste yatsuparNA bhUtvodapataMstadetatsau-parNamityAkhyAnavida AcakSate chandAMsi vai tatsomaM rAjAnamachAcaraMstAni ha tarhi caturakSarANicaturakSarANyeva chandAMsyAsansA jagatI caturakSarA prathamo-dapatatsA patitvArdhamadhvano gatvAfrAmyatsA parAsya trINyakSarANyekAkSarA bhUtvA dIkSAM ca tapafca harantI punarabhyavApatattasmAttasya vittA dIkSA vittaM tapo yasya pafavaH santi jAgatA hi pafavo jagatI hi tAnAharadatha triSTubudapatatsA patitvA bhUyo'rdhAdadhvano gatvAfrAmyatsA parAsyaikamakSaraM tr?yakSarA bhUtvA dakSinA harantI punarabhyavApatattasmAnmadhyaMdine dakSiNA nIyante triSTubho loke triSTubbhi tA

somo vai rAjAmuSmiMM lloka AsIttaM devAfca qSayafcAbhyAdhyAyankathama-yamasmAnsomo rAjAgachediti te'bruvaMfchandAMsi yUyaM na imaM somaM rAjAnamA-harateti tatheti te suparNA bhUtvodapataMste yatsuparNA bhUtvodapataMstadetatsau-parNamityAkhyAnavida AcakSate chandAMsi vai tatsomaM rAjAnamachAcaraMstAni ha tarhi caturakSarANicaturakSarANyeva chandAMsyAsansA jagatI caturakSarA prathamo-dapatatsA patitvArdhamadhvano gatvAfrAmyatsA parAsya trINyakSarANyekAkSarA bhUtvA dIkSAM ca tapafca harantI punarabhyavApatattasmAttasya vittA dIkSA vittaM tapo yasya pafavaH santi jAgatA hi pafavo jagatI hi tAnAharadatha triSTubudapatatsA patitvA bhUyo'rdhAdadhvano gatvAfrAmyatsA parAsyaikamakSaraM tr! yakSarA bhUtvA dakSinA harantI punarabhyavApatattasmAnmadhyaMdine dakSiNA nIyante triSTubho loke triSTubbhi tA

सोमो वै राजामुष्मिँ ल्लोक आसीत्तं देवाश्च ऋषयश्चाभ्याध्यायन्कथम-यमस्मान्सोमो राजागछेदिति तेऽब्रुवंश्छन्दांसि यूयं न इमं सोमं राजानमा-हरतेति तथेति ते सुपर्णा भूत्वोदपतंस्ते यत्सुपर्णा भूत्वोदपतंस्तदेतत्सौ-पर्णमित्याख्यानविद आचक्षते छन्दांसि वै तत्सोमं राजानमछाचरंस्तानि ह तर्हि चतुरक्षराणिचतुरक्षराण्येव छन्दांस्यासन्सा जगती चतुरक्षरा प्रथमो-दपतत्सा पतित्वार्धमध्वनो गत्वाश्राम्यत्सा परास्य त्रीण्यक्षराण्येकाक्षरा भूत्वा दीक्षां च तपश्च हरन्ती पुनरभ्यवापतत्तस्मात्तस्य वित्ता दीक्षा वित्तं तपो यस्य पशवः सन्ति जागता हि पशवो जगती हि तानाहरदथ त्रिष्टुबुदपतत्सा पतित्वा भूयोऽर्धादध्वनो गत्वाश्राम्यत्सा परास्यैकमक्षरं त्र्?यक्षरा भूत्वा दक्षिना हरन्ती पुनरभ्यवापतत्तस्मान्मध्यंदिने दक्षिणा नीयन्ते त्रिष्टुभो लोके त्रिष्टुब्भि ता

सोमो वै राजामुष्मिँ ल्लोक आसीत्तं देवाश्च ऋषयश्चाभ्याध्यायन्कथम-यमस्मान्सोमो राजागछेदिति तेऽब्रुवंश्छन्दांसि यूयं न इमं सोमं राजानमा-हरतेति तथेति ते सुपर्णा भूत्वोदपतंस्ते यत्सुपर्णा भूत्वोदपतंस्तदेतत्सौ-पर्णमित्याख्यानविद आचक्षते छन्दांसि वै तत्सोमं राजानमछाचरंस्तानि ह तर्हि चतुरक्षराणिचतुरक्षराण्येव छन्दांस्यासन्सा जगती चतुरक्षरा प्रथमो-दपतत्सा पतित्वार्धमध्वनो गत्वाश्राम्यत्सा परास्य त्रीण्यक्षराण्येकाक्षरा भूत्वा दीक्षां च तपश्च हरन्ती पुनरभ्यवापतत्तस्मात्तस्य वित्ता दीक्षा वित्तं तपो यस्य पशवः सन्ति जागता हि पशवो जगती हि तानाहरदथ त्रिष्टुबुदपतत्सा पतित्वा भूयोऽर्धादध्वनो गत्वाश्राम्यत्सा परास्यैकमक्षरं त्र्! यक्षरा भूत्वा दक्षिना हरन्ती पुनरभ्यवापतत्तस्मान्मध्यंदिने दक्षिणा नीयन्ते त्रिष्टुभो लोके त्रिष्टुब्भि ता


527

te v; ”me ”tre zNdsI g;y]Im>yvdet;' ivÿ' n;v=r;

te vA ime itare chandasI gAyatrImabhyavadetAM vittaM nAvakSarANyanuparyAguriti netyabravIdgAyatrI yathAvittameva na iti te deveSu prafnamaitAM te devA abruvan yathAvittameva va iti tasmAddhApyetarhi vittyAM vyAhuryathAvittameva na iti tato vA aSTAkSarA gAya tr?yabhava ttr?yakSarA triSTubekAkSarA jagatI sASTAkSarA gAyatrI prAtaHsavanamudayachannAfaknottriSTuptryakSarA mAdhyaMdinaM savanamudyantuM tAM gAya- tr?yahravIdAyAnyapi me'trAstviti sA tathetyabravIttriSTup tAM vai maitairaSTAbhi-rakSarairupasaMdhehIti tatheti tAmupasamadadhAdetadvai tadgAya tr?yai madhyaMdine yanmarutvatI-yasyottare pratipado yafcAnucaraH saikAdafAkSarA bhUtvA mAdhyaMdinaM savanamudaya-channAfaknojjagatyekAkSarA tqtiyasavanamudyantuM tAM gAya tr?yabravIdAyAnyapi me'trA-stviti sA tathetyabravIjjagati tAM vai maitairekAdafabhirakSarairupasaMdhehIti tatheti tAmupasamadadhAdetadvai tadgAya tr?yai tqtIyasavane yadvaifvadevasyottare pratipado yafcAnucaraH sA dvAdafAkSarA bhUtvA tqtIyasavanamudayachattato vA aSTAkSarA gAya tr?ya-bhavadekAdafAkSarA triSTubdvAdafAkSarA jagatI sarvaifchandobhiH samAvadvIryaiH samAvajjAmibhI rAdhnoti ya evaM vedaikaM vai sattattredhAbhavattasmAdAhurdAtavyamevaM

te vA ime itare chandasI gAyatrImabhyavadetAM vittaM nAvakSarANyanuparyAguriti netyabravIdgAyatrI yathAvittameva na iti te deveSu prafnamaitAM te devA abruvan yathAvittameva va iti tasmAddhApyetarhi vittyAM vyAhuryathAvittameva na iti tato vA aSTAkSarA gAyatr! yabhavattr! yakSarA triSTubekAkSarA jagatI sASTAkSarA gAyatrI prAtaHsavanamudayachannAfaknottriSTuptryakSarA mAdhyaMdinaM savanamudyantuM tAM gAya-tr! yahravIdAyAnyapi me'trAstviti sA tathetyabravIttriSTup tAM vai maitairaSTAbhi-rakSarairupasaMdhehIti tatheti tAmupasamadadhAdetadvai tadgAyatr! yai madhyaMdine yanmarutvatI-yasyottare pratipado yafcAnucaraH saikAdafAkSarA bhUtvA mAdhyaMdinaM savanamudaya-channAfaknojjagatyekAkSarA tqtiyasavanamudyantuM tAM gAyatr! yabravIdAyAnyapi me'trA-stviti sA tathetyabravIjjagati tAM vai maitairekAdafabhirakSarairupasaMdhehIti tatheti tAmupasamadadhAdetadvai tadgAyatr! yai tqtIyasavane yadvaifvadevasyottare pratipado yafcAnucaraH sA dvAdafAkSarA bhUtvA tqtIyasavanamudayachattato vA aSTAkSarA gAyatr! ya-bhavadekAdafAkSarA triSTubdvAdafAkSarA jagatI sarvaifchandobhiH samAvadvIryaiH samAvajjAmibhI rAdhnoti ya evaM vedaikaM vai sattattredhAbhavattasmAdAhurdAtavyamevaM

ते वा इमे इतरे छन्दसी गायत्रीमभ्यवदेतां वित्तं नावक्षराण्यनुपर्यागुरिति नेत्यब्रवीद्गायत्री यथावित्तमेव न इति ते देवेषु प्रश्नमैतां ते देवा अब्रुवन् यथावित्तमेव व इति तस्माद्धाप्येतर्हि वित्त्यां व्याहुर्यथावित्तमेव न इति ततो वा अष्टाक्षरा गाय त्र्?यभव त्त्र्?यक्षरा त्रिष्टुबेकाक्षरा जगती साष्टाक्षरा गायत्री प्रातःसवनमुदयछन्नाशक्नोत्त्रिष्टुप्त्र्यक्षरा माध्यंदिनं सवनमुद्यन्तुं तां गाय- त्र्?यह्रवीदायान्यपि मेऽत्रास्त्विति सा तथेत्यब्रवीत्त्रिष्टुप् तां वै मैतैरष्टाभि-रक्षरैरुपसंधेहीति तथेति तामुपसमदधादेतद्वै तद्गाय त्र्?यै मध्यंदिने यन्मरुत्वती-यस्योत्तरे प्रतिपदो यश्चानुचरः सैकादशाक्षरा भूत्वा माध्यंदिनं सवनमुदय-छन्नाशक्नोज्जगत्येकाक्षरा तृतियसवनमुद्यन्तुं तां गाय त्र्?यब्रवीदायान्यपि मेऽत्रा-स्त्विति सा तथेत्यब्रवीज्जगति तां वै मैतैरेकादशभिरक्षरैरुपसंधेहीति तथेति तामुपसमदधादेतद्वै तद्गाय त्र्?यै तृतीयसवने यद्वैश्वदेवस्योत्तरे प्रतिपदो यश्चानुचरः सा द्वादशाक्षरा भूत्वा तृतीयसवनमुदयछत्ततो वा अष्टाक्षरा गाय त्र्?य-भवदेकादशाक्षरा त्रिष्टुब्द्वादशाक्षरा जगती सर्वैश्छन्दोभिः समावद्वीर्यैः समावज्जामिभी राध्नोति य एवं वेदैकं वै सत्तत्त्रेधाभवत्तस्मादाहुर्दातव्यमेवं

ते वा इमे इतरे छन्दसी गायत्रीमभ्यवदेतां वित्तं नावक्षराण्यनुपर्यागुरिति नेत्यब्रवीद्गायत्री यथावित्तमेव न इति ते देवेषु प्रश्नमैतां ते देवा अब्रुवन् यथावित्तमेव व इति तस्माद्धाप्येतर्हि वित्त्यां व्याहुर्यथावित्तमेव न इति ततो वा अष्टाक्षरा गायत्र्! यभवत्त्र्! यक्षरा त्रिष्टुबेकाक्षरा जगती साष्टाक्षरा गायत्री प्रातःसवनमुदयछन्नाशक्नोत्त्रिष्टुप्त्र्यक्षरा माध्यंदिनं सवनमुद्यन्तुं तां गाय-त्र्! यह्रवीदायान्यपि मेऽत्रास्त्विति सा तथेत्यब्रवीत्त्रिष्टुप् तां वै मैतैरष्टाभि-रक्षरैरुपसंधेहीति तथेति तामुपसमदधादेतद्वै तद्गायत्र्! यै मध्यंदिने यन्मरुत्वती-यस्योत्तरे प्रतिपदो यश्चानुचरः सैकादशाक्षरा भूत्वा माध्यंदिनं सवनमुदय-छन्नाशक्नोज्जगत्येकाक्षरा तृतियसवनमुद्यन्तुं तां गायत्र्! यब्रवीदायान्यपि मेऽत्रा-स्त्विति सा तथेत्यब्रवीज्जगति तां वै मैतैरेकादशभिरक्षरैरुपसंधेहीति तथेति तामुपसमदधादेतद्वै तद्गायत्र्! यै तृतीयसवने यद्वैश्वदेवस्योत्तरे प्रतिपदो यश्चानुचरः सा द्वादशाक्षरा भूत्वा तृतीयसवनमुदयछत्ततो वा अष्टाक्षरा गायत्र्! य-भवदेकादशाक्षरा त्रिष्टुब्द्वादशाक्षरा जगती सर्वैश्छन्दोभिः समावद्वीर्यैः समावज्जामिभी राध्नोति य एवं वेदैकं वै सत्तत्त्रेधाभवत्तस्मादाहुर्दातव्यमेवं


532

te dev; ab[uv¥;idTy;Nyuãm;É.árd' svnmu´z;meit tqeit tSm;d;-idTy;rM.,' tOtIysvnm;idTyg[h" purSt;ÿSy yjTy( a;idTy;so aiditm;RdyNt;Émit mÃTy; åpsmOõy; mÃÃw tOtIysvnSy åp' n;nu-vW$(kroit n .=yit s'Sq; v; EW; ydnuNvW$(k;r" s'Sq; .=" p[;,; a;idTy; neTp[;,;Ns'Sq;py;nIit t a;idTy; ab[uvNsivt;r' Tvyed' sh svnmu´z;meit tqeit tSm;Ts;iv]I p[itpºvit vwdevSy s;iv]g[h" purSt;ÿSy yjit dmUn; dev" sivt; vre

te devA abruvannAdityAnyuSmAbhiridaM savanamudyachAmeti tatheti tasmAdA-dityArambhaNaM tqtIyasavanamAdityagrahaH purastAttasya yajaty AdityAso aditirmAdayantAmiti madvatyA rUpasamqddhayA madvadvai tqtIyasavanasya rUpaM nAnu-vaSaTkaroti na bhakSayati saMsthA vA eSA yadanunvaSaTkAraH saMsthA bhakSaH prANA AdityA netprANAnsaMsthApayAnIti ta AdityA abruvansavitAraM tvayedaM saha savanamudyachAmeti tatheti tasmAtsAvitrI pratipadbhavati vaifvadevasya sAvitragrahaH purastAttasya yajati damUnA devaH savitA vareNya iti madvatyA rUpasamqddhayA madvadvai tqtIyasavanasya rUpaM nAnunvaSaTkaroti na bhakSayati saMsthA vA eSA yadanunvaSaTkAraH saMsthA bhakSaH prANaH savitA netprANaM saMsthApayAnItyubhe vA eSa ete savane vipibati yatsavitA prAtaHsavanaM ca tqtIyasavanaM ca tadya-tpibavatsAvi tr?yai nividaH padampurastAdbhavati madvadupariSTAdubhayorevainaM tatsava-nayorAbhajati prAtaHsavane ca tqtIyasavane ca bahvyaH prAtarvAyavyAH fasyanta ekA tqtIyasavane tasmAdUrdhvAH puruSasya bhUyAMsaH prANA yaccAvAxco dyAvApqthivIyaM faMsati dyAvApqthivI vai pratiSThe iyameveha pratiSThAsAvamutra tadyaddyAvApqthivIyaM

te devA abruvannAdityAnyuSmAbhiridaM savanamudyachAmeti tatheti tasmAdA-dityArambhaNaM tqtIyasavanamAdityagrahaH purastAttasya yajaty AdityAso aditirmAdayantAmiti madvatyA rUpasamqddhayA madvadvai tqtIyasavanasya rUpaM nAnu-vaSaTkaroti na bhakSayati saMsthA vA eSA yadanunvaSaTkAraH saMsthA bhakSaH prANA AdityA netprANAnsaMsthApayAnIti ta AdityA abruvansavitAraM tvayedaM saha savanamudyachAmeti tatheti tasmAtsAvitrI pratipadbhavati vaifvadevasya sAvitragrahaH purastAttasya yajati damUnA devaH savitA vareNya iti madvatyA rUpasamqddhayA madvadvai tqtIyasavanasya rUpaM nAnunvaSaTkaroti na bhakSayati saMsthA vA eSA yadanunvaSaTkAraH saMsthA bhakSaH prANaH savitA netprANaM saMsthApayAnItyubhe vA eSa ete savane vipibati yatsavitA prAtaHsavanaM ca tqtIyasavanaM ca tadya-tpibavatsAvitr! yai nividaH padampurastAdbhavati madvadupariSTAdubhayorevainaM tatsava-nayorAbhajati prAtaHsavane ca tqtIyasavane ca bahvyaH prAtarvAyavyAH fasyanta ekA tqtIyasavane tasmAdUrdhvAH puruSasya bhUyAMsaH prANA yaccAvAxco dyAvApqthivIyaM faMsati dyAvApqthivI vai pratiSThe iyameveha pratiSThAsAvamutra tadyaddyAvApqthivIyaM

ते देवा अब्रुवन्नादित्यान्युष्माभिरिदं सवनमुद्यछामेति तथेति तस्मादा-दित्यारम्भणं तृतीयसवनमादित्यग्रहः पुरस्तात्तस्य यजत्य् आदित्यासो अदितिर्मादयन्तामिति मद्वत्या रूपसमृद्धया मद्वद्वै तृतीयसवनस्य रूपं नानु-वषट्करोति न भक्षयति संस्था वा एषा यदनुन्वषट्कारः संस्था भक्षः प्राणा आदित्या नेत्प्राणान्संस्थापयानीति त आदित्या अब्रुवन्सवितारं त्वयेदं सह सवनमुद्यछामेति तथेति तस्मात्सावित्री प्रतिपद्भवति वैश्वदेवस्य सावित्रग्रहः पुरस्तात्तस्य यजति दमूना देवः सविता वरेण्य इति मद्वत्या रूपसमृद्धया मद्वद्वै तृतीयसवनस्य रूपं नानुन्वषट्करोति न भक्षयति संस्था वा एषा यदनुन्वषट्कारः संस्था भक्षः प्राणः सविता नेत्प्राणं संस्थापयानीत्युभे वा एष एते सवने विपिबति यत्सविता प्रातःसवनं च तृतीयसवनं च तद्य-त्पिबवत्सावि त्र्?यै निविदः पदम्पुरस्ताद्भवति मद्वदुपरिष्टादुभयोरेवैनं तत्सव-नयोराभजति प्रातःसवने च तृतीयसवने च बह्व्यः प्रातर्वायव्याः शस्यन्त एका तृतीयसवने तस्मादूर्ध्वाः पुरुषस्य भूयांसः प्राणा यच्चावाञ्चो द्यावापृथिवीयं शंसति द्यावापृथिवी वै प्रतिष्ठे इयमेवेह प्रतिष्ठासावमुत्र तद्यद्द्यावापृथिवीयं

ते देवा अब्रुवन्नादित्यान्युष्माभिरिदं सवनमुद्यछामेति तथेति तस्मादा-दित्यारम्भणं तृतीयसवनमादित्यग्रहः पुरस्तात्तस्य यजत्य् आदित्यासो अदितिर्मादयन्तामिति मद्वत्या रूपसमृद्धया मद्वद्वै तृतीयसवनस्य रूपं नानु-वषट्करोति न भक्षयति संस्था वा एषा यदनुन्वषट्कारः संस्था भक्षः प्राणा आदित्या नेत्प्राणान्संस्थापयानीति त आदित्या अब्रुवन्सवितारं त्वयेदं सह सवनमुद्यछामेति तथेति तस्मात्सावित्री प्रतिपद्भवति वैश्वदेवस्य सावित्रग्रहः पुरस्तात्तस्य यजति दमूना देवः सविता वरेण्य इति मद्वत्या रूपसमृद्धया मद्वद्वै तृतीयसवनस्य रूपं नानुन्वषट्करोति न भक्षयति संस्था वा एषा यदनुन्वषट्कारः संस्था भक्षः प्राणः सविता नेत्प्राणं संस्थापयानीत्युभे वा एष एते सवने विपिबति यत्सविता प्रातःसवनं च तृतीयसवनं च तद्य-त्पिबवत्सावित्र्! यै निविदः पदम्पुरस्ताद्भवति मद्वदुपरिष्टादुभयोरेवैनं तत्सव-नयोराभजति प्रातःसवने च तृतीयसवने च बह्व्यः प्रातर्वायव्याः शस्यन्त एका तृतीयसवने तस्मादूर्ध्वाः पुरुषस्य भूयांसः प्राणा यच्चावाञ्चो द्यावापृथिवीयं शंसति द्यावापृथिवी वै प्रतिष्ठे इयमेवेह प्रतिष्ठासावमुत्र तद्यद्द्यावापृथिवीयं


537

a;.Rv' x'sTyO.vo vw deveWu tps; sompIqm>yjy'Ste>y" p[;t"svne-Œv;ÉckLpÉyW'St;nɦvRsuÉ." p[;t"svn;dnudt te>yo m;?y'idne svne-Œv;ÉckLpÉyW'St;inN{ o ¨{ wm;R?y'idn;Tsvn;dnudt te>yStOtIysvne-Œv;ÉckLpÉyW'St;iNve dev; anonu´Nt neh p;Sy²Nt neheit s p[j;-pitrb[vITsivt;r' tv v; ”meŒNtev;s;STvmevwÉ." sâMpbSveit s tqeTy-b[vITsivt; t;Nvw Tvmu.yt" páripbeit t;Np[j;pit¨.yt" pyRipbÿe Ete /;Yye ain¨ÿ_ƒ p[;j;pTye xSyete aÉ.t a;.Rv' su¨pՈumUtyeŒy' ven-’odyTpOâXng.;R ”it p[j;pitrevwn;'Stdu.yt" páripbit tSm;du ÅeÏI p;]e rocyTyev y' k;myte t' te>yo vw dev; apwv;bI.TsNt mnuãygN/;ÿ Ete

ArbhavaM faMsatyqbhavo vai deveSu tapasA somapIthamabhyajayaMstebhyaH prAtaHsavane-'vAcikalpayiSaMstAnagnirvasubhiH prAtaHsavanAdanudata tebhyo mAdhyaMdine savane-'vAcikalpayiSaMstAnindra ?o rudrai rmAdhyaMdinAtsavanAdanudata tebhyastqtIyasavane-'vAcikalpayiSaMstAnvifve devA anonudyanta neha pAsyanti neheti sa prajA-patirabravItsavitAraM tava vA ime'ntevAsAstvamevaibhiH sampibasveti sa tathetya-bravItsavitA tAnvai tvamubhayataH paripibeti tAnprajApatirubhayataH paryapibatte ete dhAyye anirukte prAjApatye fasyete abhita ArbhavaM surupakqtnumUtaye'yaM vena-fcodayatpqfnigarbhA iti prajApatirevainAMstadubhayataH paripibati tasmAdu freSThI pAtre rocayatyeva yaM kAmayate taM tebhyo vai devA apaivAbIbhatsanta manuSyagandhAtta ete

ArbhavaM faMsatyqbhavo vai deveSu tapasA somapIthamabhyajayaMstebhyaH prAtaHsavane-'vAcikalpayiSaMstAnagnirvasubhiH prAtaHsavanAdanudata tebhyo mAdhyaMdine savane-'vAcikalpayiSaMstAnindro rudrai rmAdhyaMdinAtsavanAdanudata tebhyastqtIyasavane-'vAcikalpayiSaMstAnvifve devA anonudyanta neha pAsyanti neheti sa prajA-patirabravItsavitAraM tava vA ime'ntevAsAstvamevaibhiH sampibasveti sa tathetya-bravItsavitA tAnvai tvamubhayataH paripibeti tAnprajApatirubhayataH paryapibatte ete dhAyye anirukte prAjApatye fasyete abhita ArbhavaM surupakqtnumUtaye'yaM vena-fcodayatpqfnigarbhA iti prajApatirevainAMstadubhayataH paripibati tasmAdu freSThI pAtre rocayatyeva yaM kAmayate taM tebhyo vai devA apaivAbIbhatsanta manuSyagandhAtta ete

आर्भवं शंसत्यृभवो वै देवेषु तपसा सोमपीथमभ्यजयंस्तेभ्यः प्रातःसवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तानग्निर्वसुभिः प्रातःसवनादनुदत तेभ्यो माध्यंदिने सवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तानिन्द्र ?ो रुद्रै र्माध्यंदिनात्सवनादनुदत तेभ्यस्तृतीयसवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तान्विश्वे देवा अनोनुद्यन्त नेह पास्यन्ति नेहेति स प्रजा-पतिरब्रवीत्सवितारं तव वा इमेऽन्तेवासास्त्वमेवैभिः सम्पिबस्वेति स तथेत्य-ब्रवीत्सविता तान्वै त्वमुभयतः परिपिबेति तान्प्रजापतिरुभयतः पर्यपिबत्ते एते धाय्ये अनिरुक्ते प्राजापत्ये शस्येते अभित आर्भवं सुरुपकृत्नुमूतयेऽयं वेन-श्चोदयत्पृश्निगर्भा इति प्रजापतिरेवैनांस्तदुभयतः परिपिबति तस्मादु श्रेष्ठी पात्रे रोचयत्येव यं कामयते तं तेभ्यो वै देवा अपैवाबीभत्सन्त मनुष्यगन्धात्त एते

आर्भवं शंसत्यृभवो वै देवेषु तपसा सोमपीथमभ्यजयंस्तेभ्यः प्रातःसवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तानग्निर्वसुभिः प्रातःसवनादनुदत तेभ्यो माध्यंदिने सवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तानिन्द्रो रुद्रै र्माध्यंदिनात्सवनादनुदत तेभ्यस्तृतीयसवने-ऽवाचिकल्पयिषंस्तान्विश्वे देवा अनोनुद्यन्त नेह पास्यन्ति नेहेति स प्रजा-पतिरब्रवीत्सवितारं तव वा इमेऽन्तेवासास्त्वमेवैभिः सम्पिबस्वेति स तथेत्य-ब्रवीत्सविता तान्वै त्वमुभयतः परिपिबेति तान्प्रजापतिरुभयतः पर्यपिबत्ते एते धाय्ये अनिरुक्ते प्राजापत्ये शस्येते अभित आर्भवं सुरुपकृत्नुमूतयेऽयं वेन-श्चोदयत्पृश्निगर्भा इति प्रजापतिरेवैनांस्तदुभयतः परिपिबति तस्मादु श्रेष्ठी पात्रे रोचयत्येव यं कामयते तं तेभ्यो वै देवा अपैवाबीभत्सन्त मनुष्यगन्धात्त एते


542

vwdev' x'sit yq; vw p[;j Ev' vwdev' t´q;Ntr' jnt; Ev' sUÿ_;in yq;r

vaifvadevaM faMsati yathA vai prAja evaM vaifvadevaM tadyathAntaraM janatA evaM sUktAni yathAraNyAnyevaM dhAyyAstadubhayato dhAyyAmparyAhvayate tasmAttAnyaraNyAni santya-naraNyAni mqgaifca vayobhifceti ha smAha yathA vai puruSa evaM vaifvadevaM tasya yathAvantaramazgAnyevaM sUktAni yathA parvANyevaM dhAyyAstadubhayato dhAyyA-mparyAhvayate tasmAtpuruSasya parvANi fithirANi santi dqLhAni brahmaNA hi tAni dhqtAni mUlaM vA etadyajxasya yaddhAyyAfca yAjyAfca tadyadanyAnyA dhAyyAfca yAjyAfca kuryurunmUlameva tadyajxaM kuryustasmAttAH samAnya eva syuH pAxcajanyaM vA etadukthaM yadvaifvadevaM sarveSAM vA etatpaxcajanAnAmukthamdevamanuSyANAM gandharvApsarasAM sarpANAM ca pitQNAM caiteSAM vA etatpaxcajaxAnAmukthaM sarva enampaxcajanA vidurainampaxcinyai janatAyai havino gachanti ya evaM veda sarvadevatyo vA eSa hotA yo vaifvadevaM faMsati sarvA difo dhyAyecchaMsiSyansarvAsveva taddikSu rasaM dadhAti yasyAmasya difi dveSyaH syAnna tAM dhyAyedanuhAyaivAsya tadvIryamAda-tte'ditirdyauraditirantarikSamityuttamayA paridadhAtIyaM vA aditiriyaM dyauriyaM antarikSamaditirmAtA sa pitA sa putra itIyaM vai mAteyampiteyamputro vifve devA aditiH paxca janA ityasyAM vai vifve devA asyAmpaxcajanA aditirjAta-maditirjanitvamitIyaM vai jAtamiyaM janitvaM dviH pacchaH paridadhAti catuSpAdA vai pafavaH pafUnAmavaruddhyai sakqdardharcafaH pratiSThAyA eva dvipratiSTho vai puruSafcatuSpAdAH pafavo yajamAnameva taddvipratiSThaM catuSpAtsu pafuSu pratiSThApayati sadaiva paxcajanIyayA paridadhyAttadupaspqsanbhUmimparidadhyattadyasyAmeva yajxaM sambharati tasyAmevainaM tadantataH pratiSThApayati vifve devAH fqNutemaM havamma iti

vaifvadevaM faMsati yathA vai prAja evaM vaifvadevaM tadyathAntaraM janatA evaM sUktAni yathAraNyAnyevaM dhAyyAstadubhayato dhAyyAmparyAhvayate tasmAttAnyaraNyAni santya-naraNyAni mqgaifca vayobhifceti ha smAha yathA vai puruSa evaM vaifvadevaM tasya yathAvantaramazgAnyevaM sUktAni yathA parvANyevaM dhAyyAstadubhayato dhAyyA-mparyAhvayate tasmAtpuruSasya parvANi fithirANi santi dq[L]hAni brahmaNA hi tAni dhqtAni mUlaM vA etadyajxasya yaddhAyyAfca yAjyAfca tadyadanyAnyA dhAyyAfca yAjyAfca kuryurunmUlameva tadyajxaM kuryustasmAttAH samAnya eva syuH pAxcajanyaM vA etadukthaM yadvaifvadevaM sarveSAM vA etatpaxcajanAnAmukthamdevamanuSyANAM gandharvApsarasAM sarpANAM ca pitQNAM caiteSAM vA etatpaxcajaxAnAmukthaM sarva enampaxcajanA vidurainampaxcinyai janatAyai havino gachanti ya evaM veda sarvadevatyo vA eSa hotA yo vaifvadevaM faMsati sarvA difo dhyAyecchaMsiSyansarvAsveva taddikSu rasaM dadhAti yasyAmasya difi dveSyaH syAnna tAM dhyAyedanuhAyaivAsya tadvIryamAda-tte'ditirdyauraditirantarikSamityuttamayA paridadhAtIyaM vA aditiriyaM dyauriyaM antarikSamaditirmAtA sa pitA sa putra itIyaM vai mAteyampiteyamputro vifve devA aditiH paxca janA ityasyAM vai vifve devA asyAmpaxcajanA aditirjAta-maditirjanitvamitIyaM vai jAtamiyaM janitvaM dviH pacchaH paridadhAti catuSpAdA vai pafavaH pafUnAmavaruddhyai sakqdardharcafaH pratiSThAyA eva dvipratiSTho vai puruSafcatuSpAdAH pafavo yajamAnameva taddvipratiSThaM catuSpAtsu pafuSu pratiSThApayati sadaiva paxcajanIyayA paridadhyAttadupaspqsanbhUmimparidadhyattadyasyAmeva yajxaM sambharati tasyAmevainaM tadantataH pratiSThApayati vifve devAH fqNutemaM havamma iti

वैश्वदेवं शंसति यथा वै प्राज एवं वैश्वदेवं तद्यथान्तरं जनता एवं सूक्तानि यथारण्यान्येवं धाय्यास्तदुभयतो धाय्याम्पर्याह्वयते तस्मात्तान्यरण्यानि सन्त्य-नरण्यानि मृगैश्च वयोभिश्चेति ह स्माह यथा वै पुरुष एवं वैश्वदेवं तस्य यथावन्तरमङ्गान्येवं सूक्तानि यथा पर्वाण्येवं धाय्यास्तदुभयतो धाय्या-म्पर्याह्वयते तस्मात्पुरुषस्य पर्वाणि शिथिराणि सन्ति दृळ्हानि ब्रह्मणा हि तानि धृतानि मूलं वा एतद्यज्ञस्य यद्धाय्याश्च याज्याश्च तद्यदन्यान्या धाय्याश्च याज्याश्च कुर्युरुन्मूलमेव तद्यज्ञं कुर्युस्तस्मात्ताः समान्य एव स्युः पाञ्चजन्यं वा एतदुक्थं यद्वैश्वदेवं सर्वेषां वा एतत्पञ्चजनानामुक्थम्देवमनुष्याणां गन्धर्वाप्सरसां सर्पाणां च पितॄणां चैतेषां वा एतत्पञ्चजञानामुक्थं सर्व एनम्पञ्चजना विदुरैनम्पञ्चिन्यै जनतायै हविनो गछन्ति य एवं वेद सर्वदेवत्यो वा एष होता यो वैश्वदेवं शंसति सर्वा दिशो ध्यायेच्छंसिष्यन्सर्वास्वेव तद्दिक्षु रसं दधाति यस्यामस्य दिशि द्वेष्यः स्यान्न तां ध्यायेदनुहायैवास्य तद्वीर्यमाद-त्तेऽदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमित्युत्तमया परिदधातीयं वा अदितिरियं द्यौरियं अन्तरिक्षमदितिर्माता स पिता स पुत्र इतीयं वै मातेयम्पितेयम्पुत्रो विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना इत्यस्यां वै विश्वे देवा अस्याम्पञ्चजना अदितिर्जात-मदितिर्जनित्वमितीयं वै जातमियं जनित्वं द्विः पच्छः परिदधाति चतुष्पादा वै पशवः पशूनामवरुद्ध्यै सकृदर्धर्चशः प्रतिष्ठाया एव द्विप्रतिष्ठो वै पुरुषश्चतुष्पादाः पशवो यजमानमेव तद्द्विप्रतिष्ठं चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति सदैव पञ्चजनीयया परिदध्यात्तदुपस्पृसन्भूमिम्परिदध्यत्तद्यस्यामेव यज्ञं सम्भरति तस्यामेवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठापयति विश्वे देवाः शृणुतेमं हवम्म इति

वैश्वदेवं शंसति यथा वै प्राज एवं वैश्वदेवं तद्यथान्तरं जनता एवं सूक्तानि यथारण्यान्येवं धाय्यास्तदुभयतो धाय्याम्पर्याह्वयते तस्मात्तान्यरण्यानि सन्त्य-नरण्यानि मृगैश्च वयोभिश्चेति ह स्माह यथा वै पुरुष एवं वैश्वदेवं तस्य यथावन्तरमङ्गान्येवं सूक्तानि यथा पर्वाण्येवं धाय्यास्तदुभयतो धाय्या-म्पर्याह्वयते तस्मात्पुरुषस्य पर्वाणि शिथिराणि सन्ति दृळ्हानि ब्रह्मणा हि तानि धृतानि मूलं वा एतद्यज्ञस्य यद्धाय्याश्च याज्याश्च तद्यदन्यान्या धाय्याश्च याज्याश्च कुर्युरुन्मूलमेव तद्यज्ञं कुर्युस्तस्मात्ताः समान्य एव स्युः पाञ्चजन्यं वा एतदुक्थं यद्वैश्वदेवं सर्वेषां वा एतत्पञ्चजनानामुक्थम्देवमनुष्याणां गन्धर्वाप्सरसां सर्पाणां च पितॄणां चैतेषां वा एतत्पञ्चजञानामुक्थं सर्व एनम्पञ्चजना विदुरैनम्पञ्चिन्यै जनतायै हविनो गछन्ति य एवं वेद सर्वदेवत्यो वा एष होता यो वैश्वदेवं शंसति सर्वा दिशो ध्यायेच्छंसिष्यन्सर्वास्वेव तद्दिक्षु रसं दधाति यस्यामस्य दिशि द्वेष्यः स्यान्न तां ध्यायेदनुहायैवास्य तद्वीर्यमाद-त्तेऽदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमित्युत्तमया परिदधातीयं वा अदितिरियं द्यौरियं अन्तरिक्षमदितिर्माता स पिता स पुत्र इतीयं वै मातेयम्पितेयम्पुत्रो विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना इत्यस्यां वै विश्वे देवा अस्याम्पञ्चजना अदितिर्जात-मदितिर्जनित्वमितीयं वै जातमियं जनित्वं द्विः पच्छः परिदधाति चतुष्पादा वै पशवः पशूनामवरुद्ध्यै सकृदर्धर्चशः प्रतिष्ठाया एव द्विप्रतिष्ठो वै पुरुषश्चतुष्पादाः पशवो यजमानमेव तद्द्विप्रतिष्ठं चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति सदैव पञ्चजनीयया परिदध्यात्तदुपस्पृसन्भूमिम्परिदध्यत्तद्यस्यामेव यज्ञं सम्भरति तस्यामेवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठापयति विश्वे देवाः शृणुतेमं हवम्म इति


557

tdɦn; py;Rd/uStNm¨toŒ/UNv'StdɦnR p[;Cy;vyÿdɦn; vw;nre, py;Rd/uStNm¨toŒ/UNv'StdɦvwR;nr" p[;Cy;vyÿSy y{ ets" p[qm-muddIPyt tds;v;idTyoŒ.v´âd(ÃtIym;sIÿºÈgur.vÿ' v¨,o NygOðIt tSm;Ts .Oguv;R¨É,rq yÿOtIymdIdeidv t a;idTy; a.vNyeŒ©;r; a;s'SteŒi©rsoŒ.vNyd©;r;" punrvx;Nt; ¬ddIPyNt tŠÈhSpitr.v-´;in pár=;,;Ny;s'Ste Õã,; psvoŒ.vNy; loihnI mOáÿk; te roiht; aq yºSm;sIÿTp¨ãy' VyspRí*ro gvy AXy ¬·^o gdR. ”it ye cwteŒ¨,;" pxvSte c t;Nv; EW devoŒ>yvdt mm v; ”dMmm vw v;StuhÉmit tmetyc;R inrv;dyNt ywW; r*{ I xSyt a; te iptmR¨t;' su»metu m; n" sUyRSy s'dOxo yuyoq;" Tv' no vIro avRit =meq; ”it b[Uy;¥;É. n ”TynÉ.m;nuko hwW dev" p[j; .vit p[ j;yemih ¨i{ y p[j;É.árit b[Uy;¥ ¨{ eTyetSywv n;»" párúTyw tdu %lu x' n" krtITyev x'sec( zÉmit p[itp´te svRSm; Ev x;NTyw nO>yo n;ár>yo gv ”it pum;'so vw nr" ²S]yo n;yR" svRSm; Ev x;NTyw soŒin¨ÿ_; r*{ I x;Nt; sv;Ryu" sv;RyuTv;y

tadagninA paryAdadhustanmaruto'dhUnvaMstadagnirna prAcyAvayattadagninA vaifvAnareNa paryAdadhustanmaruto'dhUnvaMstadagnirvaifvAnaraH prAcyAvayattasya yadre tasaH prathama-mudadIpyata tadasAvAdityo'bhavadyaddvitIyamAsIttadbhqgurabhavattaM varuNo nyagqhNIta tasmAtsa bhqgurvAruNiratha yattqtIyamadIdediva ta AdityA abhavanye'zgArA AsaMste'zgiraso'bhavanyadazgArAH punaravafAntA udadIpyanta tadbqhaspatirabhava-dyAni parikSANAnyAsaMste kqSNA pasavo'bhavanyA lohinI mqttikA te rohitA atha yadbhasmAsIttatparuSyaM vyasarpadgauro gavaya qfya uSTro gardabha iti ye caite'ruNAH pafavaste ca tAnvA eSa devo'bhyavadata mama vA idammama vai vAstuhamiti tametayarcA niravAdayanta yaiSA raudra ?I fasyata A te pitarmarutAM sumnametu mA naH sUryasya saMdqfo yuyothAH tvaM no vIro arvati kSamethA iti brUyAnnAbhi na ityanabhimAnuko haiSa devaH prajA bhavati pra jAyemahi rudri ya prajAbhiriti brUyAnna rudre tyetasyaiva nAmnaH parihqtyai tadu khalu faM naH karatItyeva faMsec chamiti pratipadyate sarvasmA eva fAntyai nqbhyo nAribhyo gava iti pumAMso vai naraH striyo nAryaH sarvasmA eva fAntyai so'niruktA raudra ?I fAntA sarvAyuH sarvAyutvAya

tadagninA paryAdadhustanmaruto'dhUnvaMstadagnirna prAcyAvayattadagninA vaifvAnareNa paryAdadhustanmaruto'dhUnvaMstadagnirvaifvAnaraH prAcyAvayattasya yadre tasaH prathama-mudadIpyata tadasAvAdityo'bhavadyaddvitIyamAsIttadbhqgurabhavattaM varuNo nyagqhNIta tasmAtsa bhqgurvAruNiratha yattqtIyamadIdediva ta AdityA abhavanye'zgArA AsaMste'zgiraso'bhavanyadazgArAH punaravafAntA udadIpyanta tadbqhaspatirabhava-dyAni parikSANAnyAsaMste kqSNA pasavo'bhavanyA lohinI mqttikA te rohitA atha yadbhasmAsIttatparuSyaM vyasarpadgauro gavaya qfya uSTro gardabha iti ye caite'ruNAH pafavaste ca tAnvA eSa devo'bhyavadata mama vA idammama vai vAstuhamiti tametayarcA niravAdayanta yaiSA raudrI fasyata A te pitarmarutAM sumnametu mA naH sUryasya saMdqfo yuyothAH tvaM no vIro arvati kSamethA iti brUyAnnAbhi na ityanabhimAnuko haiSa devaH prajA bhavati pra jAyemahi rudri ya prajAbhiriti brUyAnna rudre tyetasyaiva nAmnaH parihqtyai tadu khalu faM naH karatItyeva faMsec chamiti pratipadyate sarvasmA eva fAntyai nqbhyo nAribhyo gava iti pumAMso vai naraH striyo nAryaH sarvasmA eva fAntyai so'niruktA raudrI fAntA sarvAyuH sarvAyutvAya

तदग्निना पर्यादधुस्तन्मरुतोऽधून्वंस्तदग्निर्न प्राच्यावयत्तदग्निना वैश्वानरेण पर्यादधुस्तन्मरुतोऽधून्वंस्तदग्निर्वैश्वानरः प्राच्यावयत्तस्य यद्रे तसः प्रथम-मुददीप्यत तदसावादित्योऽभवद्यद्द्वितीयमासीत्तद्भृगुरभवत्तं वरुणो न्यगृह्णीत तस्मात्स भृगुर्वारुणिरथ यत्तृतीयमदीदेदिव त आदित्या अभवन्येऽङ्गारा आसंस्तेऽङ्गिरसोऽभवन्यदङ्गाराः पुनरवशान्ता उददीप्यन्त तद्बृहस्पतिरभव-द्यानि परिक्षाणान्यासंस्ते कृष्णा पसवोऽभवन्या लोहिनी मृत्तिका ते रोहिता अथ यद्भस्मासीत्तत्परुष्यं व्यसर्पद्गौरो गवय ऋश्य उष्ट्रो गर्दभ इति ये चैतेऽरुणाः पशवस्ते च तान्वा एष देवोऽभ्यवदत मम वा इदम्मम वै वास्तुहमिति तमेतयर्चा निरवादयन्त यैषा रौद्र ?ी शस्यत आ ते पितर्मरुतां सुम्नमेतु मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः त्वं नो वीरो अर्वति क्षमेथा इति ब्रूयान्नाभि न इत्यनभिमानुको हैष देवः प्रजा भवति प्र जायेमहि रुद्रि य प्रजाभिरिति ब्रूयान्न रुद्रे त्येतस्यैव नाम्नः परिहृत्यै तदु खलु शं नः करतीत्येव शंसेच् छमिति प्रतिपद्यते सर्वस्मा एव शान्त्यै नृभ्यो नारिभ्यो गव इति पुमांसो वै नरः स्त्रियो नार्यः सर्वस्मा एव शान्त्यै सोऽनिरुक्ता रौद्र ?ी शान्ता सर्वायुः सर्वायुत्वाय

तदग्निना पर्यादधुस्तन्मरुतोऽधून्वंस्तदग्निर्न प्राच्यावयत्तदग्निना वैश्वानरेण पर्यादधुस्तन्मरुतोऽधून्वंस्तदग्निर्वैश्वानरः प्राच्यावयत्तस्य यद्रे तसः प्रथम-मुददीप्यत तदसावादित्योऽभवद्यद्द्वितीयमासीत्तद्भृगुरभवत्तं वरुणो न्यगृह्णीत तस्मात्स भृगुर्वारुणिरथ यत्तृतीयमदीदेदिव त आदित्या अभवन्येऽङ्गारा आसंस्तेऽङ्गिरसोऽभवन्यदङ्गाराः पुनरवशान्ता उददीप्यन्त तद्बृहस्पतिरभव-द्यानि परिक्षाणान्यासंस्ते कृष्णा पसवोऽभवन्या लोहिनी मृत्तिका ते रोहिता अथ यद्भस्मासीत्तत्परुष्यं व्यसर्पद्गौरो गवय ऋश्य उष्ट्रो गर्दभ इति ये चैतेऽरुणाः पशवस्ते च तान्वा एष देवोऽभ्यवदत मम वा इदम्मम वै वास्तुहमिति तमेतयर्चा निरवादयन्त यैषा रौद्री शस्यत आ ते पितर्मरुतां सुम्नमेतु मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः त्वं नो वीरो अर्वति क्षमेथा इति ब्रूयान्नाभि न इत्यनभिमानुको हैष देवः प्रजा भवति प्र जायेमहि रुद्रि य प्रजाभिरिति ब्रूयान्न रुद्रे त्येतस्यैव नाम्नः परिहृत्यै तदु खलु शं नः करतीत्येव शंसेच् छमिति प्रतिपद्यते सर्वस्मा एव शान्त्यै नृभ्यो नारिभ्यो गव इति पुमांसो वै नरः स्त्रियो नार्यः सर्वस्मा एव शान्त्यै सोऽनिरुक्ता रौद्री शान्ता सर्वायुः सर्वायुत्वाय


567

j;tvedSy' x'sit p[j;pit" p[j; a;sOjt t;" sO·;" pr;Cy Ev;y¥ Vy;vtRNt t aɦn; pyRgzÿ; aɦmup;vtRNt tmev;´;Pyup;vOÿ;" soŒb[vIÆ;t; vw p[j; anen;ivdÉmit ydb[vIÆ;t; vw p[j; anen;ivdÉmit tÆ;tvedSym.vÿÆ;tvedso j;tvedSTv' t; aɦn; párgt; in¨õ;" xocNTy" dI?yTyoŒitÏ'St; a²ºr>yiWÿSm;dupár·;Æ;tvedSySy;po-ihÏIym(x'sit tSm;ÿCzmytev x'StVy' t; a²ºrÉ.iWCy inj;-Sywv;mNyt t;su v; aihn; buÞyen pro=;ÿejoŒd/;deW h v; aihbuRÞyo ydɦg;RhRpTyoŒÉ¦nwv;su tí;hRpTyen pro=;ÿejo d/;it tSm;d;ü-

jAtavedasyaM faMsati prajApatiH prajA Asqjata tAH sqSTAH parAcya evAyanna vyAvartanta ta agninA paryagachattA agnimupAvartanta tamevAdyApyupAvqttAH so'bravIjjAtA vai prajA anenAvidamiti yadabravIjjAtA vai prajA anenAvidamiti tajjAtavedasyamabhavattajjAtavedaso jAtavedastvaM tA agninA parigatA niruddhAH focantyaH dIdhyatyo'tiSThaMstA adbhirabhyaSixcattasmAdupariSTAjjAtavedasyasyApo-hiSThIyamfaMsati tasmAttacchamayateva faMstavyaM tA adbhirabhiSicya nijA-syaivAmanyata tAsu vA ahinA budhnyena parokSAttejo'dadhAdeSa ha vA ahirbudhnyo yadagnirgArhapatyo'gninaivAsu tadgArhapatyena parokSAttejo dadhAti tasmAdAhu-

jAtavedasyaM faMsati prajApatiH prajA Asqjata tAH sqSTAH parAcya evAyanna vyAvartanta ta agninA paryagachattA agnimupAvartanta tamevAdyApyupAvqttAH so'bravIjjAtA vai prajA anenAvidamiti yadabravIjjAtA vai prajA anenAvidamiti tajjAtavedasyamabhavattajjAtavedaso jAtavedastvaM tA agninA parigatA niruddhAH focantyaH dIdhyatyo'tiSThaMstA adbhirabhyaSixcattasmAdupariSTAjjAtavedasyasyApo-hiSThIyamfaMsati tasmAttacchamayateva faMstavyaM tA adbhirabhiSicya nijA-syaivAmanyata tAsu vA ahinA buÞyena parokSAttejo'dadhAdeSa ha vA ahirbuÞyo yadagnirgArhapatyo'gninaivAsu tadgArhapatyena parokSAttejo dadhAti tasmAdAhu-

जातवेदस्यं शंसति प्रजापतिः प्रजा आसृजत ताः सृष्टाः पराच्य एवायन्न व्यावर्तन्त त अग्निना पर्यगछत्ता अग्निमुपावर्तन्त तमेवाद्याप्युपावृत्ताः सोऽब्रवीज्जाता वै प्रजा अनेनाविदमिति यदब्रवीज्जाता वै प्रजा अनेनाविदमिति तज्जातवेदस्यमभवत्तज्जातवेदसो जातवेदस्त्वं ता अग्निना परिगता निरुद्धाः शोचन्त्यः दीध्यत्योऽतिष्ठंस्ता अद्भिरभ्यषिञ्चत्तस्मादुपरिष्टाज्जातवेदस्यस्यापो-हिष्ठीयम्शंसति तस्मात्तच्छमयतेव शंस्तव्यं ता अद्भिरभिषिच्य निजा-स्यैवामन्यत तासु वा अहिना बुध्न्येन परोक्षात्तेजोऽदधादेष ह वा अहिर्बुध्न्यो यदग्निर्गार्हपत्योऽग्निनैवासु तद्गार्हपत्येन परोक्षात्तेजो दधाति तस्मादाहु-

जातवेदस्यं शंसति प्रजापतिः प्रजा आसृजत ताः सृष्टाः पराच्य एवायन्न व्यावर्तन्त त अग्निना पर्यगछत्ता अग्निमुपावर्तन्त तमेवाद्याप्युपावृत्ताः सोऽब्रवीज्जाता वै प्रजा अनेनाविदमिति यदब्रवीज्जाता वै प्रजा अनेनाविदमिति तज्जातवेदस्यमभवत्तज्जातवेदसो जातवेदस्त्वं ता अग्निना परिगता निरुद्धाः शोचन्त्यः दीध्यत्योऽतिष्ठंस्ता अद्भिरभ्यषिञ्चत्तस्मादुपरिष्टाज्जातवेदस्यस्यापो-हिष्ठीयम्शंसति तस्मात्तच्छमयतेव शंस्तव्यं ता अद्भिरभिषिच्य निजा-स्यैवामन्यत तासु वा अहिना बुÞयेन परोक्षात्तेजोऽदधादेष ह वा अहिर्बुÞयो यदग्निर्गार्हपत्योऽग्निनैवासु तद्गार्हपत्येन परोक्षात्तेजो दधाति तस्मादाहु-


572

dev;n;MpˆI" x'sTynUcIrɦ' gOhpit' tSm;dnUcI pˆI g;hRpTym;Ste td;ô r;k;MpUv;| x'seÆ;Myw vw pUvRpeyÉmit tÿ¥;dOTy' dev;n;mev pˆI" pUv;R" x'sedeW h v; EtTpˆIWu reto d/;it ydɦg;RhRpTyoŒÉ¦nwv;su tí;hRpTyen pˆIWu p[Ty=;{ eto d/;it p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev' ved tSm;Tsm;nody;R Svs;Nyod;yRyw j;y;y; anujIivnI jIvit r;k;' x'sit r;k; h v; Et;Mpu¨WSy sevnI' sIVyit ywW; ²xXneŒÉ/ pum;'soŒSy pu]; j;yNte y Ev' ved p;vIrvI' x'sit v;Gvw srSvtI p;vIrvI v;Cyev tÃ;cm(d/;it td;üy;RmIMpUv;| x'set( ip} y;Émit y;mImev pUv;| x'seidm' ym p[Strm; ih sIdeit r;Do vw pUvRpey' tSm;´;mImev pUv;| x'seNm;tlI kVywyRmo ai©roÉ.árit k;Vy;n;mnUcI' x'sTyvre,wv vw dev;Nk;Vy;" pre,wv ipt¿'StSm;Tk;Vy;n;mnUcI' x'sTyudIrt;mvr ¬Tpr;s ”it ip} y;" x'sTyuNm?ym;" iptr" soMy;s ”it ye cwv;vm; ye c prm; ye c m?ym;St;Nsv;RnnNtr;yMp¿,;Ty;hâMpt¿Nsuivd];\ aivTsIit iÃtIy;' x'sit bihRWdo ye Sv/y; sutSyeTyetõ v; EW;âMp[y' /;m yŠihRWd ”it ip[ye,wvwn;'Stõ;»; sm/Ryit ip[ye, /;»; smO?yte y Ev' vededâMptO>yo nmo aSTv´eit nmSk;rvtImNtt" x'sit tSm;dNtt" iptO>yo nmâS£yte td;üVy;Rh;vâMp} y;" x'sedVy;h;v;Émit Vy;h;vmev x'seds'iSqt' vw iptOyDSy s;?vs'iSqt' v; EW iptOyD' s'Sq;pyit yoŒVy;h;v' x'sit

devAnAmpatnIH faMsatyanUcIragniM gqhapatiM tasmAdanUcI patnI gArhapatyamAste tadAhU rAkAmpUrvAM faMsejjAmyai vai pUrvapeyamiti tattannAdqtyaM devAnAmeva patnIH pUrvAH faMsedeSa ha vA etatpatnISu reto dadhAti yadagnirgArhapatyo'gninaivAsu tadgArhapatyena patnISu pratyakSAdre to dadhAti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM veda tasmAtsamAnodaryA svasAnyodAryayai jAyAyA anujIvinI jIvati rAkAM faMsati rAkA ha vA etAmpuruSasya sevanIM sIvyati yaiSA fifne'dhi pumAMso'sya putrA jAyante ya evaM veda pAvIravIM faMsati vAgvai sarasvatI pAvIravI vAcyeva tadvAcamdadhAti tadAhuryAmImpUrvAM faMset pi tr?yAmiti yAmImeva pUrvAM faMsedimaM yama prastaramA hi sIdeti rAjxo vai pUrvapeyaM tasmAdyAmImeva pUrvAM faMsenmAtalI kavyairyamo azgirobhiriti kAvyAnAmanUcIM faMsatyavareNaiva vai devAnkAvyAH pareNaiva pitQMstasmAtkAvyAnAmanUcIM faMsatyudIratAmavara utparAsa iti pi tr?yAH faMsatyunmadhyamAH pitaraH somyAsa iti ye caivAvamA ye ca paramA ye ca madhyamAstAnsarvAnanantarAyampQNAtyAhampitQnsuvidatrAMM avitsIti dvitIyAM faMsati barhiSado ye svadhayA sutasyetyetaddha vA eSAmpriyaM dhAma yadbarhiSada iti priyeNaivainAMstaddhAmnA samardhayati priyeNa dhAmnA samqdhyate ya evaM vededampitqbhyo namo astvadyeti namaskAravatImantataH faMsati tasmAdantataH pitqbhyo namaskriyate tadAhurvyAhAvampi tr?yAH faMsedavyAhAvAmiti vyAhAvameva faMsedasaMsthitaM vai pitqyajxasya sAdhvasaMsthitaM vA eSa pitqyajxaM saMsthApayati yo'vyAhAvaM faMsati

devAnAmpatnIH faMsatyanUcIragniM gqhapatiM tasmAdanUcI patnI gArhapatyamAste tadAhU rAkAmpUrvAM faMsejjAmyai vai pUrvapeyamiti tattannAdqtyaM devAnAmeva patnIH pUrvAH faMsedeSa ha vA etatpatnISu reto dadhAti yadagnirgArhapatyo'gninaivAsu tadgArhapatyena patnISu pratyakSAdre to dadhAti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM veda tasmAtsamAnodaryA svasAnyodAryayai jAyAyA anujIvinI jIvati rAkAM faMsati rAkA ha vA etAmpuruSasya sevanIM sIvyati yaiSA fifne'dhi pumAMso'sya putrA jAyante ya evaM veda pAvIravIM faMsati vAgvai sarasvatI pAvIravI vAcyeva tadvAcamdadhAti tadAhuryAmImpUrvAM faMset pitr! yAmiti yAmImeva pUrvAM faMsedimaM yama prastaramA hi sIdeti rAjxo vai pUrvapeyaM tasmAdyAmImeva pUrvAM faMsenmAtalI kavyairyamo azgirobhiriti kAvyAnAmanUcIM faMsatyavareNaiva vai devAnkAvyAH pareNaiva pitQMstasmAtkAvyAnAmanUcIM faMsatyudIratAmavara utparAsa iti pitr! yAH faMsatyunmadhyamAH pitaraH somyAsa iti ye caivAvamA ye ca paramA ye ca madhyamAstAnsarvAnanantarAyampQNAtyAhampitQnsuvidatrAMM avitsIti dvitIyAM faMsati barhiSado ye svadhayA sutasyetyetaddha vA eSAmpriyaM dhAma yadbarhiSada iti priyeNaivainAMstaddhAmnA samardhayati priyeNa dhAmnA samqdhyate ya evaM vededampitqbhyo namo astvadyeti namaskAravatImantataH faMsati tasmAdantataH pitqbhyo namaskriyate tadAhurvyAhAvampitr! yAH faMsedavyAhAvAmiti vyAhAvameva faMsedasaMsthitaM vai pitqyajxasya sAdhvasaMsthitaM vA eSa pitqyajxaM saMsthApayati yo'vyAhAvaM faMsati

देवानाम्पत्नीः शंसत्यनूचीरग्निं गृहपतिं तस्मादनूची पत्नी गार्हपत्यमास्ते तदाहू राकाम्पूर्वां शंसेज्जाम्यै वै पूर्वपेयमिति तत्तन्नादृत्यं देवानामेव पत्नीः पूर्वाः शंसेदेष ह वा एतत्पत्नीषु रेतो दधाति यदग्निर्गार्हपत्योऽग्निनैवासु तद्गार्हपत्येन पत्नीषु प्रत्यक्षाद्रे तो दधाति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद तस्मात्समानोदर्या स्वसान्योदार्ययै जायाया अनुजीविनी जीवति राकां शंसति राका ह वा एताम्पुरुषस्य सेवनीं सीव्यति यैषा शिश्नेऽधि पुमांसोऽस्य पुत्रा जायन्ते य एवं वेद पावीरवीं शंसति वाग्वै सरस्वती पावीरवी वाच्येव तद्वाचम्दधाति तदाहुर्यामीम्पूर्वां शंसेत् पि त्र्?यामिति यामीमेव पूर्वां शंसेदिमं यम प्रस्तरमा हि सीदेति राज्ञो वै पूर्वपेयं तस्माद्यामीमेव पूर्वां शंसेन्मातली कव्यैर्यमो अङ्गिरोभिरिति काव्यानामनूचीं शंसत्यवरेणैव वै देवान्काव्याः परेणैव पितॄंस्तस्मात्काव्यानामनूचीं शंसत्युदीरतामवर उत्परास इति पि त्र्?याः शंसत्युन्मध्यमाः पितरः सोम्यास इति ये चैवावमा ये च परमा ये च मध्यमास्तान्सर्वाननन्तरायम्पॄणात्याहम्पितॄन्सुविदत्राँ अवित्सीति द्वितीयां शंसति बर्हिषदो ये स्वधया सुतस्येत्येतद्ध वा एषाम्प्रियं धाम यद्बर्हिषद इति प्रियेणैवैनांस्तद्धाम्ना समर्धयति प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेदेदम्पितृभ्यो नमो अस्त्वद्येति नमस्कारवतीमन्ततः शंसति तस्मादन्ततः पितृभ्यो नमस्क्रियते तदाहुर्व्याहावम्पि त्र्?याः शंसेदव्याहावामिति व्याहावमेव शंसेदसंस्थितं वै पितृयज्ञस्य साध्वसंस्थितं वा एष पितृयज्ञं संस्थापयति योऽव्याहावं शंसति

देवानाम्पत्नीः शंसत्यनूचीरग्निं गृहपतिं तस्मादनूची पत्नी गार्हपत्यमास्ते तदाहू राकाम्पूर्वां शंसेज्जाम्यै वै पूर्वपेयमिति तत्तन्नादृत्यं देवानामेव पत्नीः पूर्वाः शंसेदेष ह वा एतत्पत्नीषु रेतो दधाति यदग्निर्गार्हपत्योऽग्निनैवासु तद्गार्हपत्येन पत्नीषु प्रत्यक्षाद्रे तो दधाति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद तस्मात्समानोदर्या स्वसान्योदार्ययै जायाया अनुजीविनी जीवति राकां शंसति राका ह वा एताम्पुरुषस्य सेवनीं सीव्यति यैषा शिश्नेऽधि पुमांसोऽस्य पुत्रा जायन्ते य एवं वेद पावीरवीं शंसति वाग्वै सरस्वती पावीरवी वाच्येव तद्वाचम्दधाति तदाहुर्यामीम्पूर्वां शंसेत् पित्र्! यामिति यामीमेव पूर्वां शंसेदिमं यम प्रस्तरमा हि सीदेति राज्ञो वै पूर्वपेयं तस्माद्यामीमेव पूर्वां शंसेन्मातली कव्यैर्यमो अङ्गिरोभिरिति काव्यानामनूचीं शंसत्यवरेणैव वै देवान्काव्याः परेणैव पितॄंस्तस्मात्काव्यानामनूचीं शंसत्युदीरतामवर उत्परास इति पित्र्! याः शंसत्युन्मध्यमाः पितरः सोम्यास इति ये चैवावमा ये च परमा ये च मध्यमास्तान्सर्वाननन्तरायम्पॄणात्याहम्पितॄन्सुविदत्राँ अवित्सीति द्वितीयां शंसति बर्हिषदो ये स्वधया सुतस्येत्येतद्ध वा एषाम्प्रियं धाम यद्बर्हिषद इति प्रियेणैवैनांस्तद्धाम्ना समर्धयति प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेदेदम्पितृभ्यो नमो अस्त्वद्येति नमस्कारवतीमन्ततः शंसति तस्मादन्ततः पितृभ्यो नमस्क्रियते तदाहुर्व्याहावम्पित्र्! याः शंसेदव्याहावामिति व्याहावमेव शंसेदसंस्थितं वै पितृयज्ञस्य साध्वसंस्थितं वा एष पितृयज्ञं संस्थापयति योऽव्याहावं शंसति


577

Sv;duâãkl;yMm/um;\ ¬t;yÉmtIN{ SywN{ Irnup;nIy;" x'sTyet;É.v;R ”N{ -StOtIysvnmNvipbÿdnup;nIy;n;mnup;nIy;TvMm;´NtIv vw tihR devt; ydet; hot; x'sit tSm;det;su mÃTp[itgIy| yyorojs; SkÉ.t; rj;'sIit vwã,uv;¨,ImOc' x'sit ivã,uvwR yDSy duár·Mp;it v¨," ¾Sv·' tyo-¨.yorev x;NTyw ivã,onuR kù vIy;RÉ, p[ vocÉmit vwã,vI' xNsit yq; vw mTymev' yDSy ivã,uSt´q; duãÕ·' dumRtIÕt' suÕ·' sumtIÕt' kÚvRÉ¥y;devmevwt´DSy du·‘t' du"xSt' su·‘t' suxSt' kÚvR¥eit ydet;' hot; x'sit tNtu' tNvn[jso .;numiNvhIit p[;j;pTy;' x'sit p[j; vw t*tu" p[j;mev;Sm EtTs'tnoit Jyoitãmt" pqo r= É/y; Õt;init devy;n; vw JyoitãmNt" pNq;nSt;nev;Sm; EtiÃtnoTynuLb,' vyt joguv;mpo mnu.Rv jny; dwVy' jnÉmTyevwn' tNmno" p[jy; s'tnoit p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR EvMvedwv; n ”N{ o m`v; ivrp(xITyuÿmy; párd/;tIy' v; ”N{ o m`v; ivrp(xI krTsTy; cWR,I/OdnveRtIy' vw sTy; cWR,I/Odnv;R Tv' r;j; jnuW;' /eçSme ”tIy' vw r;j; jnuW;mÉ/ Åvo m;ihn' yÆár] ”tIy' vw m;ihn' yD" Åvo yjm;no járt; yjm;n;ywvwt;m;²xWm;x;Ste tdupSpOxN.UÉmMpárd?y;ÿ´Sy;mev yD' sM.rit tSy;mevwn' tdNtt" p[itÏ;pyTy¦e m¨²º" xu.y²ºA³KvÉ.árTy;ɦm;¨tmuKq' xSTv;ɦ-

svAduSkilAyammadhumAMM utAyamitIndra syaindra ?IranupAnIyAH faMsatyetAbhirvA indra -stqtIyasavanamanvapibattadanupAnIyAnAmanupAnIyAtvammAdyantIva vai tarhi devatA yadetA hotA faMsati tasmAdetAsu madvatpratigIryaM yayorojasA skabhitA rajAMsIti vaiSNuvAruNImqcaM faMsati viSNurvai yajxasya duriSTampAti varuNaH sviSTaM tayo-rubhayoreva fAntyai viSNornu kaM vIryANi pra vocamiti vaiSNavIM fansati yathA vai matyamevaM yajxasya viSNustadyathA duSkqSTaM durmatIkqtaM sukqSTaM sumatIkqtaM kurvanniyAdevamevaitadyajxasya duSTutaM duHfastaM suSTutaM sufastaM kurvanneti yadetAM hotA faMsati tantuM tanvanrajaso bhAnumanvihIti prAjApatyAM faMsati prajA vai tautuH prajAmevAsma etatsaMtanoti jyotiSmataH patho rakSa dhiyA kqtAniti devayAnA vai jyotiSmantaH panthAnastAnevAsmA etadvitanotyanulbaNaM vayata joguvAmapo manurbhava janayA daivyaM janamityevainaM tanmanoH prajayA saMtanoti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evamvedaivA na indra ?o maghavA virapfItyuttamayA paridadhAtIyaM vA indra ?o maghavA virapfI karatsatyA carSaNIdhqdanarvetIyaM vai satyA carSaNIdhqdanarvA tvaM rAjA januSAM dhehyasme itIyaM vai rAjA januSAmadhi fravo mAhinaM yajjaritra itIyaM vai mAhinaM yajxaH fravo yajamAno jaritA yajamAnAyaivaitAmAfiSamAfAste tadupaspqfanbhUmimparidadhyAttadyasyAmeva yajxaM sambharati tasyAmevainaM tadantataH pratiSThApayatyagne marudbhiH fubhayadbhirqkvabhirityAgnimArutamukthaM fastvAgni-

svAduSkilAyammadhumAMM utAyamitIndra syaindrI ranupAnIyAH faMsatyetAbhirvA indra -stqtIyasavanamanvapibattadanupAnIyAnAmanupAnIyAtvammAdyantIva vai tarhi devatA yadetA hotA faMsati tasmAdetAsu madvatpratigIryaM yayorojasA skabhitA rajAMsIti vaiSNuvAruNImqcaM faMsati viSNurvai yajxasya duriSTampAti varuNaH sviSTaM tayo-rubhayoreva fAntyai viSNornu kaM vIryANi pra vocamiti vaiSNavIM fansati yathA vai matyamevaM yajxasya viSNustadyathA duSkqSTaM durmatIkqtaM sukqSTaM sumatIkqtaM kurvanniyAdevamevaitadyajxasya duSTutaM duHfastaM suSTutaM sufastaM kurvanneti yadetAM hotA faMsati tantuM tanvanrajaso bhAnumanvihIti prAjApatyAM faMsati prajA vai tautuH prajAmevAsma etatsaMtanoti jyotiSmataH patho rakSa dhiyA kqtAniti devayAnA vai jyotiSmantaH panthAnastAnevAsmA etadvitanotyanulbaNaM vayata joguvAmapo manurbhava janayA daivyaM janamityevainaM tanmanoH prajayA saMtanoti prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evamvedaivA na indro maghavA virapfItyuttamayA paridadhAtIyaM vA indro maghavA virapfI karatsatyA carSaNIdhqdanarvetIyaM vai satyA carSaNIdhqdanarvA tvaM rAjA januSAM dhehyasme itIyaM vai rAjA januSAmadhi fravo mAhinaM yajjaritra itIyaM vai mAhinaM yajxaH fravo yajamAno jaritA yajamAnAyaivaitAmAfiSamAfAste tadupaspqfanbhUmimparidadhyAttadyasyAmeva yajxaM sambharati tasyAmevainaM tadantataH pratiSThApayatyagne marudbhiH fubhayadbhirqkvabhirityAgnimArutamukthaM fastvAgni-

स्वादुष्किलायम्मधुमाँ उतायमितीन्द्र स्यैन्द्र ?ीरनुपानीयाः शंसत्येताभिर्वा इन्द्र -स्तृतीयसवनमन्वपिबत्तदनुपानीयानामनुपानीयात्वम्माद्यन्तीव वै तर्हि देवता यदेता होता शंसति तस्मादेतासु मद्वत्प्रतिगीर्यं ययोरोजसा स्कभिता रजांसीति वैष्णुवारुणीमृचं शंसति विष्णुर्वै यज्ञस्य दुरिष्टम्पाति वरुणः स्विष्टं तयो-रुभयोरेव शान्त्यै विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचमिति वैष्णवीं शन्सति यथा वै मत्यमेवं यज्ञस्य विष्णुस्तद्यथा दुष्कृष्टं दुर्मतीकृतं सुकृष्टं सुमतीकृतं कुर्वन्नियादेवमेवैतद्यज्ञस्य दुष्टुतं दुःशस्तं सुष्टुतं सुशस्तं कुर्वन्नेति यदेतां होता शंसति तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहीति प्राजापत्यां शंसति प्रजा वै तौतुः प्रजामेवास्म एतत्संतनोति ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतानिति देवयाना वै ज्योतिष्मन्तः पन्थानस्तानेवास्मा एतद्वितनोत्यनुल्बणं वयत जोगुवामपो मनुर्भव जनया दैव्यं जनमित्येवैनं तन्मनोः प्रजया संतनोति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवम्वेदैवा न इन्द्र ?ो मघवा विरप्शीत्युत्तमया परिदधातीयं वा इन्द्र ?ो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वेतीयं वै सत्या चर्षणीधृदनर्वा त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे इतीयं वै राजा जनुषामधि श्रवो माहिनं यज्जरित्र इतीयं वै माहिनं यज्ञः श्रवो यजमानो जरिता यजमानायैवैतामाशिषमाशास्ते तदुपस्पृशन्भूमिम्परिदध्यात्तद्यस्यामेव यज्ञं सम्भरति तस्यामेवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठापयत्यग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिरृक्वभिरित्याग्निमारुतमुक्थं शस्त्वाग्नि-

स्वादुष्किलायम्मधुमाँ उतायमितीन्द्र स्यैन्द्री रनुपानीयाः शंसत्येताभिर्वा इन्द्र -स्तृतीयसवनमन्वपिबत्तदनुपानीयानामनुपानीयात्वम्माद्यन्तीव वै तर्हि देवता यदेता होता शंसति तस्मादेतासु मद्वत्प्रतिगीर्यं ययोरोजसा स्कभिता रजांसीति वैष्णुवारुणीमृचं शंसति विष्णुर्वै यज्ञस्य दुरिष्टम्पाति वरुणः स्विष्टं तयो-रुभयोरेव शान्त्यै विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचमिति वैष्णवीं शन्सति यथा वै मत्यमेवं यज्ञस्य विष्णुस्तद्यथा दुष्कृष्टं दुर्मतीकृतं सुकृष्टं सुमतीकृतं कुर्वन्नियादेवमेवैतद्यज्ञस्य दुष्टुतं दुःशस्तं सुष्टुतं सुशस्तं कुर्वन्नेति यदेतां होता शंसति तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहीति प्राजापत्यां शंसति प्रजा वै तौतुः प्रजामेवास्म एतत्संतनोति ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतानिति देवयाना वै ज्योतिष्मन्तः पन्थानस्तानेवास्मा एतद्वितनोत्यनुल्बणं वयत जोगुवामपो मनुर्भव जनया दैव्यं जनमित्येवैनं तन्मनोः प्रजया संतनोति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवम्वेदैवा न इन्द्रो मघवा विरप्शीत्युत्तमया परिदधातीयं वा इन्द्रो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वेतीयं वै सत्या चर्षणीधृदनर्वा त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे इतीयं वै राजा जनुषामधि श्रवो माहिनं यज्जरित्र इतीयं वै माहिनं यज्ञः श्रवो यजमानो जरिता यजमानायैवैतामाशिषमाशास्ते तदुपस्पृशन्भूमिम्परिदध्यात्तद्यस्यामेव यज्ञं सम्भरति तस्यामेवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठापयत्यग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिरृक्वभिरित्याग्निमारुतमुक्थं शस्त्वाग्नि-


584

dev; v; asurwyuRõmupp[;yiNvjy;y t;nɦn;RNvk;mytwtu' t' dev; ab[uv¥( aip TvmeçSm;kù vw TvmekoŒsIit s n;StutoŒNveãy;mITyb[vITStut nu meit t' te smuT£MyopinvOTy;Stuv'St;NStutoŒnup[wTs i]"ÅeÉ,.URTv; } ynIkoŒsur;Nyuõmupp[;yiÃjy;y i]"ÅeÉ,árit zNd;'Syev Åe,IrkÚ¨t } ynIk ”it svn;Nyev;nIk;in t;nsM.;VyMpr;.;vyÿto vw dev; a.vNpr;sur; .vTy;Tmn; pr;Sy iÃWNp;Pm; .[;tOVyo .vit y Ev' ved s; v; EW; g;y} yev ydɦ·om’tuÉv|xTy=r; vw g;y]I ctu-Év|xitrɦ·omSy StutxS];É, tÃw yiddm;ó" su/;y;' h vw v;Éj suihto d/;tIit g;y]I vw t¥ h vw g;y]I =m; rmt è?v;R h v; EW; yjm;nm;d;y Sv;reitTyɦ·omo vw t¥ h v; aɦ·om" =m; rmt è?voR h v; EW yjm;nm;d;y Svreit s v; EW s'vTsr Ev ydɦ·om’tuÉv|xTy/Rm;so vw s'vTsr’tuÉv|xitrɦ·omSy StutxS];É, t' yq;

devA vA asurairyuddhamupaprAyanvijayAya tAnagnirnAnvakAmayataituM taM devA abruvann api tvamehyasmAkaM vai tvameko'sIti sa nAstuto'nveSyAmItyabravItstuta nu meti taM te samutkramyopanivqtyAstuvaMstAnstuto'nupraitsa triHfreNirbhUtvA tr?yanIko'surAnyuddhamupaprAyadvijayAya triHfreNiriti chandAMsyeva freNIrakuruta tr?yanIka iti savanAnyevAnIkAni tAnasambhAvyamparAbhAvayattato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda sA vA eSA gAya tr?yeva yadagniSTomafcaturviMfatyakSarA vai gAyatrI catu-rviMfatiragniSTomasya stutafastrANi tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAji suhito dadhAtIti gAyatrI vai tanna ha vai gAyatrI kSamA ramata UrdhvA ha vA eSA yajamAnamAdAya svAretityagniSTomo vai tanna ha vA agniSTomaH kSamA ramata Urdhvo ha vA eSa yajamAnamAdAya svareti sa vA eSa saMvatsara eva yadagniSTomafcaturviMfatyardhamAso vai saMvatsarafcaturviMfatiragniSTomasya stutafastrANi taM yathA

devA vA asurairyuddhamupaprAyanvijayAya tAnagnirnAnvakAmayataituM taM devA abruvann api tvamehyasmAkaM vai tvameko'sIti sa nAstuto'nveSyAmItyabravItstuta nu meti taM te samutkramyopanivqtyAstuvaMstAnstuto'nupraitsa triHfreNirbhUtvA tr! yanIko'surAnyuddhamupaprAyadvijayAya triHfreNiriti chandAMsyeva freNIrakuruta tr! yanIka iti savanAnyevAnIkAni tAnasambhAvyamparAbhAvayattato vai devA abhavanparAsurA bhavatyAtmanA parAsya dviSanpApmA bhrAtqvyo bhavati ya evaM veda sA vA eSA gAyatr! yeva yadagniSTomafcaturviMfatyakSarA vai gAyatrI catu-rviMfatiragniSTomasya stutafastrANi tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAji suhito dadhAtIti gAyatrI vai tanna ha vai gAyatrI kSamA ramata UrdhvA ha vA eSA yajamAnamAdAya svAretityagniSTomo vai tanna ha vA agniSTomaH kSamA ramata Urdhvo ha vA eSa yajamAnamAdAya svareti sa vA eSa saMvatsara eva yadagniSTomafcaturviMfatyardhamAso vai saMvatsarafcaturviMfatiragniSTomasya stutafastrANi taM yathA

देवा वा असुरैर्युद्धमुपप्रायन्विजयाय तानग्निर्नान्वकामयतैतुं तं देवा अब्रुवन्न् अपि त्वमेह्यस्माकं वै त्वमेकोऽसीति स नास्तुतोऽन्वेष्यामीत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तं ते समुत्क्रम्योपनिवृत्यास्तुवंस्तान्स्तुतोऽनुप्रैत्स त्रिःश्रेणिर्भूत्वा त्र्?यनीकोऽसुरान्युद्धमुपप्रायद्विजयाय त्रिःश्रेणिरिति छन्दांस्येव श्रेणीरकुरुत त्र्?यनीक इति सवनान्येवानीकानि तानसम्भाव्यम्पराभावयत्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद सा वा एषा गाय त्र्?येव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री चतु-र्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजि सुहितो दधातीति गायत्री वै तन्न ह वै गायत्री क्षमा रमत ऊर्ध्वा ह वा एषा यजमानमादाय स्वारेतित्यग्निष्टोमो वै तन्न ह वा अग्निष्टोमः क्षमा रमत ऊर्ध्वो ह वा एष यजमानमादाय स्वरेति स वा एष संवत्सर एव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यर्धमासो वै संवत्सरश्चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि तं यथा

देवा वा असुरैर्युद्धमुपप्रायन्विजयाय तानग्निर्नान्वकामयतैतुं तं देवा अब्रुवन्न् अपि त्वमेह्यस्माकं वै त्वमेकोऽसीति स नास्तुतोऽन्वेष्यामीत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तं ते समुत्क्रम्योपनिवृत्यास्तुवंस्तान्स्तुतोऽनुप्रैत्स त्रिःश्रेणिर्भूत्वा त्र्! यनीकोऽसुरान्युद्धमुपप्रायद्विजयाय त्रिःश्रेणिरिति छन्दांस्येव श्रेणीरकुरुत त्र्! यनीक इति सवनान्येवानीकानि तानसम्भाव्यम्पराभावयत्ततो वै देवा अभवन्परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद सा वा एषा गायत्र्! येव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री चतु-र्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजि सुहितो दधातीति गायत्री वै तन्न ह वै गायत्री क्षमा रमत ऊर्ध्वा ह वा एषा यजमानमादाय स्वारेतित्यग्निष्टोमो वै तन्न ह वा अग्निष्टोमः क्षमा रमत ऊर्ध्वो ह वा एष यजमानमादाय स्वरेति स वा एष संवत्सर एव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यर्धमासो वै संवत्सरश्चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि तं यथा


589

dI=,Iyei·St;yte t;mev;nu y;" k;’e·ySt;" sv;R aɦ·ommip-yNtIÂ;mup×yt ”Â;iv/; vw p;kyD; ”Â;mev;nu ye kƒc p;kyD;Ste sveRŒÉ¦·ommipy²Nt s;yMp[;trɦho]' ju×it s;yMp[;tv[RtMp[yz²Nt Sv;h;k;re,;ɦho]' ju×it Sv;h;k;re, v[tMp[yz²Nt Sv;h;k;rme-v;Nvɦho]mɦ·ommPyeit pdx p[;y,Iye s;Ém/enIrNv;h pdx dxRpU,Rm;syo" p[;y,Iymev;nu dxRpU,Rm;s;vɦ·ommpIt" som' r;j;n' £¡,NTy*W/o vw somo r;j;¬WÉ/É.StâM.WJy²Nt yâM.WJy²Nt sommev r;j;n' £¡ym;,mnu y;in k;inc .eWj;in t;in sv;R

dIkSaNIyeSTistAyate tAmevAnu yAH kAfceSTayastAH sarvA agniSTomamapi-yantILAmupahvayata iLAvidhA vai pAkayajxA iLAmevAnu ye keca pAkayajxAste sarve'gniSTomamapiyanti sAyamprAtaragnihotraM juhvati sAyamprAtarvratamprayachanti svAhAkAreNAgnihotraM juhvati svAhAkAreNa vratamprayachanti svAhAkArame-vAnvagnihotramagniSTomamapyeti paxcadafa prAyaNIye sAmidhenIranvAha paxcadafa darfapUrNamAsayoH prAyaNIyamevAnu darfapUrNamAsAvagniSTomamapItaH somaM rAjAnaM krINantyauSadho vai somo rAjAuSadhibhistambhiSajyanti yambhiSajyanti somameva rAjAnaM krIyamANamanu yAni kAnica bheSajAni tAni sarvANyagniSTomama-piyantyagnimAtithye manthantyagniM cAturmAsyeSvAtithyamevAnu cAturmAsyAnyagni-STomamapiyanti payasA pravargye caranti payasA dAkSAyaNayajxe pravargyamevAnu dAkSAyaNayajxo'gniSTomamapyeti pafurupavasathe bhavati tamevAnu ye keca pafu-bandhAste sarve'gniSTomamapiyantILAdadho nAma yajxakratustaM dadhnA caranti dadhnA

dIkSaNIyeSTistAyate tAmevAnu yAH kAfceSTayastAH sarvA agniSTomamapi-yantI[L]Amupahvayata i[L]AvidhA vai pAkayajxA i[L]AmevAnu ye keca pAkayajxAste sarve'gniSTomamapiyanti sAyamprAtaragnihotraM juhvati sAyamprAtarvratamprayachanti svAhAkAreNAgnihotraM juhvati svAhAkAreNa vratamprayachanti svAhAkArame-vAnvagnihotramagniSTomamapyeti paxcadafa prAyaNIye sAmidhenIranvAha paxcadafa darfapUrNamAsayoH prAyaNIyamevAnu darfapUrNamAsAvagniSTomamapItaH somaM rAjAnaM krINantyauSadho vai somo rAjAuSadhibhistambhiSajyanti yambhiSajyanti somameva rAjAnaM krIyamANamanu yAni kAnica bheSajAni tAni sarvANyagniSTomama-piyantyagnimAtithye manthantyagniM cAturmAsyeSvAtithyamevAnu cAturmAsyAnyagni-STomamapiyanti payasA pravargye caranti payasA dAkSAyaNayajxe pravargyamevAnu dAkSAyaNayajxo'gniSTomamapyeti pafurupavasathe bhavati tamevAnu ye keca pafu-bandhAste sarve'gniSTomamapiyantI[L]Adadho nAma yajxakratustaM dadhnA caranti dadhnA

दीक्षणीयेष्टिस्तायते तामेवानु याः काश्चेष्टयस्ताः सर्वा अग्निष्टोममपि-यन्तीळामुपह्वयत इळाविधा वै पाकयज्ञा इळामेवानु ये केच पाकयज्ञास्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्ति सायम्प्रातरग्निहोत्रं जुह्वति सायम्प्रातर्व्रतम्प्रयछन्ति स्वाहाकारेणाग्निहोत्रं जुह्वति स्वाहाकारेण व्रतम्प्रयछन्ति स्वाहाकारमे-वान्वग्निहोत्रमग्निष्टोममप्येति पञ्चदश प्रायणीये सामिधेनीरन्वाह पञ्चदश दर्शपूर्णमासयोः प्रायणीयमेवानु दर्शपूर्णमासावग्निष्टोममपीतः सोमं राजानं क्रीणन्त्यौषधो वै सोमो राजाउषधिभिस्तम्भिषज्यन्ति यम्भिषज्यन्ति सोममेव राजानं क्रीयमाणमनु यानि कानिच भेषजानि तानि सर्वाण्यग्निष्टोमम-पियन्त्यग्निमातिथ्ये मन्थन्त्यग्निं चातुर्मास्येष्वातिथ्यमेवानु चातुर्मास्यान्यग्नि-ष्टोममपियन्ति पयसा प्रवर्ग्ये चरन्ति पयसा दाक्षायणयज्ञे प्रवर्ग्यमेवानु दाक्षायणयज्ञोऽग्निष्टोममप्येति पशुरुपवसथे भवति तमेवानु ये केच पशु-बन्धास्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्तीळादधो नाम यज्ञक्रतुस्तं दध्ना चरन्ति दध्ना

दीक्षणीयेष्टिस्तायते तामेवानु याः काश्चेष्टयस्ताः सर्वा अग्निष्टोममपि-यन्तीळामुपह्वयत इळाविधा वै पाकयज्ञा इळामेवानु ये केच पाकयज्ञास्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्ति सायम्प्रातरग्निहोत्रं जुह्वति सायम्प्रातर्व्रतम्प्रयछन्ति स्वाहाकारेणाग्निहोत्रं जुह्वति स्वाहाकारेण व्रतम्प्रयछन्ति स्वाहाकारमे-वान्वग्निहोत्रमग्निष्टोममप्येति पञ्चदश प्रायणीये सामिधेनीरन्वाह पञ्चदश दर्शपूर्णमासयोः प्रायणीयमेवानु दर्शपूर्णमासावग्निष्टोममपीतः सोमं राजानं क्रीणन्त्यौषधो वै सोमो राजाउषधिभिस्तम्भिषज्यन्ति यम्भिषज्यन्ति सोममेव राजानं क्रीयमाणमनु यानि कानिच भेषजानि तानि सर्वाण्यग्निष्टोमम-पियन्त्यग्निमातिथ्ये मन्थन्त्यग्निं चातुर्मास्येष्वातिथ्यमेवानु चातुर्मास्यान्यग्नि-ष्टोममपियन्ति पयसा प्रवर्ग्ये चरन्ति पयसा दाक्षायणयज्ञे प्रवर्ग्यमेवानु दाक्षायणयज्ञोऽग्निष्टोममप्येति पशुरुपवसथे भवति तमेवानु ये केच पशु-बन्धास्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्तीळादधो नाम यज्ञक्रतुस्तं दध्ना चरन्ति दध्ना


591

dÉ/`meR dÉ/`mRmev;iNvÂ;d/oŒÉ¦·ommPyeit 40

dadhigharme dadhigharmamevAnviLAdadho'gniSTomamapyeti 40

dadhigharme dadhigharmamevAnvi[L]Adadho'gniSTomamapyeti 40

दधिघर्मे दधिघर्ममेवान्विळादधोऽग्निष्टोममप्येति ४०

दधिघर्मे दधिघर्ममेवान्विळादधोऽग्निष्टोममप्येति ४०


594

”it nu purSt;dqopár·;TpdxoKQySy Sto];É, pdx xS];É, s m;so m;s/; s'vTsro iviht" s'vTsroŒÉ¦vwR;nroŒÉ¦rɦ·om" s'vTsr-mev;nUKQyoŒÉ¦·ommPyeTyuKQymipyNtmnu v;jpeyoŒPyeTyuKQyo ih s .vit Ã;dx r;]e" py;Ry;" sveR pdx;Ste Ã*-Ã* sMp´ i]'xdekÉv'x' Wo²x s;m i]vOTs'É/" s; i]'xTs m;sâS]'xNm;sSy r;]yo m;s/; s'vTsro iviht" s'vTsroŒÉ¦vwR;nroŒÉ¦rɦ·om" s'vTsrmev;Nvitr;-]oŒÉ¦·ommPyeTyitr;]mipyNtmNv¢oy;RmoŒPyeTyitr;]o ih s .vTyetÃw ye c purSt;´e copár·;´D£tvSte sveRŒÉ¦·ommipy²Nt tSy s'StutSy nvitxt' Stoi]y;" s; y; nvitSte dx i]vOtoŒq y; nvitSte dx;q y; dx t;s;mek; Stoi]yodeit i]vOTpár²xãyte soŒs;vekÉv'soŒ?y;-ihtStpit ivWuv;Nv; EW Stom;n;' dx v; EtSm;dv;R;²S]vOto dx pr;o m?y EW EkÉv'x ¬.ytoŒ?y;ihtStpit t´;s* Stoi]yodeit swtâSm¥?yUÀh; s yjmnSt¶Ùv' =]' sho blmXnute h vw dwv' =]' sho

iti nu purastAdathopariSTAtpaxcadafokthyasya stotrANi paxcadafa fastrANi sa mAso mAsadhA saMvatsaro vihitaH saMvatsaro'gnirvaifvAnaro'gniragniSTomaH saMvatsara-mevAnUkthyo'gniSTomamapyetyukthyamapiyantamanu vAjapeyo'pyetyukthyo hi sa bhavati dvAdafa rAtreH paryAyAH sarve paxcadafAste dvau-dvau sampadya triMfadekaviMfaM SoLafi sAma trivqtsaMdhiH sA triMfatsa mAsastriMfanmAsasya rAtrayo mAsadhA saMvatsaro vihitaH saMvatsaro'gnirvaifvAnaro'gniragniSTomaH saMvatsaramevAnvatirA-tro'gniSTomamapyetyatirAtramapiyantamanvaptoryAmo'pyetyatirAtro hi sa bhavatyetadvai ye ca purastAdye copariSTAdyajxakratavaste sarve'gniSTomamapiyanti tasya saMstutasya navatifataM stotriyAH sA yA navatiste dafa trivqto'tha yA navatiste dafAtha yA dafa tAsAmekA stotriyodeti trivqtparifiSyate so'sAvekaviMso'dhyA-hitastapati viSuvAnvA eSa stomAnAM dafa vA etasmAdarvAxcAstrivqto dafa parAxco madhya eSa ekaviMfa ubhayato'dhyAhitastapati tadyAsau stotriyodeti saitasminnadhyULhA sa yajamanastaddaivaM kSatraM saho balamafnute ha vai daivaM kSatraM saho

iti nu purastAdathopariSTAtpaxcadafokthyasya stotrANi paxcadafa fastrANi sa mAso mAsadhA saMvatsaro vihitaH saMvatsaro'gnirvaifvAnaro'gniragniSTomaH saMvatsara-mevAnUkthyo'gniSTomamapyetyukthyamapiyantamanu vAjapeyo'pyetyukthyo hi sa bhavati dvAdafa rAtreH paryAyAH sarve paxcadafAste dvau-dvau sampadya triMfadekaviMfaM So[L]afi sAma trivqtsaMdhiH sA triMfatsa mAsastriMfanmAsasya rAtrayo mAsadhA saMvatsaro vihitaH saMvatsaro'gnirvaifvAnaro'gniragniSTomaH saMvatsaramevAnvatirA-tro'gniSTomamapyetyatirAtramapiyantamanvaptoryAmo'pyetyatirAtro hi sa bhavatyetadvai ye ca purastAdye copariSTAdyajxakratavaste sarve'gniSTomamapiyanti tasya saMstutasya navatifataM stotriyAH sA yA navatiste dafa trivqto'tha yA navatiste dafAtha yA dafa tAsAmekA stotriyodeti trivqtparifiSyate so'sAvekaviMso'dhyA-hitastapati viSuvAnvA eSa stomAnAM dafa vA etasmAdarvAxcAstrivqto dafa parAxco madhya eSa ekaviMfa ubhayato'dhyAhitastapati tadyAsau stotriyodeti saitasminnadhyU[L]hA sa yajamanastaddaivaM kSatraM saho balamafnute ha vai daivaM kSatraM saho

इति नु पुरस्तादथोपरिष्टात्पञ्चदशोक्थ्यस्य स्तोत्राणि पञ्चदश शस्त्राणि स मासो मासधा संवत्सरो विहितः संवत्सरोऽग्निर्वैश्वानरोऽग्निरग्निष्टोमः संवत्सर-मेवानूक्थ्योऽग्निष्टोममप्येत्युक्थ्यमपियन्तमनु वाजपेयोऽप्येत्युक्थ्यो हि स भवति द्वादश रात्रेः पर्यायाः सर्वे पञ्चदशास्ते द्वौ-द्वौ सम्पद्य त्रिंशदेकविंशं षोळशि साम त्रिवृत्संधिः सा त्रिंशत्स मासस्त्रिंशन्मासस्य रात्रयो मासधा संवत्सरो विहितः संवत्सरोऽग्निर्वैश्वानरोऽग्निरग्निष्टोमः संवत्सरमेवान्वतिरा-त्रोऽग्निष्टोममप्येत्यतिरात्रमपियन्तमन्वप्तोर्यामोऽप्येत्यतिरात्रो हि स भवत्येतद्वै ये च पुरस्ताद्ये चोपरिष्टाद्यज्ञक्रतवस्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्ति तस्य संस्तुतस्य नवतिशतं स्तोत्रियाः सा या नवतिस्ते दश त्रिवृतोऽथ या नवतिस्ते दशाथ या दश तासामेका स्तोत्रियोदेति त्रिवृत्परिशिष्यते सोऽसावेकविंसोऽध्या-हितस्तपति विषुवान्वा एष स्तोमानां दश वा एतस्मादर्वाञ्चास्त्रिवृतो दश पराञ्चो मध्य एष एकविंश उभयतोऽध्याहितस्तपति तद्यासौ स्तोत्रियोदेति सैतस्मिन्नध्यूळ्हा स यजमनस्तद्दैवं क्षत्रं सहो बलमश्नुते ह वै दैवं क्षत्रं सहो

इति नु पुरस्तादथोपरिष्टात्पञ्चदशोक्थ्यस्य स्तोत्राणि पञ्चदश शस्त्राणि स मासो मासधा संवत्सरो विहितः संवत्सरोऽग्निर्वैश्वानरोऽग्निरग्निष्टोमः संवत्सर-मेवानूक्थ्योऽग्निष्टोममप्येत्युक्थ्यमपियन्तमनु वाजपेयोऽप्येत्युक्थ्यो हि स भवति द्वादश रात्रेः पर्यायाः सर्वे पञ्चदशास्ते द्वौ-द्वौ सम्पद्य त्रिंशदेकविंशं षोळशि साम त्रिवृत्संधिः सा त्रिंशत्स मासस्त्रिंशन्मासस्य रात्रयो मासधा संवत्सरो विहितः संवत्सरोऽग्निर्वैश्वानरोऽग्निरग्निष्टोमः संवत्सरमेवान्वतिरा-त्रोऽग्निष्टोममप्येत्यतिरात्रमपियन्तमन्वप्तोर्यामोऽप्येत्यतिरात्रो हि स भवत्येतद्वै ये च पुरस्ताद्ये चोपरिष्टाद्यज्ञक्रतवस्ते सर्वेऽग्निष्टोममपियन्ति तस्य संस्तुतस्य नवतिशतं स्तोत्रियाः सा या नवतिस्ते दश त्रिवृतोऽथ या नवतिस्ते दशाथ या दश तासामेका स्तोत्रियोदेति त्रिवृत्परिशिष्यते सोऽसावेकविंसोऽध्या-हितस्तपति विषुवान्वा एष स्तोमानां दश वा एतस्मादर्वाञ्चास्त्रिवृतो दश पराञ्चो मध्य एष एकविंश उभयतोऽध्याहितस्तपति तद्यासौ स्तोत्रियोदेति सैतस्मिन्नध्यूळ्हा स यजमनस्तद्दैवं क्षत्रं सहो बलमश्नुते ह वै दैवं क्षत्रं सहो


599

dev; v; asurwivRÉjGy;n; è?v;R" Svg| lokm;yNsoŒÉ¦idRivSpOgU?vR ¬dÅyt s SvgRSy lokSy Ã;rmvO,odɦvwR SvgRSy lokSy;É/pitSt' vsv" p[qm; a;gzÖSt Enmb[uv¥it noŒjRSv;k;x' n" kÚivRit s n;StutoŒit§+y ”Tyb[vITStut nu meit tqeit t' te i]vOt; Stomen;-Stuv'St;NStutoŒTy;jRt te yq;lokmgzÖSt' ¨{ ; a;gzÖSt Enmb[uv¥it noŒjRSv;k;x' n" kÚivRit s n;StutoŒit§+y ”Tyb[vITStut nu meit tqeit t' te pdxen Stomen;Stuv'St;NStutoŒTy;jRt te yq;lokmgzÖStm;idTy; a;gzÖSt Enmb[uv¥it noŒjRSv;k;x' n" kÚivRit s n;StutoŒit§+y ”Tyb[vITStut nu meit tqeit t' te s¢dxen Stomen;Stuv'St;NStutoŒTy;jRt te yq;lokmgzÖSt' ive dev; a;gzÖSt Enmb[uv¥it noŒjRSv;k;x' n" kÚivRit s n;StutoŒit§+y ”Tyb[vITStut nu meit tqeit t' t EkÉv'xen Stomen;Stuv'St;NStutoŒTy;jRt te yq;lokmgz¥ek“kƒn vw t' dev;" Stomen;StuNv'St;NStutoŒTy;jRt te yq;lokmgz¥q hwnmeW Etw" svwR" Stomw" St*it yo yjte y’wnmev' ved;itÿu tmj;Rt; ait h v; EnmjRte

devA vA asurairvijigyAnA UrdhvAH svargaM lokamAyanso'gnirdivispqgUrdhva udafrayata sa svargasya lokasya dvAramavqNodagnirvai svargasya lokasyAdhipatistaM vasavaH prathamA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te trivqtA stomenA-stuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstaM rudra ?A AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te paxcadafena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstamAdityA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te saptadafena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstaM vifve devA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM ta ekaviMfena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachannekaikena vai taM devAH stomenAstunvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachannatha hainameSa etaiH sarvaiH stomaiH stauti yo yajate yafcainamevaM vedAtittu tamarjAtA ati ha vA enamarjate

devA vA asurairvijigyAnA UrdhvAH svargaM lokamAyanso'gnirdivispqgUrdhva udafrayata sa svargasya lokasya dvAramavqNodagnirvai svargasya lokasyAdhipatistaM vasavaH prathamA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te trivqtA stomenA-stuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstaM rudrA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te paxcadafena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstamAdityA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM te saptadafena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachaMstaM vifve devA AgachaMsta enamabruvannati no'rjasvAkAfaM naH kurviti sa nAstuto'tisrakSya ityabravItstuta nu meti tatheti taM ta ekaviMfena stomenAstuvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachannekaikena vai taM devAH stomenAstunvaMstAnstuto'tyArjata te yathAlokamagachannatha hainameSa etaiH sarvaiH stomaiH stauti yo yajate yafcainamevaM vedAtittu tamarjAtA ati ha vA enamarjate

देवा वा असुरैर्विजिग्याना ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकमायन्सोऽग्निर्दिविस्पृगूर्ध्व उदश्रयत स स्वर्गस्य लोकस्य द्वारमवृणोदग्निर्वै स्वर्गस्य लोकस्याधिपतिस्तं वसवः प्रथमा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते त्रिवृता स्तोमेना-स्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तं रुद्र ?ा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते पञ्चदशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तमादित्या आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते सप्तदशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तं विश्वे देवा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं त एकविंशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछन्नेकैकेन वै तं देवाः स्तोमेनास्तुन्वंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछन्नथ हैनमेष एतैः सर्वैः स्तोमैः स्तौति यो यजते यश्चैनमेवं वेदातित्तु तमर्जाता अति ह वा एनमर्जते

देवा वा असुरैर्विजिग्याना ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकमायन्सोऽग्निर्दिविस्पृगूर्ध्व उदश्रयत स स्वर्गस्य लोकस्य द्वारमवृणोदग्निर्वै स्वर्गस्य लोकस्याधिपतिस्तं वसवः प्रथमा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते त्रिवृता स्तोमेना-स्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तं रुद्रा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते पञ्चदशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तमादित्या आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं ते सप्तदशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछंस्तं विश्वे देवा आगछंस्त एनमब्रुवन्नति नोऽर्जस्वाकाशं नः कुर्विति स नास्तुतोऽतिस्रक्ष्य इत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति तथेति तं त एकविंशेन स्तोमेनास्तुवंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछन्नेकैकेन वै तं देवाः स्तोमेनास्तुन्वंस्तान्स्तुतोऽत्यार्जत ते यथालोकमगछन्नथ हैनमेष एतैः सर्वैः स्तोमैः स्तौति यो यजते यश्चैनमेवं वेदातित्तु तमर्जाता अति ह वा एनमर्जते


616

yDo vw deve>yoŒ¥;´mud£;mÿe dev; ab[uvNyDo vw noŒ¥;´mud£mIdiNvm' yDm¥ aiNvz;meit teŒb[uvNkqmiNvz;meit b[;÷,en c zNdoÉ.-’eTyb[uv'Ste b[;÷,' zNdoÉ.rdI=y'StSy;Nt' yDmtNvt;ip pˆI" smy;j-y'StSm;õ;PyetihR dI=,Iy;a;Ém·;v;Ntmev yD' tNvteŒip pˆI" s'y;-jy²Nt tmnu Ny;ymNvv;y'Ste p[;y,IymtNvt tMp[;y,Iyen nedIyoŒNv;-gzÖSte kmRÉ." smTvrNt tCzÖYvNtmkÚv|StSm;õ;PyetihR p[;y,Iy' x'YvNtmev .vit tmnu Ny;ymNvv;y'St a;itQymtNvt tm;itQyen nedIyoŒNv;gzÖSte kmRÉ." smTvrNt tidÂ;NtmkÚv|StSm;õ;Pyetç;R-itQyÉmÂ;Ntmev .vit tmnu Ny;ymNvv;y'St ¬psdoŒtNvt tmups-²ºneRdIyoŒNv;gzÖSte kmRÉ." smTvrNt te it§" s;Ém/enIrnUCy it§o devt; ayj'StSm;õ;PyetçuRpsTsu it§ Ev s;Ém/enIrnUCy it§o devt; yj²Nt tmnu Ny;ymNvv;y'St ¬pvsqmtNvt tmupvsQyeŒhNy;Òuv'St-m;PTv;Nt' yDmtNvt;ip pˆI" smy;jy'StSm;õ;PyetçRupvsq a;Ntmev yD' tNvteŒip pˆI" s'y;jy²Nt tSm;deteWu pUveRWu kmRsu xnwStr;'-xnwStr;Émv;nub[Uy;dnUTsrÉmv ih te tm;y;'StSm;dupvsqe y;vTy; v;c; k;myIt t;vTy;nub[Uy;d;¢o ih s tihR .vtItI tm;PTv;b[uv'âStÏSv noŒ¥;´;yeit s neTyb[vITkq' vâStϼyeit t;nI=twv tmb[uvNb[;÷,en c nXzNdoÉ.’ syuG.UTv;¥;´;y itÏSveit tqeit tSm;õ;PyetihR yD"

yajxo vai devebhyo'nnAdyamudakrAmatte devA abruvanyajxo vai no'nnAdyamudakramIdanvimaM yajxamanna anvichAmeti te'bruvankathamanvichAmeti brAhmaNena ca chandobhi-fcetyabruvaMste brAhmaNaM chandobhiradIkSayaMstasyAntaM yajxamatanvatApi patnIH samayAja-yaMstasmAddhApyetarhi dIkSaNIyAAmiSTAvAntameva yajxaM tanvate'pi patnIH saMyA-jayanti tamanu nyAyamanvavAyaMste prAyaNIyamatanvata tamprAyaNIyena nedIyo'nvA-gachaMste karmabhiH samatvaranta tacchaMyvantamakurvaMstasmAddhApyetarhi prAyaNIyaM faMyvantameva bhavati tamanu nyAyamanvavAyaMsta Atithyamatanvata tamAtithyena nedIyo'nvAgachaMste karmabhiH samatvaranta tadiLAntamakurvaMstasmAddhApyetarhyA-tithyamiLAntameva bhavati tamanu nyAyamanvavAyaMsta upasado'tanvata tamupasa-dbhirnedIyo'nvAgachaMste karmabhiH samatvaranta te tisraH sAmidhenIranUcya tisro devatA ayajaMstasmAddhApyetarhyupasatsu tisra eva sAmidhenIranUcya tisro devatA yajanti tamanu nyAyamanvavAyaMsta upavasathamatanvata tamupavasathye'hanyApnuvaMsta-mAptvAntaM yajxamatanvatApi patnIH samayAjayaMstasmAddhApyetarhyupavasatha Antameva yajxaM tanvate'pi patnIH saMyAjayanti tasmAdeteSu pUrveSu karmasu fanaistarAM-fanaistarAmivAnubrUyAdanUtsaramiva hi te tamAyAMstasmAdupavasathe yAvatyA vAcA kAmayIta tAvatyAnubrUyAdApto hi sa tarhi bhavatItI tamAptvAbruvaMstiSThasva no'nnAdyAyeti sa netyabravItkathaM vastiSTheyeti tAnIkSataiva tamabruvanbrAhmaNena ca nafchandobhifca sayugbhUtvAnnAdyAya tiSThasveti tatheti tasmAddhApyetarhi yajxaH

yajxo vai devebhyo'nnAdyamudakrAmatte devA abruvanyajxo vai no'nnAdyamudakramIdanvimaM yajxamanna anvichAmeti te'bruvankathamanvichAmeti brAhmaNena ca chandobhi-fcetyabruvaMste brAhmaNaM chandobhiradIkSayaMstasyAntaM yajxamatanvatApi patnIH samayAja-yaMstasmAddhApyetarhi dIkSaNIyAAmiSTAvAntameva yajxaM tanvate'pi patnIH saMyA-jayanti tamanu nyAyamanvavAyaMste prAyaNIyamatanvata tamprAyaNIyena nedIyo'nvA-gachaMste karmabhiH samatvaranta tacchaMyvantamakurvaMstasmAddhApyetarhi prAyaNIyaM faMyvantameva bhavati tamanu nyAyamanvavAyaMsta Atithyamatanvata tamAtithyena nedIyo'nvAgachaMste karmabhiH samatvaranta tadi[L]AntamakurvaMstasmAddhApyetarhyA-tithyami[L]Antameva bhavati tamanu nyAyamanvavAyaMsta upasado'tanvata tamupasa-dbhirnedIyo'nvAgachaMste karmabhiH samatvaranta te tisraH sAmidhenIranUcya tisro devatA ayajaMstasmAddhApyetarhyupasatsu tisra eva sAmidhenIranUcya tisro devatA yajanti tamanu nyAyamanvavAyaMsta upavasathamatanvata tamupavasathye'hanyApnuvaMsta-mAptvAntaM yajxamatanvatApi patnIH samayAjayaMstasmAddhApyetarhyupavasatha Antameva yajxaM tanvate'pi patnIH saMyAjayanti tasmAdeteSu pUrveSu karmasu fanaistarAM-fanaistarAmivAnubrUyAdanUtsaramiva hi te tamAyAMstasmAdupavasathe yAvatyA vAcA kAmayIta tAvatyAnubrUyAdApto hi sa tarhi bhavatItI tamAptvAbruvaMstiSThasva no'nnAdyAyeti sa netyabravItkathaM vastiSTheyeti tAnIkSataiva tamabruvanbrAhmaNena ca nafchandobhifca sayugbhUtvAnnAdyAya tiSThasveti tatheti tasmAddhApyetarhi yajxaH

यज्ञो वै देवेभ्योऽन्नाद्यमुदक्रामत्ते देवा अब्रुवन्यज्ञो वै नोऽन्नाद्यमुदक्रमीदन्विमं यज्ञमन्न अन्विछामेति तेऽब्रुवन्कथमन्विछामेति ब्राह्मणेन च छन्दोभि-श्चेत्यब्रुवंस्ते ब्राह्मणं छन्दोभिरदीक्षयंस्तस्यान्तं यज्ञमतन्वतापि पत्नीः समयाज-यंस्तस्माद्धाप्येतर्हि दीक्षणीयाआमिष्टावान्तमेव यज्ञं तन्वतेऽपि पत्नीः संया-जयन्ति तमनु न्यायमन्ववायंस्ते प्रायणीयमतन्वत तम्प्रायणीयेन नेदीयोऽन्वा-गछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त तच्छंय्वन्तमकुर्वंस्तस्माद्धाप्येतर्हि प्रायणीयं शंय्वन्तमेव भवति तमनु न्यायमन्ववायंस्त आतिथ्यमतन्वत तमातिथ्येन नेदीयोऽन्वागछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त तदिळान्तमकुर्वंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्या-तिथ्यमिळान्तमेव भवति तमनु न्यायमन्ववायंस्त उपसदोऽतन्वत तमुपस-द्भिर्नेदीयोऽन्वागछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त ते तिस्रः सामिधेनीरनूच्य तिस्रो देवता अयजंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्युपसत्सु तिस्र एव सामिधेनीरनूच्य तिस्रो देवता यजन्ति तमनु न्यायमन्ववायंस्त उपवसथमतन्वत तमुपवसथ्येऽहन्याप्नुवंस्त-माप्त्वान्तं यज्ञमतन्वतापि पत्नीः समयाजयंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्युपवसथ आन्तमेव यज्ञं तन्वतेऽपि पत्नीः संयाजयन्ति तस्मादेतेषु पूर्वेषु कर्मसु शनैस्तरां-शनैस्तरामिवानुब्रूयादनूत्सरमिव हि ते तमायांस्तस्मादुपवसथे यावत्या वाचा कामयीत तावत्यानुब्रूयादाप्तो हि स तर्हि भवतीती तमाप्त्वाब्रुवंस्तिष्ठस्व नोऽन्नाद्यायेति स नेत्यब्रवीत्कथं वस्तिष्ठेयेति तानीक्षतैव तमब्रुवन्ब्राह्मणेन च नश्छन्दोभिश्च सयुग्भूत्वान्नाद्याय तिष्ठस्वेति तथेति तस्माद्धाप्येतर्हि यज्ञः

यज्ञो वै देवेभ्योऽन्नाद्यमुदक्रामत्ते देवा अब्रुवन्यज्ञो वै नोऽन्नाद्यमुदक्रमीदन्विमं यज्ञमन्न अन्विछामेति तेऽब्रुवन्कथमन्विछामेति ब्राह्मणेन च छन्दोभि-श्चेत्यब्रुवंस्ते ब्राह्मणं छन्दोभिरदीक्षयंस्तस्यान्तं यज्ञमतन्वतापि पत्नीः समयाज-यंस्तस्माद्धाप्येतर्हि दीक्षणीयाआमिष्टावान्तमेव यज्ञं तन्वतेऽपि पत्नीः संया-जयन्ति तमनु न्यायमन्ववायंस्ते प्रायणीयमतन्वत तम्प्रायणीयेन नेदीयोऽन्वा-गछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त तच्छंय्वन्तमकुर्वंस्तस्माद्धाप्येतर्हि प्रायणीयं शंय्वन्तमेव भवति तमनु न्यायमन्ववायंस्त आतिथ्यमतन्वत तमातिथ्येन नेदीयोऽन्वागछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त तदिळान्तमकुर्वंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्या-तिथ्यमिळान्तमेव भवति तमनु न्यायमन्ववायंस्त उपसदोऽतन्वत तमुपस-द्भिर्नेदीयोऽन्वागछंस्ते कर्मभिः समत्वरन्त ते तिस्रः सामिधेनीरनूच्य तिस्रो देवता अयजंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्युपसत्सु तिस्र एव सामिधेनीरनूच्य तिस्रो देवता यजन्ति तमनु न्यायमन्ववायंस्त उपवसथमतन्वत तमुपवसथ्येऽहन्याप्नुवंस्त-माप्त्वान्तं यज्ञमतन्वतापि पत्नीः समयाजयंस्तस्माद्धाप्येतर्ह्युपवसथ आन्तमेव यज्ञं तन्वतेऽपि पत्नीः संयाजयन्ति तस्मादेतेषु पूर्वेषु कर्मसु शनैस्तरां-शनैस्तरामिवानुब्रूयादनूत्सरमिव हि ते तमायांस्तस्मादुपवसथे यावत्या वाचा कामयीत तावत्यानुब्रूयादाप्तो हि स तर्हि भवतीती तमाप्त्वाब्रुवंस्तिष्ठस्व नोऽन्नाद्यायेति स नेत्यब्रवीत्कथं वस्तिष्ठेयेति तानीक्षतैव तमब्रुवन्ब्राह्मणेन च नश्छन्दोभिश्च सयुग्भूत्वान्नाद्याय तिष्ठस्वेति तथेति तस्माद्धाप्येतर्हि यज्ञः


621

]IÉ, h vw yDe i£yNte jG/' gI,| v;Nt' tõwtdev jG/' yd;x'sm'(nm;âTvRJy' k;ryt ¬t v; me d´;dut v; m; vO,Iteit tõ tTpr;›¹v yq; jG/' n hwv t´jm;nM.unKTyq hwtdev gI,| yiŠ>yd;âTvRJy' k;ryt ¬t v; m; n b;/etot v; me n yDvexx;' kÚy;Ridit tõ tTpr;›¹v yq; gI,| n hwv t´jm;nM.unKTyq hwtdev v;Nt' ydÉ.xSym;nm;âTvRJy' k;ryte yq; h v; ”d' v;Nt;Nmnuãy; bI.TsNt Evm(tSm;¶¼v;Stõ tTpr;›¹v yq; v;Nt' n hwv t´jm;nM.unáÿ_ s EteW;' ]y;,;m;x;»ey;ÿ' y´eteW;' ]y;,;-mekùÉcdk;mm>y;.veÿSy;âSt v;mdeVySy Sto]e p[;yɒáÿárd' v; ”d' v;mdeVy' yjm;nlokoŒmOtlok" SvgoR lokSt²T]É.r=rwNyRUn' tSy Sto] ¬psOPy ]e/;Tm;n' ivgOðIy;t( pu¨W ”it s EteWu lokƒãv;Tm;n' d/;TyâSmNyjm;nlokƒŒâSm¥mOtlokƒŒâSmNSvgeR lokƒ s sv;| duári·-

trINi ha vai yajxe kriyante jagdhaM gIrNaM vAntaM taddhaitadeva jagdhaM yadAfaMsamMnamArtvijyaM kArayata uta vA me dadyAduta vA mA vqNIteti taddha tatparAzeva yathA jagdhaM na haiva tadyajamAnambhunaktyatha haitadeva gIrNaM yadbibhyadArtvijyaM kArayata uta vA mA na bAdhetota vA me na yajxavefafAM kuryAditi taddha tatparAzeva yathA gIrNaM na haiva tadyajamAnambhunaktyatha haitadeva vAntaM yadabhifasyamAnamArtvijyaM kArayate yathA ha vA idaM vAntAnmanuSyA bIbhatsanta evamtasmAddevAstaddha tatparAzeva yathA vAntaM na haiva tadyajamAnambhunakti sa eteSAM trayANAmAfAmneyAttaM yadyeteSAM trayANA-mekaMcidakAmamabhyAbhavettasyAsti vAmadevyasya stotre prAyafcittiridaM vA idaM vAmadevyaM yajamAnaloko'mqtalokaH svargo lokastattribhirakSarairnyUnaM tasya stotra upasqpya tredhAtmAnaM vigqhNIyAt puruSa iti sa eteSu lokeSvAtmAnaM dadhAtyasminyajamAnaloke'sminnamqtaloke'sminsvarge loke sa sarvAM duriSTi-

trINi ha vai yajxe kriyante jagdhaM gIrNaM vAntaM taddhaitadeva jagdhaM yadAfaMsamnaMmArtvijyaM kArayata uta vA me dadyAduta vA mA vqNIteti taddha tatparAzeva yathA jagdhaM na haiva tadyajamAnambhunaktyatha haitadeva gIrNaM yadbibhyadArtvijyaM kArayata uta vA mA na bAdhetota vA me na yajxavefafAM kuryAditi taddha tatparAzeva yathA gIrNaM na haiva tadyajamAnambhunaktyatha haitadeva vAntaM yadabhifasyamAnamArtvijyaM kArayate yathA ha vA idaM vAntAnmanuSyA bIbhatsanta evamtasmAddevAstaddha tatparAzeva yathA vAntaM na haiva tadyajamAnambhunakti sa eteSAM trayANAmAfAmneyAttaM yadyeteSAM trayANA-mekaMcidakAmamabhyAbhavettasyAsti vAmadevyasya stotre prAyafcittiridaM vA idaM vAmadevyaM yajamAnaloko'mqtalokaH svargo lokastattribhirakSarairnyUnaM tasya stotra upasqpya tredhAtmAnaM vigqhNIyAt puruSa iti sa eteSu lokeSvAtmAnaM dadhAtyasminyajamAnaloke'sminnamqtaloke'sminsvarge loke sa sarvAM duriSTi-

त्रीणि ह वै यज्ञे क्रियन्ते जग्धं गीर्णं वान्तं तद्धैतदेव जग्धं यदाशंसम्ंनमार्त्विज्यं कारयत उत वा मे दद्यादुत वा मा वृणीतेति तद्ध तत्पराङेव यथा जग्धं न हैव तद्यजमानम्भुनक्त्यथ हैतदेव गीर्णं यद्बिभ्यदार्त्विज्यं कारयत उत वा मा न बाधेतोत वा मे न यज्ञवेशशां कुर्यादिति तद्ध तत्पराङेव यथा गीर्णं न हैव तद्यजमानम्भुनक्त्यथ हैतदेव वान्तं यदभिशस्यमानमार्त्विज्यं कारयते यथा ह वा इदं वान्तान्मनुष्या बीभत्सन्त एवम्तस्माद्देवास्तद्ध तत्पराङेव यथा वान्तं न हैव तद्यजमानम्भुनक्ति स एतेषां त्रयाणामाशाम्नेयात्तं यद्येतेषां त्रयाणा-मेकंचिदकाममभ्याभवेत्तस्यास्ति वामदेव्यस्य स्तोत्रे प्रायश्चित्तिरिदं वा इदं वामदेव्यं यजमानलोकोऽमृतलोकः स्वर्गो लोकस्तत्त्रिभिरक्षरैर्न्यूनं तस्य स्तोत्र उपसृप्य त्रेधात्मानं विगृह्णीयात् पुरुष इति स एतेषु लोकेष्वात्मानं दधात्यस्मिन्यजमानलोकेऽस्मिन्नमृतलोकेऽस्मिन्स्वर्गे लोके स सर्वां दुरिष्टि-

त्रीणि ह वै यज्ञे क्रियन्ते जग्धं गीर्णं वान्तं तद्धैतदेव जग्धं यदाशंसम्नंमार्त्विज्यं कारयत उत वा मे दद्यादुत वा मा वृणीतेति तद्ध तत्पराङेव यथा जग्धं न हैव तद्यजमानम्भुनक्त्यथ हैतदेव गीर्णं यद्बिभ्यदार्त्विज्यं कारयत उत वा मा न बाधेतोत वा मे न यज्ञवेशशां कुर्यादिति तद्ध तत्पराङेव यथा गीर्णं न हैव तद्यजमानम्भुनक्त्यथ हैतदेव वान्तं यदभिशस्यमानमार्त्विज्यं कारयते यथा ह वा इदं वान्तान्मनुष्या बीभत्सन्त एवम्तस्माद्देवास्तद्ध तत्पराङेव यथा वान्तं न हैव तद्यजमानम्भुनक्ति स एतेषां त्रयाणामाशाम्नेयात्तं यद्येतेषां त्रयाणा-मेकंचिदकाममभ्याभवेत्तस्यास्ति वामदेव्यस्य स्तोत्रे प्रायश्चित्तिरिदं वा इदं वामदेव्यं यजमानलोकोऽमृतलोकः स्वर्गो लोकस्तत्त्रिभिरक्षरैर्न्यूनं तस्य स्तोत्र उपसृप्य त्रेधात्मानं विगृह्णीयात् पुरुष इति स एतेषु लोकेष्वात्मानं दधात्यस्मिन्यजमानलोकेऽस्मिन्नमृतलोकेऽस्मिन्स्वर्गे लोके स सर्वां दुरिष्टि-


626

zNd;'És vw deve>yo hVymU!(v; Å;Nt;in j`n;/eR yDSy itϲNt yq;o v;tro voihv;'âStϼdev' te>y EtMmw];v¨,MpxupuroÂ;xmnu deivk;-hvI'iW invRpeõ;]e puroÂ;x' Ã;dxkp;l' yo /;t; s vW$(k;roŒnumTyw c¨ù y;numit" s; g;y]I r;k;yw c¨ù y; r;k; s; i]·‘p( ÉsnIv;Lyw c¨ù y; ÉsnIv;lI s; jgtI kÚ×Ù c¨ù y; kÚô" s;nu·‘bet;in v;v sv;RÉ, zNd;'És g;y]' ]w·‘.' j;gtm;nu·‘.mNvNy;Nyet;in ih yDe p[tm;Émv i£yNt EtwhR v; aSy zNdoÉ.yRjt" svwRXzNdoÉ.ár·M.v;it y Ev' ved tÃw yiddm;ó" su/;y;' h vw v;jI suihto d/;tIit zNd;'És vw tTsu/;y;' h v; En' zNd;'És d/Tynnu?y;Éyn' lokù jyit y Ev' ved tõwk a;ü/;Rt;rmev sv;Rs;MpurSt;TpurSt;d;Jyen páryjeÿd;su sv;Rsu Émqun' d/;tIit tdu v; a;üj;RÉm v; Et´De i£yte y] sm;nI>y;mOG>y' sm;neŒhNyjtIit yid h v; aip b×(y ”v j;y;" pitv;Rv t;s;âMmqun' t´d;s;' /;t;rMpur-

chandAMsi vai devebhyo havyamUDhvA frAntAni jaghanArdhe yajxasya tiSThanti yathAfvo vAfvataro vohivAMstiSThedevaM tebhya etammaitrAvaruNampafupuroLAfamanu devikA-havIMSi nirvapeddhAtre puroLAfaM dvAdafakapAlaM yo dhAtA sa vaSaTkAro'numatyai caruM yAnumatiH sA gAyatrI rAkAyai caruM yA rAkA sA triSTup sinIvAlyai caruM yA sinIvAlI sA jagatI kuhvai caruM yA kuhUH sAnuSTubetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAgatamAnuSTubhamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kriyanta etairha vA asya chandobhiryajataH sarvaifchandobhiriSTambhavAti ya evaM veda tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti chandAMsi vai tatsudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhatyananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda taddhaika AhurdhAtArameva sarvAsAmpurastAtpurastAdAjyena pariyajettadAsu sarvAsu mithunaM dadhAtIti tadu vA AhurjAmi vA etadyajxe kriyate yatra samAnIbhyAmqgbhyaM samAne'hanyajatIti yadi ha vA api bahvya iva jAyAH patirvAva tAsAmmithunaM tadyadAsAM dhAtArampura-

chandAMsi vai devebhyo havyamUDhvA frAntAni jaghanArdhe yajxasya tiSThanti yathAfvo vAfvataro vohivAMstiSThedevaM tebhya etammaitrAvaruNampafupuro[L]Afamanu devikA-havIMSi nirvapeddhAtre puro[L]AfaM dvAdafakapAlaM yo dhAtA sa vaSaTkAro'numatyai caruM yAnumatiH sA gAyatrI rAkAyai caruM yA rAkA sA triSTup sinIvAlyai caruM yA sinIvAlI sA jagatI kuhvai caruM yA kuhUH sAnuSTubetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAgatamAnuSTubhamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kriyanta etairha vA asya chandobhiryajataH sarvaifchandobhiriSTambhavAti ya evaM veda tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti chandAMsi vai tatsudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhatyananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda taddhaika AhurdhAtArameva sarvAsAmpurastAtpurastAdAjyena pariyajettadAsu sarvAsu mithunaM dadhAtIti tadu vA AhurjAmi vA etadyajxe kriyate yatra samAnIbhyAmqgbhyaM samAne'hanyajatIti yadi ha vA api bahvya iva jAyAH patirvAva tAsAmmithunaM tadyadAsAM dhAtArampura-

छन्दांसि वै देवेभ्यो हव्यमूढ्वा श्रान्तानि जघनार्धे यज्ञस्य तिष्ठन्ति यथाश्वो वाश्वतरो वोहिवांस्तिष्ठेदेवं तेभ्य एतम्मैत्रावरुणम्पशुपुरोळाशमनु देविका-हवींषि निर्वपेद्धात्रे पुरोळाशं द्वादशकपालं यो धाता स वषट्कारोऽनुमत्यै चरुं यानुमतिः सा गायत्री राकायै चरुं या राका सा त्रिष्टुप् सिनीवाल्यै चरुं या सिनीवाली सा जगती कुह्वै चरुं या कुहूः सानुष्टुबेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जागतमानुष्टुभमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रियन्त एतैर्ह वा अस्य छन्दोभिर्यजतः सर्वैश्छन्दोभिरिष्टम्भवाति य एवं वेद तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति छन्दांसि वै तत्सुधायां ह वा एनं छन्दांसि दधत्यननुध्यायिनं लोकं जयति य एवं वेद तद्धैक आहुर्धातारमेव सर्वासाम्पुरस्तात्पुरस्तादाज्येन परियजेत्तदासु सर्वासु मिथुनं दधातीति तदु वा आहुर्जामि वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र समानीभ्यामृग्भ्यं समानेऽहन्यजतीति यदि ह वा अपि बह्व्य इव जायाः पतिर्वाव तासाम्मिथुनं तद्यदासां धातारम्पुर-

छन्दांसि वै देवेभ्यो हव्यमूढ्वा श्रान्तानि जघनार्धे यज्ञस्य तिष्ठन्ति यथाश्वो वाश्वतरो वोहिवांस्तिष्ठेदेवं तेभ्य एतम्मैत्रावरुणम्पशुपुरोळाशमनु देविका-हवींषि निर्वपेद्धात्रे पुरोळाशं द्वादशकपालं यो धाता स वषट्कारोऽनुमत्यै चरुं यानुमतिः सा गायत्री राकायै चरुं या राका सा त्रिष्टुप् सिनीवाल्यै चरुं या सिनीवाली सा जगती कुह्वै चरुं या कुहूः सानुष्टुबेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जागतमानुष्टुभमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रियन्त एतैर्ह वा अस्य छन्दोभिर्यजतः सर्वैश्छन्दोभिरिष्टम्भवाति य एवं वेद तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति छन्दांसि वै तत्सुधायां ह वा एनं छन्दांसि दधत्यननुध्यायिनं लोकं जयति य एवं वेद तद्धैक आहुर्धातारमेव सर्वासाम्पुरस्तात्पुरस्तादाज्येन परियजेत्तदासु सर्वासु मिथुनं दधातीति तदु वा आहुर्जामि वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र समानीभ्यामृग्भ्यं समानेऽहन्यजतीति यदि ह वा अपि बह्व्य इव जायाः पतिर्वाव तासाम्मिथुनं तद्यदासां धातारम्पुर-


631

aq devIn;' sUy;Ry puroÂ;xmekkp;l' y" sUyR" s /;t; s ¬ Ev vW$(k;ro idve c¨ù y; ´*" s;numit" so Ev g;y} yuWse c¨ù yoW;" s; r;k; so Ev i]·‘b(gve c¨ù y; g*" s; ÉsnIv;lI so Ev jgtI pOÉqVyw c¨ù y; pOÉqvI s; kÚô" so Ev;nu·‘bet;in v;v sv;RÉ, zNd;'És g;y]' ]w·‘.' j;g-tm;nu·‘.mNvNy;Nyet;in ih yDe p[tm;Émv i£yNt EtwhR v; aSy zNdoÉ.yRjt" svwRXzNdoÉ.ár·M.vit y Ev' ved tÃw yiddm;ó" su/;y;' h vw v;jI suihto d/;tIit zNd;'És vw tTsu/;y;' h v; En' zNd;'És d/Tynnu?y;Éyn' lokù jyit y Ev' ved tõwk a;ó" sUyRmev sv;Rs;-MpurSt;TpurSt;d;Jyen páryjeÿd;su sv;Rsu Émqun' d/;tIit tdu v; a;üj;RÉm v; Et´De i£yte y] sm;nI>y;mOG>y;' sm;neŒhNyjtIit yid h v; aip b×(y ”v j;y;" pitv;Rv t;s;âMmqun' t´d;s;' sUyRMpur-St;´jit td;su sv;Rsu Émqun' d/;it t; y; ”m;St; amUy;R amUSt; ”m; aNytr;É.v;Rv t' k;mm;Òoit y Et;sU.yIWu t; ¬.yIgRtÉÅy" p[j;-itk;mSy s'invRpe¥ TveiWãym;,Sy yden; EiWãym;,Sy s'invRpedIro h;Sy ivÿe dev; arNtoyRÃ; aym;TmneŒlmm'Steit t; h xuÉcvO=o g*pl;yno vOõ´u»Sy;É.p[t;ár,Syo.yIyRDe s'in¨v;p tSy h rqgOTs' g;hm;n' dO‚ov;ceTqmhmSy r;jNySy deivk;’ devI’o.yIyRDe smm;dy' ydSyeTq' rqgOTso g;ht ”it ctu"Wi·" kvÉcn" xõ;Sy te pu]n¢;r

atha devInAM sUryAya puroLAfamekakapAlaM yaH sUryaH sa dhAtA sa u eva vaSaTkAro dive caruM yA dyauH sAnumatiH so eva gAya tr?yuSase caruM yoSAH sA rAkA so eva triSTubgave caruM yA gauH sA sinIvAlI so eva jagatI pqthivyai caruM yA pqthivI sA kuhUH so evAnuSTubetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAga-tamAnuSTubhamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kriyanta etairha vA asya chandobhiryajataH sarvaifchandobhiriSTambhavati ya evaM veda tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti chandAMsi vai tatsudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhatyananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda taddhaika AhuH sUryameva sarvAsA-mpurastAtpurastAdAjyena pariyajettadAsu sarvAsu mithunaM dadhAtIti tadu vA AhurjAmi vA etadyajxe kriyate yatra samAnIbhyAmqgbhyAM samAne'hanyajatIti yadi ha vA api bahvya iva jAyAH patirvAva tAsAmmithunaM tadyadAsAM sUryampura-stAdyajati tadAsu sarvAsu mithunaM dadhAti tA yA imAstA amUryA amUstA imA anyatarAbhirvAva taM kAmamApnoti ya etAsUbhayISu tA ubhayIrgatafriyaH prajA-tikAmasya saMnirvapenna tveSiSyamANasya yadenA eSiSyamANasya saMnirvapedIfvaro hAsya vitte devA arantoryadvA ayamAtmane'lamamaMsteti tA ha fucivqkSo gaupalAyano vqddhadyumnasyAbhipratAriNasyobhayIryajxe saMniruvApa tasya ha rathagqtsaM gAhamAnaM dqSTvovAcetthamahamasya rAjanyasya devikAfca devIfcobhayIryajxe samamAdayaM yadasyetthaM rathagqtso gAhata iti catuHSaSTiH kavacinaH fafvaddhAsya te putranaptAra

atha devInAM sUryAya puro[L]AfamekakapAlaM yaH sUryaH sa dhAtA sa u eva vaSaTkAro dive caruM yA dyauH sAnumatiH so eva gAyatr! yuSase caruM yoSAH sA rAkA so eva triSTubgave caruM yA gauH sA sinIvAlI so eva jagatI pqthivyai caruM yA pqthivI sA kuhUH so evAnuSTubetAni vAva sarvANi chandAMsi gAyatraM traiSTubhaM jAga-tamAnuSTubhamanvanyAnyetAni hi yajxe pratamAmiva kriyanta etairha vA asya chandobhiryajataH sarvaifchandobhiriSTambhavati ya evaM veda tadvai yadidamAhuH sudhAyAM ha vai vAjI suhito dadhAtIti chandAMsi vai tatsudhAyAM ha vA enaM chandAMsi dadhatyananudhyAyinaM lokaM jayati ya evaM veda taddhaika AhuH sUryameva sarvAsA-mpurastAtpurastAdAjyena pariyajettadAsu sarvAsu mithunaM dadhAtIti tadu vA AhurjAmi vA etadyajxe kriyate yatra samAnIbhyAmqgbhyAM samAne'hanyajatIti yadi ha vA api bahvya iva jAyAH patirvAva tAsAmmithunaM tadyadAsAM sUryampura-stAdyajati tadAsu sarvAsu mithunaM dadhAti tA yA imAstA amUryA amUstA imA anyatarAbhirvAva taM kAmamApnoti ya etAsUbhayISu tA ubhayIrgatafriyaH prajA-tikAmasya saMnirvapenna tveSiSyamANasya yadenA eSiSyamANasya saMnirvapedIfvaro hAsya vitte devA arantoryadvA ayamAtmane'lamamaMsteti tA ha fucivqkSo gaupalAyano vqddhadyumnasyAbhipratAriNasyobhayIryajxe saMniruvApa tasya ha rathagqtsaM gAhamAnaM dqSTvovAcetthamahamasya rAjanyasya devikAfca devIfcobhayIryajxe samamAdayaM yadasyetthaM rathagqtso gAhata iti catuHSaSTiH kavacinaH fafvaddhAsya te putranaptAra

अथ देवीनां सूर्याय पुरोळाशमेककपालं यः सूर्यः स धाता स उ एव वषट्कारो दिवे चरुं या द्यौः सानुमतिः सो एव गाय त्र्?युषसे चरुं योषाः सा राका सो एव त्रिष्टुब्गवे चरुं या गौः सा सिनीवाली सो एव जगती पृथिव्यै चरुं या पृथिवी सा कुहूः सो एवानुष्टुबेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जाग-तमानुष्टुभमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रियन्त एतैर्ह वा अस्य छन्दोभिर्यजतः सर्वैश्छन्दोभिरिष्टम्भवति य एवं वेद तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति छन्दांसि वै तत्सुधायां ह वा एनं छन्दांसि दधत्यननुध्यायिनं लोकं जयति य एवं वेद तद्धैक आहुः सूर्यमेव सर्वासा-म्पुरस्तात्पुरस्तादाज्येन परियजेत्तदासु सर्वासु मिथुनं दधातीति तदु वा आहुर्जामि वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र समानीभ्यामृग्भ्यां समानेऽहन्यजतीति यदि ह वा अपि बह्व्य इव जायाः पतिर्वाव तासाम्मिथुनं तद्यदासां सूर्यम्पुर-स्ताद्यजति तदासु सर्वासु मिथुनं दधाति ता या इमास्ता अमूर्या अमूस्ता इमा अन्यतराभिर्वाव तं काममाप्नोति य एतासूभयीषु ता उभयीर्गतश्रियः प्रजा-तिकामस्य संनिर्वपेन्न त्वेषिष्यमाणस्य यदेना एषिष्यमाणस्य संनिर्वपेदीश्वरो हास्य वित्ते देवा अरन्तोर्यद्वा अयमात्मनेऽलममंस्तेति ता ह शुचिवृक्षो गौपलायनो वृद्धद्युम्नस्याभिप्रतारिणस्योभयीर्यज्ञे संनिरुवाप तस्य ह रथगृत्सं गाहमानं दृष्ट्वोवाचेत्थमहमस्य राजन्यस्य देविकाश्च देवीश्चोभयीर्यज्ञे सममादयं यदस्येत्थं रथगृत्सो गाहत इति चतुःषष्टिः कवचिनः शश्वद्धास्य ते पुत्रनप्तार

अथ देवीनां सूर्याय पुरोळाशमेककपालं यः सूर्यः स धाता स उ एव वषट्कारो दिवे चरुं या द्यौः सानुमतिः सो एव गायत्र्! युषसे चरुं योषाः सा राका सो एव त्रिष्टुब्गवे चरुं या गौः सा सिनीवाली सो एव जगती पृथिव्यै चरुं या पृथिवी सा कुहूः सो एवानुष्टुबेतानि वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्रं त्रैष्टुभं जाग-तमानुष्टुभमन्वन्यान्येतानि हि यज्ञे प्रतमामिव क्रियन्त एतैर्ह वा अस्य छन्दोभिर्यजतः सर्वैश्छन्दोभिरिष्टम्भवति य एवं वेद तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति छन्दांसि वै तत्सुधायां ह वा एनं छन्दांसि दधत्यननुध्यायिनं लोकं जयति य एवं वेद तद्धैक आहुः सूर्यमेव सर्वासा-म्पुरस्तात्पुरस्तादाज्येन परियजेत्तदासु सर्वासु मिथुनं दधातीति तदु वा आहुर्जामि वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र समानीभ्यामृग्भ्यां समानेऽहन्यजतीति यदि ह वा अपि बह्व्य इव जायाः पतिर्वाव तासाम्मिथुनं तद्यदासां सूर्यम्पुर-स्ताद्यजति तदासु सर्वासु मिथुनं दधाति ता या इमास्ता अमूर्या अमूस्ता इमा अन्यतराभिर्वाव तं काममाप्नोति य एतासूभयीषु ता उभयीर्गतश्रियः प्रजा-तिकामस्य संनिर्वपेन्न त्वेषिष्यमाणस्य यदेना एषिष्यमाणस्य संनिर्वपेदीश्वरो हास्य वित्ते देवा अरन्तोर्यद्वा अयमात्मनेऽलममंस्तेति ता ह शुचिवृक्षो गौपलायनो वृद्धद्युम्नस्याभिप्रतारिणस्योभयीर्यज्ञे संनिरुवाप तस्य ह रथगृत्सं गाहमानं दृष्ट्वोवाचेत्थमहमस्य राजन्यस्य देविकाश्च देवीश्चोभयीर्यज्ञे सममादयं यदस्येत्थं रथगृत्सो गाहत इति चतुःषष्टिः कवचिनः शश्वद्धास्य ते पुत्रनप्तार


641

te v; asur; mw];v¨,SyoKqmÅyNt soŒb[vIidN{ " k’;h' cem;in-toŒsur;¥oTSy;vh; ”Tyh' ceTyb[vIè,StSm;dwN{ ;v¨,Mmw];v¨,StOtI-ysvne x'stIN{ ’ ih t;Nv¨,’ ttoŒnudet;' te vw ttoŒpht; asur; b[;÷-n;CzÖÉsn ¬KqmÅyNt soŒb[vIidN{ " k’;h' cem;intoŒsur;¥oTSy;vh; ”Tyh' ceTyb[vIŠÈhSpitStSm;dwN{ ;b;hRSpTyMb[;÷,;CzÖsI tOtIysvne x'stIN{ ’ ih t;NbOhSpit’ ttoŒnudet;' te vw ttoŒpht; asur; az;-v;kSyoKqmÅyNt soŒb[vIidN{ " k’;h' cem;intoŒsur;¥oTSy;vh; ”Tyh' ceTyb[vIiÃã,uStSm;dwN{ ;vwã,vmz;v;kStOtIysvne x'stIN{ ’ ih t;-iNvã,u’ ttoŒnudet;' ÃNÃÉmN{ e, devt;" xSyNte ÃNÃÖ vw Émqun' t-Sm;d(ÃNÃ;âNmqunMp[j;yte p[j;Tyw p[j;yte p[jy; pxuÉ.yR Ev' ved;q hwte po]Iy;’ ne·^Iy;’ cTv;r Atuy;j;" WÂOc" s; ivr;@±d²xnI tiÃr;Éj

te vA asurA maitrAvaruNasyokthamafrayanta so'bravIdindra ?H kafcAhaM cemAni-to'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdvaruNastasmAdaindra ?AvaruNammaitrAvaruNastqtI-yasavane faMsatIndra fca hi tAnvaruNafca tato'nudetAM te vai tato'pahatA asurA brAhma-nAcchaMsina ukthamafrayanta so'bravIdindra ?H kafcAhaM cemAnito'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdbqhaspatistasmAdaindra ?AbArhaspatyambrAhmaNAcchaMsI tqtIyasavane faMsatIndra fca hi tAnbqhaspatifca tato'nudetAM te vai tato'pahatA asurA achA-vAkasyokthamafrayanta so'bravIdindra ?H kafcAhaM cemAnito'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdviSNustasmAdaindra ?AvaiSNavamachAvAkastqtIyasavane faMsatIndra fca hi tA-nviSNufca tato'nudetAM dvandvamindre Na devatAH fasyante dvandvaM vai mithunaM ta-smAddvandvAnmithunamprajAyate prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedAtha haite potrIyAfca neSTrIyAfca catvAra qtuyAjAH SaLqcaH sA virADdafinI tadvirAji

te vA asurA maitrAvaruNasyokthamafrayanta so'bravIdindra H! kafcAhaM cemAni-to'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdvaruNastasmAdaindrA varuNammaitrAvaruNastqtI-yasavane faMsatIndra fca hi tAnvaruNafca tato'nudetAM te vai tato'pahatA asurA brAhma-nAcchaMsina ukthamafrayanta so'bravIdindra H! kafcAhaM cemAnito'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdbqhaspatistasmAdaindrA bArhaspatyambrAhmaNAcchaMsI tqtIyasavane faMsatIndra fca hi tAnbqhaspatifca tato'nudetAM te vai tato'pahatA asurA achA-vAkasyokthamafrayanta so'bravIdindra H! kafcAhaM cemAnito'surAnnotsyAvahA ityahaM cetyabravIdviSNustasmAdaindrA vaiSNavamachAvAkastqtIyasavane faMsatIndra fca hi tA-nviSNufca tato'nudetAM dvandvamindre Na devatAH fasyante dvandvaM vai mithunaM ta-smAddvandvAnmithunamprajAyate prajAtyai prajAyate prajayA pafubhirya evaM vedAtha haite potrIyAfca neSTrIyAfca catvAra qtuyAjAH Sa[L]qcaH sA virADdafinI tadvirAji

ते वा असुरा मैत्रावरुणस्योक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ?ः कश्चाहं चेमानि-तोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्वरुणस्तस्मादैन्द्र ?ावरुणम्मैत्रावरुणस्तृती-यसवने शंसतीन्द्र श्च हि तान्वरुणश्च ततोऽनुदेतां ते वै ततोऽपहता असुरा ब्राह्म-नाच्छंसिन उक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ?ः कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्बृहस्पतिस्तस्मादैन्द्र ?ाबार्हस्पत्यम्ब्राह्मणाच्छंसी तृतीयसवने शंसतीन्द्र श्च हि तान्बृहस्पतिश्च ततोऽनुदेतां ते वै ततोऽपहता असुरा अछा-वाकस्योक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ?ः कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्विष्णुस्तस्मादैन्द्र ?ावैष्णवमछावाकस्तृतीयसवने शंसतीन्द्र श्च हि ता-न्विष्णुश्च ततोऽनुदेतां द्वन्द्वमिन्द्रे ण देवताः शस्यन्ते द्वन्द्वं वै मिथुनं त-स्माद्द्वन्द्वान्मिथुनम्प्रजायते प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदाथ हैते पोत्रीयाश्च नेष्ट्रीयाश्च चत्वार ऋतुयाजाः षळृचः सा विराड्दशिनी तद्विराजि

ते वा असुरा मैत्रावरुणस्योक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ः! कश्चाहं चेमानि-तोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्वरुणस्तस्मादैन्द्रा वरुणम्मैत्रावरुणस्तृती-यसवने शंसतीन्द्र श्च हि तान्वरुणश्च ततोऽनुदेतां ते वै ततोऽपहता असुरा ब्राह्म-नाच्छंसिन उक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ः! कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्बृहस्पतिस्तस्मादैन्द्रा बार्हस्पत्यम्ब्राह्मणाच्छंसी तृतीयसवने शंसतीन्द्र श्च हि तान्बृहस्पतिश्च ततोऽनुदेतां ते वै ततोऽपहता असुरा अछा-वाकस्योक्थमश्रयन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ः! कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्नोत्स्यावहा इत्यहं चेत्यब्रवीद्विष्णुस्तस्मादैन्द्रा वैष्णवमछावाकस्तृतीयसवने शंसतीन्द्र श्च हि ता-न्विष्णुश्च ततोऽनुदेतां द्वन्द्वमिन्द्रे ण देवताः शस्यन्ते द्वन्द्वं वै मिथुनं त-स्माद्द्वन्द्वान्मिथुनम्प्रजायते प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेदाथ हैते पोत्रीयाश्च नेष्ट्रीयाश्च चत्वार ऋतुयाजाः षळृचः सा विराड्दशिनी तद्विराजि


654

dev; vw p[qmen;öeN{ ;y vj[' sm.r'St' iÃtIyen;ö;És'St' tOtIyen;ö; p[;yzÖSt' ctuqeRŒhNp[;hrÿSm;°quqeRŒhNWo²xn' x'sit vj[o v; EW yTWoÂ;xI t´°tuqeRŒhNWo²xn' x'sit vj[mev tTp[hrit iÃWte .[;tOVy;y v/' yoŒSy StOTyStSmw SttRvw vj[o vw WoÂxI pxv ¬Kq;in tMprSt;duKq;n;MpyRSy x'sit t' yTprSt;duKq;n;MpyRSy x'sit vj[e,wv tTWo²xn; pxUNpárgzit tSm;Tpxvo vj[e,wv Wo²xn; párgt; mnuãy;n>yup;vtRNte tSm;do v; pu¨Wo v; g*v;R hStI v; párgt Ev Svym;Tmnet Ev v;c;É.iWõ ¬p;vtRte vj[mev Wo²xnMpXyNvj[e,wv Wo²xn; párgto v;âG` vj[o v;=oÂxI td;ó" ikù Wo²xn" Wo²xTvÉmit WoÂx" Sto];,;' WoÂx" xS];,;' WoÂxÉ.r=rwr;dÿe Wo²xÉ." p[,*it WoÂxpd;' inivd' d/;it tTWo²xn" Wo²xTv' ù v; a=re aitárCyete Wo²xnoŒnu·‘.mÉ.sMp¥Sy v;co v;v t* Stn*

devA vai prathamenAhnendra ?Aya vajraM samabharaMstaM dvitIyenAhnAsixcaMstaM tqtIyenAhnA prAyachaMstaM caturthe'hanprAharattasmAccathurthe'hanSoLafinaM faMsati vajro vA eSa yatSoLAfI tadyaccaturthe'hanSoLafinaM faMsati vajrameva tatpraharati dviSate bhrAtqvyAya vadhaM yo'sya stqtyastasmai startavai vajro vai SoLafI pafava ukthAni tamparastAdukthAnAmparyasya faMsati taM yatparastAdukthAnAmparyasya faMsati vajreNaiva tatSoLafinA pafUnparigachati tasmAtpafavo vajreNaiva SoLafinA parigatA manuSyAnabhyupAvartante tasmAdafvo vA puruSo vA gaurvA hastI vA parigata eva svayamAtmaneta eva vAcAbhiSiddha upAvartate vajrameva SoLafinampafyanvajreNaiva SoLafinA parigato vAgghi vajro vAkSoLafI tadAhuH kiM SoLafinaH SoLafitvamiti SoLafaH stotrANAM SoLafaH fastrANAM SoLafabhirakSarairAdatte SoLafibhiH praNauti SoLafapadAM nividaM dadhAti tatSoLafinaH SoLafitvaM dve vA akSare atiricyete SoLafino'nuSTubhamabhisampannasya vAco vAva tau stanau

devA vai prathamenAhnendrA ya vajraM samabharaMstaM dvitIyenAhnAsixcaMstaM tqtIyenAhnA prAyachaMstaM caturthe'hanprAharattasmAccathurthe'hanSo[L]afinaM faMsati vajro vA eSa yatSo[L]AfI tadyaccaturthe'hanSo[L]afinaM faMsati vajrameva tatpraharati dviSate bhrAtqvyAya vadhaM yo'sya stqtyastasmai startavai vajro vai So[L]afI pafava ukthAni tamparastAdukthAnAmparyasya faMsati taM yatparastAdukthAnAmparyasya faMsati vajreNaiva tatSo[L]afinA pafUnparigachati tasmAtpafavo vajreNaiva So[L]afinA parigatA manuSyAnabhyupAvartante tasmAdafvo vA puruSo vA gaurvA hastI vA parigata eva svayamAtmaneta eva vAcAbhiSiddha upAvartate vajrameva So[L]afinampafyanvajreNaiva So[L]afinA parigato vAgghi vajro vAkSo[L]afI tadAhuH kiM So[L]afinaH So[L]afitvamiti So[L]afaH stotrANAM So[L]afaH fastrANAM So[L]afabhirakSarairAdatte So[L]afibhiH praNauti So[L]afapadAM nividaM dadhAti tatSo[L]afinaH So[L]afitvaM dve vA akSare atiricyete So[L]afino'nuSTubhamabhisampannasya vAco vAva tau stanau

देवा वै प्रथमेनाह्नेन्द्र ?ाय वज्रं समभरंस्तं द्वितीयेनाह्नासिञ्चंस्तं तृतीयेनाह्ना प्रायछंस्तं चतुर्थेऽहन्प्राहरत्तस्माच्चथुर्थेऽहन्षोळशिनं शंसति वज्रो वा एष यत्षोळाशी तद्यच्चतुर्थेऽहन्षोळशिनं शंसति वज्रमेव तत्प्रहरति द्विषते भ्रातृव्याय वधं योऽस्य स्तृत्यस्तस्मै स्तर्तवै वज्रो वै षोळशी पशव उक्थानि तम्परस्तादुक्थानाम्पर्यस्य शंसति तं यत्परस्तादुक्थानाम्पर्यस्य शंसति वज्रेणैव तत्षोळशिना पशून्परिगछति तस्मात्पशवो वज्रेणैव षोळशिना परिगता मनुष्यानभ्युपावर्तन्ते तस्मादश्वो वा पुरुषो वा गौर्वा हस्ती वा परिगत एव स्वयमात्मनेत एव वाचाभिषिद्ध उपावर्तते वज्रमेव षोळशिनम्पश्यन्वज्रेणैव षोळशिना परिगतो वाग्घि वज्रो वाक्षोळशी तदाहुः किं षोळशिनः षोळशित्वमिति षोळशः स्तोत्राणां षोळशः शस्त्राणां षोळशभिरक्षरैरादत्ते षोळशिभिः प्रणौति षोळशपदां निविदं दधाति तत्षोळशिनः षोळशित्वं द्वे वा अक्षरे अतिरिच्येते षोळशिनोऽनुष्टुभमभिसम्पन्नस्य वाचो वाव तौ स्तनौ

देवा वै प्रथमेनाह्नेन्द्रा य वज्रं समभरंस्तं द्वितीयेनाह्नासिञ्चंस्तं तृतीयेनाह्ना प्रायछंस्तं चतुर्थेऽहन्प्राहरत्तस्माच्चथुर्थेऽहन्षोळशिनं शंसति वज्रो वा एष यत्षोळाशी तद्यच्चतुर्थेऽहन्षोळशिनं शंसति वज्रमेव तत्प्रहरति द्विषते भ्रातृव्याय वधं योऽस्य स्तृत्यस्तस्मै स्तर्तवै वज्रो वै षोळशी पशव उक्थानि तम्परस्तादुक्थानाम्पर्यस्य शंसति तं यत्परस्तादुक्थानाम्पर्यस्य शंसति वज्रेणैव तत्षोळशिना पशून्परिगछति तस्मात्पशवो वज्रेणैव षोळशिना परिगता मनुष्यानभ्युपावर्तन्ते तस्मादश्वो वा पुरुषो वा गौर्वा हस्ती वा परिगत एव स्वयमात्मनेत एव वाचाभिषिद्ध उपावर्तते वज्रमेव षोळशिनम्पश्यन्वज्रेणैव षोळशिना परिगतो वाग्घि वज्रो वाक्षोळशी तदाहुः किं षोळशिनः षोळशित्वमिति षोळशः स्तोत्राणां षोळशः शस्त्राणां षोळशभिरक्षरैरादत्ते षोळशिभिः प्रणौति षोळशपदां निविदं दधाति तत्षोळशिनः षोळशित्वं द्वे वा अक्षरे अतिरिच्येते षोळशिनोऽनुष्टुभमभिसम्पन्नस्य वाचो वाव तौ स्तनौ


659

g*árvIt' Wo²x s;m kÚvIRt tejSk;mo b[÷vcRsk;mStejo vw b[÷vcRs' g*árvIt' tejSvI b[÷vcRsI .vit y Ev' ivÃ;n(g*árvIt' Wo²x sm kÚ¨te n;nd' Wo²x s;m ktRVyÉmTy;üárN{ o vw vO];y vj[mudyzÿmSmw p[;hrÿm>yhnTsoŒÉ.hto Vynd´Ãändÿ¥;nd' s;m;.vÿ¥;ndSy n;ndTvm.[;tOVy' v; Etº‰;tOVyh; s;m y¥;ndm.[;tOVyo .[;tOVyh; .vit y Ev' ivÃ;¥;nd' Wo²x s;m kÚ¨te t´id n;nd' kÚyuRrivút" WoÂxI x'StVyo Œivút;su ih t;su Stuvte yid g*árvIt' ivút" WoÂxI x'StVyo

gaurivItaM SoLafi sAma kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmastejo vai brahmavarcasaM gaurivItaM tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAngaurivItaM SoLafi sama kurute nAnadaM SoLafi sAma kartavyamityAhurindra ?o vai vqtrAya vajramudayachattamasmai prAharattamabhyahanatso'bhihato vyanadadyadvyanadattannAnadaM sAmAbhavattannAnadasya nAnadatvamabhrAtqvyaM vA etadbhrAtqvyahA sAma yannAnadamabhrAtqvyo bhrAtqvyahA bhavati ya evaM vidvAnnAnadaM SoLafi sAma kurute tadyadi nAnadaM kuryuravihqtaH SoLafI faMstavyo 'vihqtAsu hi tAsu stuvate yadi gaurivItaM vihqtaH SoLafI faMstavyo

gaurivItaM So[L]afi sAma kurvIta tejaskAmo brahmavarcasakAmastejo vai brahmavarcasaM gaurivItaM tejasvI brahmavarcasI bhavati ya evaM vidvAngaurivItaM So[L]afi sama kurute nAnadaM So[L]afi sAma kartavyamityAhurindro vai vqtrAya vajramudayachattamasmai prAharattamabhyahanatso'bhihato vyanadadyadvyanadattannAnadaM sAmAbhavattannAnadasya nAnadatvamabhrAtqvyaM vA etadbhrAtqvyahA sAma yannAnadamabhrAtqvyo bhrAtqvyahA bhavati ya evaM vidvAnnAnadaM So[L]afi sAma kurute tadyadi nAnadaM kuryuravihqtaH So[L]afI faMstavyo 'vihqtAsu hi tAsu stuvate yadi gaurivItaM vihqtaH So[L]afI faMstavyo

गौरिवीतं षोळशि साम कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसकामस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गौरिवीतं तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान्गौरिवीतं षोळशि सम कुरुते नानदं षोळशि साम कर्तव्यमित्याहुरिन्द्र ?ो वै वृत्राय वज्रमुदयछत्तमस्मै प्राहरत्तमभ्यहनत्सोऽभिहतो व्यनदद्यद्व्यनदत्तन्नानदं सामाभवत्तन्नानदस्य नानदत्वमभ्रातृव्यं वा एतद्भ्रातृव्यहा साम यन्नानदमभ्रातृव्यो भ्रातृव्यहा भवति य एवं विद्वान्नानदं षोळशि साम कुरुते तद्यदि नानदं कुर्युरविहृतः षोळशी शंस्तव्यो ऽविहृतासु हि तासु स्तुवते यदि गौरिवीतं विहृतः षोळशी शंस्तव्यो

गौरिवीतं षोळशि साम कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसकामस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गौरिवीतं तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान्गौरिवीतं षोळशि सम कुरुते नानदं षोळशि साम कर्तव्यमित्याहुरिन्द्रो वै वृत्राय वज्रमुदयछत्तमस्मै प्राहरत्तमभ्यहनत्सोऽभिहतो व्यनदद्यद्व्यनदत्तन्नानदं सामाभवत्तन्नानदस्य नानदत्वमभ्रातृव्यं वा एतद्भ्रातृव्यहा साम यन्नानदमभ्रातृव्यो भ्रातृव्यहा भवति य एवं विद्वान्नानदं षोळशि साम कुरुते तद्यदि नानदं कुर्युरविहृतः षोळशी शंस्तव्यो ऽविहृतासु हि तासु स्तुवते यदि गौरिवीतं विहृतः षोळशी शंस्तव्यो


664

aq;tXzNd;'Syev VyitWjTy; Tv; vhNtu hry ¬po Wu ê,uhI Égr ”it g;y]I’ pÛ¡’ VyitWjit g;y]o vw pu¨W" p;Û;" pxv" pu¨Wmev tTpxuÉ.VyRitWjit pxuWu p[itÏ;pyit ydu g;y]I c pÉے te ù anu·‘.* teno v;co åp;dnu·‘.o åp;Ã;j[åp;¥wit yidN{ pOtn;JyeŒy' te aStu hyRt ”Tyuâã,h’ bOhtI’ VyitWjTy*âã,ho vw pu¨Wo b;hRt;" pxv" pu¨Wmev tTpxuÉ.VyRitWjit pxuWu p[itÏ;pyit yduâã,Kc bOhtI c te ù anu·‘.* teno v;co åp;dnu·‘.o åp;Ãj[åp;¥wTy; /UWuR aSmw b[÷NvIr b[÷Õit' juW;, ”it iÃpd;' c i]·‘.' c VyitWjit iÃp;Ãw pu¨Wo vIy| i]·‘Ppu¨Wmev tÃÇyeR, VyitWjit vIyeR p[itÏ;pyit tSm;Tpu¨Wo vIyeR p[itiÏt" sveR-W;Mpxun;' vIyRvÿmo ydu iÃpd; c Év'xTy=r; i]·‘p(c te ù anu·‘.* teno v;co åp;dnu·‘.o åp;Ãj[åp¥wTyeW b[÷; p[ te mhe ivdqe x'ÉsW' hrI ”it iÃpd;’ jgtI’ VyitWjit iÃp;Ãw pu¨Wo j;gt;" pxv" pu¨Wmev tTp-xuÉ.VyRitWjit pxuWu p[itÏ;pyit tSm;Tpu¨W" pxuWu p[itiÏtoŒáÿ cw-n;nÉ/ c itÏit vxe c;Sy ydu iÃpd; c WoÂx;=r; jgtI c te ù anu·‘.* teno v;co åp;dnu·‘.o åp;Ãj[åp;¥wit i]k&kƒWu mihWo yv;-²xrMp[o ãvSmw purorqÉmTyitzNds" x'sit zNds;' vw yo rsoŒTy-=rTsoŒitzNdsm>yTy=rÿditzNdsoŒitzNdSTv' sveR>yo v; EW z-Ndo>y" s'inÉmRto yTWoÂxI t´ditzNds" x'sit sveR>y Evwn' tCzNdo>y" s'inÉmRmIte sveR>yXzNdo>y" s'inÉmRten Wo²xn; r;Ýoit y

athAtafchandAMsyeva vyatiSajatyA tvA vahantu haraya upo Su fqNuhI gira iti gAyatrIfca pazktIfca vyatiSajati gAyatro vai puruSaH pAzktAH pafavaH puruSameva tatpafubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati yadu gAyatrI ca pazktifca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvAjrarUpAnnaiti yadindra pqtanAjye'yaM te astu haryata ityuSNihafca bqhatIfca vyatiSajatyauSNiho vai puruSo bArhatAH pafavaH puruSameva tatpafubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati yaduSNikca bqhatI ca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpAnnaityA dhUrSu asmai brahmanvIra brahmakqtiM juSANa iti dvipadAM ca triSTubhaM ca vyatiSajati dvipAdvai puruSo vIryaM triSTuppuruSameva tadvIryeNa vyatiSajati vIrye pratiSThApayati tasmAtpuruSo vIrye pratiSThitaH sarve-SAmpafunAM vIryavattamo yadu dvipadA ca viMfatyakSarA triSTupca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpannaityeSa brahmA pra te mahe vidathe faMsiSaM harI iti dvipadAfca jagatIfca vyatiSajati dvipAdvai puruSo jAgatAH pafavaH puruSameva tatpa-fubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati tasmAtpuruSaH pafuSu pratiSThito'tti cai-nAnadhi ca tiSThati vafe cAsya yadu dvipadA ca SoLafAkSarA jagatI ca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpAnnaiti trikadrukeSu mahiSo yavA-firampro Svasmai purorathamityatichandasaH faMsati chandasAM vai yo raso'tya-kSaratso'tichandasamabhyatyakSarattadatichandaso'tichandastvaM sarvebhyo vA eSa cha-ndobhyaH saMnirmito yatSoLafI tadyadatichandasaH faMsati sarvebhya evainaM tacchandobhyaH saMnirmimIte sarvebhyafchandobhyaH saMnirmitena SoLafinA rAdhnoti ya

athAtafchandAMsyeva vyatiSajatyA tvA vahantu haraya upo Su fqNuhI gira iti gAyatrIfca pazktIfca vyatiSajati gAyatro vai puruSaH pAzktAH pafavaH puruSameva tatpafubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati yadu gAyatrI ca pazktifca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvAjrarUpAnnaiti yadindra pqtanAjye'yaM te astu haryata ityuSNihafca bqhatIfca vyatiSajatyauSNiho vai puruSo bArhatAH pafavaH puruSameva tatpafubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati yaduSNikca bqhatI ca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpAnnaityA dhUrSu asmai brahmanvIra brahmakqtiM juSANa iti dvipadAM ca triSTubhaM ca vyatiSajati dvipAdvai puruSo vIryaM triSTuppuruSameva tadvIryeNa vyatiSajati vIrye pratiSThApayati tasmAtpuruSo vIrye pratiSThitaH sarve-SAmpafunAM vIryavattamo yadu dvipadA ca viMfatyakSarA triSTupca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpannaityeSa brahmA pra te mahe vidathe faMsiSaM harI iti dvipadAfca jagatIfca vyatiSajati dvipAdvai puruSo jAgatAH pafavaH puruSameva tatpa-fubhirvyatiSajati pafuSu pratiSThApayati tasmAtpuruSaH pafuSu pratiSThito'tti cai-nAnadhi ca tiSThati vafe cAsya yadu dvipadA ca So[L]afAkSarA jagatI ca te dve anuSTubhau teno vAco rUpAdanuSTubho rUpAdvajrarUpAnnaiti trikadrukeSu mahiSo yavA-firampro Svasmai purorathamityatichandasaH faMsati chandasAM vai yo raso'tya-kSaratso'tichandasamabhyatyakSarattadatichandaso'tichandastvaM sarvebhyo vA eSa cha-ndobhyaH saMnirmito yatSo[L]afI tadyadatichandasaH faMsati sarvebhya evainaM tacchandobhyaH saMnirmimIte sarvebhyafchandobhyaH saMnirmitena So[L]afinA rAdhnoti ya

अथातश्छन्दांस्येव व्यतिषजत्या त्वा वहन्तु हरय उपो षु शृणुही गिर इति गायत्रीश्च पङ्क्तीश्च व्यतिषजति गायत्रो वै पुरुषः पाङ्क्ताः पशवः पुरुषमेव तत्पशुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति यदु गायत्री च पङ्क्तिश्च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वाज्ररूपान्नैति यदिन्द्र पृतनाज्येऽयं ते अस्तु हर्यत इत्युष्णिहश्च बृहतीश्च व्यतिषजत्यौष्णिहो वै पुरुषो बार्हताः पशवः पुरुषमेव तत्पशुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति यदुष्णिक्च बृहती च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपान्नैत्या धूर्षु अस्मै ब्रह्मन्वीर ब्रह्मकृतिं जुषाण इति द्विपदां च त्रिष्टुभं च व्यतिषजति द्विपाद्वै पुरुषो वीर्यं त्रिष्टुप्पुरुषमेव तद्वीर्येण व्यतिषजति वीर्ये प्रतिष्ठापयति तस्मात्पुरुषो वीर्ये प्रतिष्ठितः सर्वे-षाम्पशुनां वीर्यवत्तमो यदु द्विपदा च विंशत्यक्षरा त्रिष्टुप्च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपन्नैत्येष ब्रह्मा प्र ते महे विदथे शंसिषं हरी इति द्विपदाश्च जगतीश्च व्यतिषजति द्विपाद्वै पुरुषो जागताः पशवः पुरुषमेव तत्प-शुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति तस्मात्पुरुषः पशुषु प्रतिष्ठितोऽत्ति चै-नानधि च तिष्ठति वशे चास्य यदु द्विपदा च षोळशाक्षरा जगती च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपान्नैति त्रिकद्रुकेषु महिषो यवा-शिरम्प्रो ष्वस्मै पुरोरथमित्यतिछन्दसः शंसति छन्दसां वै यो रसोऽत्य-क्षरत्सोऽतिछन्दसमभ्यत्यक्षरत्तदतिछन्दसोऽतिछन्दस्त्वं सर्वेभ्यो वा एष छ-न्दोभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदतिछन्दसः शंसति सर्वेभ्य एवैनं तच्छन्दोभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य

अथातश्छन्दांस्येव व्यतिषजत्या त्वा वहन्तु हरय उपो षु शृणुही गिर इति गायत्रीश्च पङ्क्तीश्च व्यतिषजति गायत्रो वै पुरुषः पाङ्क्ताः पशवः पुरुषमेव तत्पशुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति यदु गायत्री च पङ्क्तिश्च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वाज्ररूपान्नैति यदिन्द्र पृतनाज्येऽयं ते अस्तु हर्यत इत्युष्णिहश्च बृहतीश्च व्यतिषजत्यौष्णिहो वै पुरुषो बार्हताः पशवः पुरुषमेव तत्पशुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति यदुष्णिक्च बृहती च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपान्नैत्या धूर्षु अस्मै ब्रह्मन्वीर ब्रह्मकृतिं जुषाण इति द्विपदां च त्रिष्टुभं च व्यतिषजति द्विपाद्वै पुरुषो वीर्यं त्रिष्टुप्पुरुषमेव तद्वीर्येण व्यतिषजति वीर्ये प्रतिष्ठापयति तस्मात्पुरुषो वीर्ये प्रतिष्ठितः सर्वे-षाम्पशुनां वीर्यवत्तमो यदु द्विपदा च विंशत्यक्षरा त्रिष्टुप्च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपन्नैत्येष ब्रह्मा प्र ते महे विदथे शंसिषं हरी इति द्विपदाश्च जगतीश्च व्यतिषजति द्विपाद्वै पुरुषो जागताः पशवः पुरुषमेव तत्प-शुभिर्व्यतिषजति पशुषु प्रतिष्ठापयति तस्मात्पुरुषः पशुषु प्रतिष्ठितोऽत्ति चै-नानधि च तिष्ठति वशे चास्य यदु द्विपदा च षोळशाक्षरा जगती च ते द्वे अनुष्टुभौ तेनो वाचो रूपादनुष्टुभो रूपाद्वज्ररूपान्नैति त्रिकद्रुकेषु महिषो यवा-शिरम्प्रो ष्वस्मै पुरोरथमित्यतिछन्दसः शंसति छन्दसां वै यो रसोऽत्य-क्षरत्सोऽतिछन्दसमभ्यत्यक्षरत्तदतिछन्दसोऽतिछन्दस्त्वं सर्वेभ्यो वा एष छ-न्दोभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदतिछन्दसः शंसति सर्वेभ्य एवैनं तच्छन्दोभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य


669

mh;n;»In;mupsg;RnupsOjTyy' vw lok" p[qm; mh;n;»äNtár=loko iÃtIy;s* lokStOtIy; sveR>yo v; EW lokƒ>y" s'inÉmRto yTWolxI t´Nmh;n;»In;mupsg;Rnup;sOjit sveR>y Evwn' tLlokƒ>y" s'inÉmRmIte sveR>yo lokƒ>y" s'inÉmRten Wo²xn; r;Ýoit y Ev' ved p[p[ v²S]-·‘.ÉmWmcRt p[;cRt yo VytI\ rf;,yidit p[D;t; anu·‘." x'sit t´qeh ceh c;pqen cárTv; pNq;nMpyRvey;ÿ;dOt´Tp[D;t; anu·‘." x'sit s yo Vy;¢o gtÅIárv mNyet;ivút' Wo²xn' x'sye¥eCzNds;' Õz^;dvp´; ”Tyq y" p;Pm;nmpÉj`;'su" Sy;iÃút' WoÂÉsn' x'syeÃäitWÿ_ ”v vw pu¨W" p;Pmn; VyitWÿ_mev;Smw tTp;Pm;n' xml' hNTyp p;Pm;n' hte y Ev' vedo´d(b[ÝSy iv·pÉmTyuÿmy; párd/;it SvgoR vw loko b[ÝSy iv·pm(SvgRmev tLlokù yjm;n' gmyTyp;" pUveRW;' hárv" sut;n;Émit yjit sveR>yo v; EW svne>y" s'inÉmRto yTWoÂxI t´dp;" pUveRW;' hárv" sut;n;Émit yjit pItvÃw p[;t"svnMp[;t"svn;devwn' tTs'inÉmRmIteŒqo ”d' svn' kƒvl' t ”it m;?y'idn' vw svn' kƒvlMm;?y'idn;devwn' tTsvn;Ts'inÉmRmIte mm²õ somMm/umNtÉmN{ eit mÃÃw tOtIysvn' tOtIysvn;devwn' tTs'inÉmRmIte s]; vOWï#r a; vOWSveit vOWyo v; EW svne>y" s'inÉmRto yTWoÂxI t´dp;" pUveRW;' hárv" sut;n;Émit yjit sveR>y Evwn' tTsvne>y" s'inÉmRmIte sveR>y" svne>y" s'inÉmRten Wo²xn; r;Ýoit y Ev' ved mh;n;»In;Mp;=r;nupsg;RnupsOjTyek;dx;=reWu p;deWu sveR>yo v; EW zNdo>y" s'inÉmRto yTWoÂxI t´Nmh;n;»In;Mp;=r;nupsg;RnupsOjTye-k;dx;=reWu p;deWu sveR>y Evwn' tCzNdo>y" s'inÉmRmIte sveR>yXzNdo>y"

mahAnAmnInAmupasargAnupasqjatyayaM vai lokaH prathamA mahAnAmnyantarikSaloko dvitIyAsau lokastqtIyA sarvebhyo vA eSa lokebhyaH saMnirmito yatSolafI tadyanmahAnAmnInAmupasargAnupAsqjati sarvebhya evainaM tallokebhyaH saMnirmimIte sarvebhyo lokebhyaH saMnirmitena SoLafinA rAdhnoti ya evaM veda prapra vastri-STubhamiSamarcata prArcata yo vyatIMM raphANayaditi prajxAtA anuSTubhaH faMsati tadyatheha ceha cApathena caritvA panthAnamparyaveyAttAdqtadyatprajxAtA anuSTubhaH faMsati sa yo vyApto gatafrIriva manyetAvihqtaM SoLafinaM faMsayennecchandasAM kqchrAdavapadyA ityatha yaH pApmAnamapajighAMsuH syAdvihqtaM SoLasinaM faMsayedvyatiSakta iva vai puruSaH pApmanA vyatiSaktamevAsmai tatpApmAnaM famalaM hantyapa pApmAnaM hate ya evaM vedodyadbradhnasya viSTapamityuttamayA paridadhAti svargo vai loko bradhnasya viSTapamsvargameva tallokaM yajamAnaM gamayatyapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yatSoLafI tadyadapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati pItavadvai prAtaHsavanamprAtaHsavanAdevainaM tatsaMnirmimIte'tho idaM savanaM kevalaM ta iti mAdhyaMdinaM vai savanaM kevalammAdhyaMdinAdevainaM tatsavanAtsaMnirmimIte mamaddhi somammadhumantamindre ti madvadvai tqtIyasavanaM tqtIyasavanAdevainaM tatsaMnirmimIte satrA vqSaxjaThara A vqSasveti vqSaNvadvai SoLafino rUpaM sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yatSoLafI tadyadapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati sarvebhya evainaM tatsavanebhyaH saMnirmimIte sarvebhyaH savanebhyaH saMnirmitena SoLafinA rAdhnoti ya evaM veda mahAnAmnInAmpaxcAkSarAnupasargAnupasqjatyekAdafAkSareSu pAdeSu sarvebhyo vA eSa chandobhyaH saMnirmito yatSoLafI tadyanmahAnAmnInAmpaxcAkSarAnupasargAnupasqjatye-kAdafAkSareSu pAdeSu sarvebhya evainaM tacchandobhyaH saMnirmimIte sarvebhyafchandobhyaH

mahAnAmnInAmupasargAnupasqjatyayaM vai lokaH prathamA mahAnAmnyantarikSaloko dvitIyAsau lokastqtIyA sarvebhyo vA eSa lokebhyaH saMnirmito yatSolafI tadyanmahAnAmnInAmupasargAnupAsqjati sarvebhya evainaM tallokebhyaH saMnirmimIte sarvebhyo lokebhyaH saMnirmitena So[L]afinA rAdhnoti ya evaM veda prapra vastri-STubhamiSamarcata prArcata yo vyatIMM raphANayaditi prajxAtA anuSTubhaH faMsati tadyatheha ceha cApathena caritvA panthAnamparyaveyAttAdqtadyatprajxAtA anuSTubhaH faMsati sa yo vyApto gatafrIriva manyetAvihqtaM So[L]afinaM faMsayennecchandasAM kqchrAdavapadyA ityatha yaH pApmAnamapajighAMsuH syAdvihqtaM So[L]asinaM faMsayedvyatiSakta iva vai puruSaH pApmanA vyatiSaktamevAsmai tatpApmAnaM famalaM hantyapa pApmAnaM hate ya evaM vedodyadbradhnasya viSTapamityuttamayA paridadhAti svargo vai loko bradhnasya viSTapamsvargameva tallokaM yajamAnaM gamayatyapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yatSo[L]afI tadyadapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati pItavadvai prAtaHsavanamprAtaHsavanAdevainaM tatsaMnirmimIte'tho idaM savanaM kevalaM ta iti mAdhyaMdinaM vai savanaM kevalammAdhyaMdinAdevainaM tatsavanAtsaMnirmimIte mamaddhi somammadhumantamindre ti madvadvai tqtIyasavanaM tqtIyasavanAdevainaM tatsaMnirmimIte satrA vqSaxjaThara A vqSasveti vqSaNvadvai So[L]afino rUpaM sarvebhyo vA eSa savanebhyaH saMnirmito yatSo[L]afI tadyadapAH pUrveSAM harivaH sutAnAmiti yajati sarvebhya evainaM tatsavanebhyaH saMnirmimIte sarvebhyaH savanebhyaH saMnirmitena So[L]afinA rAdhnoti ya evaM veda mahAnAmnInAmpaxcAkSarAnupasargAnupasqjatyekAdafAkSareSu pAdeSu sarvebhyo vA eSa chandobhyaH saMnirmito yatSo[L]afI tadyanmahAnAmnInAmpaxcAkSarAnupasargAnupasqjatye-kAdafAkSareSu pAdeSu sarvebhya evainaM tacchandobhyaH saMnirmimIte sarvebhyafchandobhyaH

महानाम्नीनामुपसर्गानुपसृजत्ययं वै लोकः प्रथमा महानाम्न्यन्तरिक्षलोको द्वितीयासौ लोकस्तृतीया सर्वेभ्यो वा एष लोकेभ्यः संनिर्मितो यत्षोलशी तद्यन्महानाम्नीनामुपसर्गानुपासृजति सर्वेभ्य एवैनं तल्लोकेभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यो लोकेभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद प्रप्र वस्त्रि-ष्टुभमिषमर्चत प्रार्चत यो व्यतीँ रफाणयदिति प्रज्ञाता अनुष्टुभः शंसति तद्यथेह चेह चापथेन चरित्वा पन्थानम्पर्यवेयात्तादृतद्यत्प्रज्ञाता अनुष्टुभः शंसति स यो व्याप्तो गतश्रीरिव मन्येताविहृतं षोळशिनं शंसयेन्नेच्छन्दसां कृछ्रादवपद्या इत्यथ यः पाप्मानमपजिघांसुः स्याद्विहृतं षोळसिनं शंसयेद्व्यतिषक्त इव वै पुरुषः पाप्मना व्यतिषक्तमेवास्मै तत्पाप्मानं शमलं हन्त्यप पाप्मानं हते य एवं वेदोद्यद्ब्रध्नस्य विष्टपमित्युत्तमया परिदधाति स्वर्गो वै लोको ब्रध्नस्य विष्टपम्स्वर्गमेव तल्लोकं यजमानं गमयत्यपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति सर्वेभ्यो वा एष सवनेभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति पीतवद्वै प्रातःसवनम्प्रातःसवनादेवैनं तत्संनिर्मिमीतेऽथो इदं सवनं केवलं त इति माध्यंदिनं वै सवनं केवलम्माध्यंदिनादेवैनं तत्सवनात्संनिर्मिमीते ममद्धि सोमम्मधुमन्तमिन्द्रे ति मद्वद्वै तृतीयसवनं तृतीयसवनादेवैनं तत्संनिर्मिमीते सत्रा वृषञ्जठर आ वृषस्वेति वृषण्वद्वै षोळशिनो रूपं सर्वेभ्यो वा एष सवनेभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति सर्वेभ्य एवैनं तत्सवनेभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यः सवनेभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद महानाम्नीनाम्पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्येकादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्यो वा एष छन्दोभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यन्महानाम्नीनाम्पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्ये-कादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्य एवैनं तच्छन्दोभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः

महानाम्नीनामुपसर्गानुपसृजत्ययं वै लोकः प्रथमा महानाम्न्यन्तरिक्षलोको द्वितीयासौ लोकस्तृतीया सर्वेभ्यो वा एष लोकेभ्यः संनिर्मितो यत्षोलशी तद्यन्महानाम्नीनामुपसर्गानुपासृजति सर्वेभ्य एवैनं तल्लोकेभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यो लोकेभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद प्रप्र वस्त्रि-ष्टुभमिषमर्चत प्रार्चत यो व्यतीँ रफाणयदिति प्रज्ञाता अनुष्टुभः शंसति तद्यथेह चेह चापथेन चरित्वा पन्थानम्पर्यवेयात्तादृतद्यत्प्रज्ञाता अनुष्टुभः शंसति स यो व्याप्तो गतश्रीरिव मन्येताविहृतं षोळशिनं शंसयेन्नेच्छन्दसां कृछ्रादवपद्या इत्यथ यः पाप्मानमपजिघांसुः स्याद्विहृतं षोळसिनं शंसयेद्व्यतिषक्त इव वै पुरुषः पाप्मना व्यतिषक्तमेवास्मै तत्पाप्मानं शमलं हन्त्यप पाप्मानं हते य एवं वेदोद्यद्ब्रध्नस्य विष्टपमित्युत्तमया परिदधाति स्वर्गो वै लोको ब्रध्नस्य विष्टपम्स्वर्गमेव तल्लोकं यजमानं गमयत्यपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति सर्वेभ्यो वा एष सवनेभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति पीतवद्वै प्रातःसवनम्प्रातःसवनादेवैनं तत्संनिर्मिमीतेऽथो इदं सवनं केवलं त इति माध्यंदिनं वै सवनं केवलम्माध्यंदिनादेवैनं तत्सवनात्संनिर्मिमीते ममद्धि सोमम्मधुमन्तमिन्द्रे ति मद्वद्वै तृतीयसवनं तृतीयसवनादेवैनं तत्संनिर्मिमीते सत्रा वृषञ्जठर आ वृषस्वेति वृषण्वद्वै षोळशिनो रूपं सर्वेभ्यो वा एष सवनेभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यदपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामिति यजति सर्वेभ्य एवैनं तत्सवनेभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यः सवनेभ्यः संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद महानाम्नीनाम्पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्येकादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्यो वा एष छन्दोभ्यः संनिर्मितो यत्षोळशी तद्यन्महानाम्नीनाम्पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्ये-कादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्य एवैनं तच्छन्दोभ्यः संनिर्मिमीते सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः


671

s'inÉmRten Wo²xn; r;Ýoit y Ev' ved 4

saMnirmitena SoLafinA rAdhnoti ya evaM veda 4

saMnirmitena So[L]afinA rAdhnoti ya evaM veda 4

संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद ४

संनिर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद ४


674

ahvwR dev; aÅyNt r;]Imsur;Ste sm;vÃÇy;R Ev;s¥ Vy;vtRNt soŒb[vIidN{ " k’;h' cem;intoŒsur;n[;]ImNvveãy;v ”it s deveWu n p[TyivNddÉb.yU r;]eStmso mOTyoStSm;õ;PyetihR nÿ_' y;vNm]Ém-vwv;p£My Éb.eit tm ”v ih r;i]mORTyuárv t' vw zNd;'Syev;Nvv;y'St' yCzNd;'Syev;Nvv;y'StSm;idN{ ’wv zNd;'És c r;]I' vh²Nt n iniv-CzSyte n puro¨›ªn /;Yy; n;Ny; devteN{ ’ ç¼v zNd;'És c r;]I' vh²Nt t;Nvw py;Rywrev py;RymnudNt yTpy;Ryw" py;RymnudNt tTpy;Ry;,;Mpy;RyTv' t;Nvw p[qmenwv py;Rye,; pUvRr;];dnudNt m?ymen m?yr;];duÿmen;pr-r;];dip xvRy;R anuSmsITyb[uv¥ipxvRr;É, %lu v; Et;in zNd;'sIit h Sm;hwt;in hIN{ ' r;]eStmso mOTyoÉbR>ytmTyp;ry'StdipxvRr;,;mip-

aharvai devA afrayanta rAtrImasurAste samAvadvIryA evAsanna vyAvartanta so'bravIdindra ?H kafcAhaM cemAnito'surAnrAtrImanvaveSyAva iti sa deveSu na pratyavindadabibhayU rAtrestamaso mqtyostasmAddhApyetarhi naktaM yAvanmatrami-vaivApakramya bibheti tama iva hi rAtrirmqtyuriva taM vai chandAMsyevAnvavAyaMstaM yacchandAMsyevAnvavAyaMstasmAdindra fcaiva chandAMsi ca rAtrIM vahanti na nivi-cchasyate na puroruzna dhAyyA nAnyA devatendra fca hyeva chandAMsi ca rAtrIM vahanti tAnvai paryAyaireva paryAyamanudanta yatparyAyaiH paryAyamanudanta tatparyAyANAmparyAyatvaM tAnvai prathamenaiva paryAyeNA pUrvarAtrAdanudanta madhyamena madhyarAtrAduttamenApara-rAtrAdapi farvaryA anusmasItyabruvannapifarvarANi khalu vA etAni chandAMsIti ha smAhaitAni hIndraM rAtrestamaso mqtyorbibhyatamatyapArayaMstadapifarvarANAmapi-

aharvai devA afrayanta rAtrImasurAste samAvadvIryA evAsanna vyAvartanta so'bravIdindra H! kafcAhaM cemAnito'surAnrAtrImanvaveSyAva iti sa deveSu na pratyavindadabibhayU rAtrestamaso mqtyostasmAddhApyetarhi naktaM yAvanmatrami-vaivApakramya bibheti tama iva hi rAtrirmqtyuriva taM vai chandAMsyevAnvavAyaMstaM yacchandAMsyevAnvavAyaMstasmAdindra fcaiva chandAMsi ca rAtrIM vahanti na nivi-cchasyate na puroruzna dhAyyA nAnyA devatendra fca hyeva chandAMsi ca rAtrIM vahanti tAnvai paryAyaireva paryAyamanudanta yatparyAyaiH paryAyamanudanta tatparyAyANAmparyAyatvaM tAnvai prathamenaiva paryAyeNA pUrvarAtrAdanudanta madhyamena madhyarAtrAduttamenApara-rAtrAdapi farvaryA anusmasItyabruvannapifarvarANi khalu vA etAni chandAMsIti ha smAhaitAni hIndraM rAtrestamaso mqtyorbibhyatamatyapArayaMstadapifarvarANAmapi-

अहर्वै देवा अश्रयन्त रात्रीमसुरास्ते समावद्वीर्या एवासन्न व्यावर्तन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ?ः कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्रात्रीमन्ववेष्याव इति स देवेषु न प्रत्यविन्ददबिभयू रात्रेस्तमसो मृत्योस्तस्माद्धाप्येतर्हि नक्तं यावन्मत्रमि-वैवापक्रम्य बिभेति तम इव हि रात्रिर्मृत्युरिव तं वै छन्दांस्येवान्ववायंस्तं यच्छन्दांस्येवान्ववायंस्तस्मादिन्द्र श्चैव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति न निवि-च्छस्यते न पुरोरुङ्न धाय्या नान्या देवतेन्द्र श्च ह्येव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति तान्वै पर्यायैरेव पर्यायमनुदन्त यत्पर्यायैः पर्यायमनुदन्त तत्पर्यायाणाम्पर्यायत्वं तान्वै प्रथमेनैव पर्यायेणा पूर्वरात्रादनुदन्त मध्यमेन मध्यरात्रादुत्तमेनापर-रात्रादपि शर्वर्या अनुस्मसीत्यब्रुवन्नपिशर्वराणि खलु वा एतानि छन्दांसीति ह स्माहैतानि हीन्द्रं रात्रेस्तमसो मृत्योर्बिभ्यतमत्यपारयंस्तदपिशर्वराणामपि-

अहर्वै देवा अश्रयन्त रात्रीमसुरास्ते समावद्वीर्या एवासन्न व्यावर्तन्त सोऽब्रवीदिन्द्र ः! कश्चाहं चेमानितोऽसुरान्रात्रीमन्ववेष्याव इति स देवेषु न प्रत्यविन्ददबिभयू रात्रेस्तमसो मृत्योस्तस्माद्धाप्येतर्हि नक्तं यावन्मत्रमि-वैवापक्रम्य बिभेति तम इव हि रात्रिर्मृत्युरिव तं वै छन्दांस्येवान्ववायंस्तं यच्छन्दांस्येवान्ववायंस्तस्मादिन्द्र श्चैव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति न निवि-च्छस्यते न पुरोरुङ्न धाय्या नान्या देवतेन्द्र श्च ह्येव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति तान्वै पर्यायैरेव पर्यायमनुदन्त यत्पर्यायैः पर्यायमनुदन्त तत्पर्यायाणाम्पर्यायत्वं तान्वै प्रथमेनैव पर्यायेणा पूर्वरात्रादनुदन्त मध्यमेन मध्यरात्रादुत्तमेनापर-रात्रादपि शर्वर्या अनुस्मसीत्यब्रुवन्नपिशर्वराणि खलु वा एतानि छन्दांसीति ह स्माहैतानि हीन्द्रं रात्रेस्तमसो मृत्योर्बिभ्यतमत्यपारयंस्तदपिशर्वराणामपि-


679

p;Ntm; vo aN/s ”TyN/SvTy;nu·‘.; r;]IMp[itp´l a;nu·‘.I vw r;i]ret{ ;i]åpmN/SvTy" pItvTyo mÃTy²S]·‘.o y;Jy; .vNTyÉ.åp; y´DeŒÉ.åp' tTsmOõMp[qmen py;Rye, Stuvte p[qm;Nyev pd;in punr;ddte ydevwW;m; g;v a;s'StdevwW;' ten;ddte m?ymen py;Rye, Stuvte m?ym;Nyev pd;in punr;ddte ydevwW;mnorq; a;s'StdevwW;' ten;ddt ¬ÿmen py;Rye, Stuvt ¬ÿm;Nyev pd;in punr;ddte ydevwW;' v;so ihry" sveR>yo lokƒ>yo nudte y Ev' ved pvm;nvdhárTy;ünR r;i]" pvm;nvtI kqmu.e pvm;nvtI .vt" kƒn te sm;vº;j* .vt ”it ydeveN{ ;y mÃne sutÉmd' vso sutmN/ ”d' çNvojs; sutÉmit Stuv²Nt c x's²Nt c ten r;i]" pvm;nvtI teno.e pvm;nvtI .vtSten te sm;vº;j* .vt" pdxSto]mhárTy;ünR r;i]" pdxSto]; kqmu.e pdxSto]e .vt" kƒn te sm;vº;j* .vt ”it Ã;dx Sto];

pAntamA vo andhasa ityandhasvatyAnuSTubhA rAtrImpratipadyala AnuSTubhI vai rAtriretadra ?AtrirUpamandhasvatyaH pItavatyo madvatyastriSTubho yAjyA bhavantyabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamprathamena paryAyeNa stuvate prathamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAmafvA gAva AsaMstadevaiSAM tenAdadate madhyamena paryAyeNa stuvate madhyamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAmanorathA AsaMstadevaiSAM tenAdadata uttamena paryAyeNa stuvata uttamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAM vAso hiraNyammaNiradhyAtmamAsIttadevaiSAM tenAdadata A dviSato vasu datte nirenamebhyaH sarvebhyo lokebhyo nudate ya evaM veda pavamAnavadaharityAhurna rAtriH pavamAnavatI kathamubhe pavamAnavatI bhavataH kena te samAvadbhAjau bhavata iti yadevendra ?Aya madvane sutamidaM vaso sutamandha idaM hyanvojasA sutamiti stuvanti ca faMsanti ca tena rAtriH pavamAnavatI tenobhe pavamAnavatI bhavatastena te samAvadbhAjau bhavataH paxcadafastotramaharityAhurna rAtriH paxcadafastotrA kathamubhe paxcadafastotre bhavataH kena te samAvadbhAjau bhavata iti dvAdafa stotrANyapifarvarANi tisqbhirdevatAbhiH saMdhinA rAthaMtareNa stuvate tena rAtriH paxcadafastotrA tenobhe paxcadafastotre bhavatastena te samAvadbhAjau bhavataH parimitaM stuvantyaparimitamanufaMsati parimitaM vai bhUtamaparimitambhavyamaparimitasyAvaruddhyA ityatifaMsati stotramati vai prajAtmAnamati pafavastadyatstotramatifaMsati yadevAsyAtyAtmAnaM tadevAsyai

pAntamA vo andhasa ityandhasvatyAnuSTubhA rAtrImpratipadyala AnuSTubhI vai rAtriretadrA trirUpamandhasvatyaH pItavatyo madvatyastriSTubho yAjyA bhavantyabhirUpA yadyajxe'bhirUpaM tatsamqddhamprathamena paryAyeNa stuvate prathamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAmafvA gAva AsaMstadevaiSAM tenAdadate madhyamena paryAyeNa stuvate madhyamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAmanorathA AsaMstadevaiSAM tenAdadata uttamena paryAyeNa stuvata uttamAnyeva padAni punarAdadate yadevaiSAM vAso hiraNyammaNiradhyAtmamAsIttadevaiSAM tenAdadata A dviSato vasu datte nirenamebhyaH sarvebhyo lokebhyo nudate ya evaM veda pavamAnavadaharityAhurna rAtriH pavamAnavatI kathamubhe pavamAnavatI bhavataH kena te samAvadbhAjau bhavata iti yadevendrA ya madvane sutamidaM vaso sutamandha idaM hyanvojasA sutamiti stuvanti ca faMsanti ca tena rAtriH pavamAnavatI tenobhe pavamAnavatI bhavatastena te samAvadbhAjau bhavataH paxcadafastotramaharityAhurna rAtriH paxcadafastotrA kathamubhe paxcadafastotre bhavataH kena te samAvadbhAjau bhavata iti dvAdafa stotrANyapifarvarANi tisqbhirdevatAbhiH saMdhinA rAthaMtareNa stuvate tena rAtriH paxcadafastotrA tenobhe paxcadafastotre bhavatastena te samAvadbhAjau bhavataH parimitaM stuvantyaparimitamanufaMsati parimitaM vai bhUtamaparimitambhavyamaparimitasyAvaruddhyA ityatifaMsati stotramati vai prajAtmAnamati pafavastadyatstotramatifaMsati yadevAsyAtyAtmAnaM tadevAsyai

पान्तमा वो अन्धस इत्यन्धस्वत्यानुष्टुभा रात्रीम्प्रतिपद्यल आनुष्टुभी वै रात्रिरेतद्र ?ात्रिरूपमन्धस्वत्यः पीतवत्यो मद्वत्यस्त्रिष्टुभो याज्या भवन्त्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धम्प्रथमेन पर्यायेण स्तुवते प्रथमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषामश्वा गाव आसंस्तदेवैषां तेनाददते मध्यमेन पर्यायेण स्तुवते मध्यमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषामनोरथा आसंस्तदेवैषां तेनाददत उत्तमेन पर्यायेण स्तुवत उत्तमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषां वासो हिरण्यम्मणिरध्यात्ममासीत्तदेवैषां तेनाददत आ द्विषतो वसु दत्ते निरेनमेभ्यः सर्वेभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद पवमानवदहरित्याहुर्न रात्रिः पवमानवती कथमुभे पवमानवती भवतः केन ते समावद्भाजौ भवत इति यदेवेन्द्र ?ाय मद्वने सुतमिदं वसो सुतमन्ध इदं ह्यन्वोजसा सुतमिति स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन रात्रिः पवमानवती तेनोभे पवमानवती भवतस्तेन ते समावद्भाजौ भवतः पञ्चदशस्तोत्रमहरित्याहुर्न रात्रिः पञ्चदशस्तोत्रा कथमुभे पञ्चदशस्तोत्रे भवतः केन ते समावद्भाजौ भवत इति द्वादश स्तोत्राण्यपिशर्वराणि तिसृभिर्देवताभिः संधिना राथंतरेण स्तुवते तेन रात्रिः पञ्चदशस्तोत्रा तेनोभे पञ्चदशस्तोत्रे भवतस्तेन ते समावद्भाजौ भवतः परिमितं स्तुवन्त्यपरिमितमनुशंसति परिमितं वै भूतमपरिमितम्भव्यमपरिमितस्यावरुद्ध्या इत्यतिशंसति स्तोत्रमति वै प्रजात्मानमति पशवस्तद्यत्स्तोत्रमतिशंसति यदेवास्यात्यात्मानं तदेवास्यै

पान्तमा वो अन्धस इत्यन्धस्वत्यानुष्टुभा रात्रीम्प्रतिपद्यल आनुष्टुभी वै रात्रिरेतद्रा त्रिरूपमन्धस्वत्यः पीतवत्यो मद्वत्यस्त्रिष्टुभो याज्या भवन्त्यभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धम्प्रथमेन पर्यायेण स्तुवते प्रथमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषामश्वा गाव आसंस्तदेवैषां तेनाददते मध्यमेन पर्यायेण स्तुवते मध्यमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषामनोरथा आसंस्तदेवैषां तेनाददत उत्तमेन पर्यायेण स्तुवत उत्तमान्येव पदानि पुनराददते यदेवैषां वासो हिरण्यम्मणिरध्यात्ममासीत्तदेवैषां तेनाददत आ द्विषतो वसु दत्ते निरेनमेभ्यः सर्वेभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद पवमानवदहरित्याहुर्न रात्रिः पवमानवती कथमुभे पवमानवती भवतः केन ते समावद्भाजौ भवत इति यदेवेन्द्रा य मद्वने सुतमिदं वसो सुतमन्ध इदं ह्यन्वोजसा सुतमिति स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन रात्रिः पवमानवती तेनोभे पवमानवती भवतस्तेन ते समावद्भाजौ भवतः पञ्चदशस्तोत्रमहरित्याहुर्न रात्रिः पञ्चदशस्तोत्रा कथमुभे पञ्चदशस्तोत्रे भवतः केन ते समावद्भाजौ भवत इति द्वादश स्तोत्राण्यपिशर्वराणि तिसृभिर्देवताभिः संधिना राथंतरेण स्तुवते तेन रात्रिः पञ्चदशस्तोत्रा तेनोभे पञ्चदशस्तोत्रे भवतस्तेन ते समावद्भाजौ भवतः परिमितं स्तुवन्त्यपरिमितमनुशंसति परिमितं वै भूतमपरिमितम्भव्यमपरिमितस्यावरुद्ध्या इत्यतिशंसति स्तोत्रमति वै प्रजात्मानमति पशवस्तद्यत्स्तोत्रमतिशंसति यदेवास्यात्यात्मानं तदेवास्यै


696

atrIrqen;ɦr;Éjm/;vÿ;s;Mp[;jm;no yoinmkËÂyÿSm;ÿ; n ivj;-yNte goÉ.r¨,w¨W; a;Éjm/;vÿSm;duWSy;gt;y;m¨,Émvwv p[.;TyuWso åpmrqeneN{ a;Éjm/;vÿSm;Ts ¬°w`oRW ¬pâBdm;N=]Sy åpmwN{ o ih s gdR.rqen;ɐn; ¬djyt;mɐn;v;Xnuv;t;' ydɐn; ¬djyt;-mɐn;v;Xnuv;t;' tSm;Ts sOtjvo duG/doh" sveRW;metihR v;hn;-n;mn;²xÏo retsSTvSy vIy| n;hrt;' tSm;Ts iÃret; v;jI td;ó" s¢ s*y;RÉ, zNd;'És x'se´qwv;¦ey' yqoWSy' yq;ɐn' s¢ v devlok;" sveRWu devlokƒWu r;ÝotIit tÿ¥;dOTy' ]I

afvatarIrathenAgnirAjimadhAvattAsAmprAjamAno yonimakULayattasmAttA na vijA-yante gobhiraruNairuSA AjimadhAvattasmAduSasyAgatAyAmaruNamivaiva prabhAtyuSaso rUpamafvarathenendra AjimadhAvattasmAtsa uccairghoSa upabdimAnkSatrasya rUpamaindra ?o hi sa gardabharathenAfvinA udajayatAmafvinAvAfnuvAtAM yadafvinA udajayatA-mafvinAvAfnuvAtAM tasmAtsa sqtajavo dugdhadohaH sarveSAmetarhi vAhanA-nAmanAfiSTho retasastvasya vIryaM nAharatAM tasmAtsa dviretA vAjI tadAhuH sapta sauryANi chandAMsi faMsedyathaivAgneyaM yathoSasyaM yathAfvinaM sapta va devalokAH sarveSu devalokeSu rAdhnotIti tattannAdqtyaM trINyeva faMsettrayo vA ime trivqto lokA eSAmeva lokAnAmabhijityai tadAhurudu tyaM jAtavedasamiti sauryANi prati-padyeteti tattannAdqtyaM yathaiva gatvA kASThAmaparAdhnuyAttAdqktatsUryo no diva-spAtvityetenaiva pratipadyeta yathaiva gatvA kASThAmabhipadyeta tAdqktadudu tyaM jAta-vedasamiti dvitIyaM faMsati citraM devAnAmudagAdanIkamiti traiSTubhamasau vAva citraM devAnAmudeti tasmAdetacchaMsati namo mitrasya varuNasya cakSasa iti jAgataM

afvatarIrathenAgnirAjimadhAvattAsAmprAjamAno yonimakU[L]ayattasmAttA na vijA-yante gobhiraruNairuSA AjimadhAvattasmAduSasyAgatAyAmaruNamivaiva prabhAtyuSaso rUpamafvarathenendra AjimadhAvattasmAtsa uccairghoSa upabdimAnkSatrasya rUpamaindro hi sa gardabharathenAfvinA udajayatAmafvinAvAfnuvAtAM yadafvinA udajayatA-mafvinAvAfnuvAtAM tasmAtsa sqtajavo dugdhadohaH sarveSAmetarhi vAhanA-nAmanAfiSTho retasastvasya vIryaM nAharatAM tasmAtsa dviretA vAjI tadAhuH sapta sauryANi chandAMsi faMsedyathaivAgneyaM yathoSasyaM yathAfvinaM sapta va devalokAH sarveSu devalokeSu rAdhnotIti tattannAdqtyaM trINyeva faMsettrayo vA ime trivqto lokA eSAmeva lokAnAmabhijityai tadAhurudu tyaM jAtavedasamiti sauryANi prati-padyeteti tattannAdqtyaM yathaiva gatvA kASThAmaparAdhnuyAttAdqktatsUryo no diva-spAtvityetenaiva pratipadyeta yathaiva gatvA kASThAmabhipadyeta tAdqktadudu tyaM jAta-vedasamiti dvitIyaM faMsati citraM devAnAmudagAdanIkamiti traiSTubhamasau vAva citraM devAnAmudeti tasmAdetacchaMsati namo mitrasya varuNasya cakSasa iti jAgataM

अश्वतरीरथेनाग्निराजिमधावत्तासाम्प्राजमानो योनिमकूळयत्तस्मात्ता न विजा-यन्ते गोभिररुणैरुषा आजिमधावत्तस्मादुषस्यागतायामरुणमिवैव प्रभात्युषसो रूपमश्वरथेनेन्द्र आजिमधावत्तस्मात्स उच्चैर्घोष उपब्दिमान्क्षत्रस्य रूपमैन्द्र ?ो हि स गर्दभरथेनाश्विना उदजयतामश्विनावाश्नुवातां यदश्विना उदजयता-मश्विनावाश्नुवातां तस्मात्स सृतजवो दुग्धदोहः सर्वेषामेतर्हि वाहना-नामनाशिष्ठो रेतसस्त्वस्य वीर्यं नाहरतां तस्मात्स द्विरेता वाजी तदाहुः सप्त सौर्याणि छन्दांसि शंसेद्यथैवाग्नेयं यथोषस्यं यथाश्विनं सप्त व देवलोकाः सर्वेषु देवलोकेषु राध्नोतीति तत्तन्नादृत्यं त्रीण्येव शंसेत्त्रयो वा इमे त्रिवृतो लोका एषामेव लोकानामभिजित्यै तदाहुरुदु त्यं जातवेदसमिति सौर्याणि प्रति-पद्येतेति तत्तन्नादृत्यं यथैव गत्वा काष्ठामपराध्नुयात्तादृक्तत्सूर्यो नो दिव-स्पात्वित्येतेनैव प्रतिपद्येत यथैव गत्वा काष्ठामभिपद्येत तादृक्तदुदु त्यं जात-वेदसमिति द्वितीयं शंसति चित्रं देवानामुदगादनीकमिति त्रैष्टुभमसौ वाव चित्रं देवानामुदेति तस्मादेतच्छंसति नमो मित्रस्य वरुणस्य चक्षस इति जागतं

अश्वतरीरथेनाग्निराजिमधावत्तासाम्प्राजमानो योनिमकूळयत्तस्मात्ता न विजा-यन्ते गोभिररुणैरुषा आजिमधावत्तस्मादुषस्यागतायामरुणमिवैव प्रभात्युषसो रूपमश्वरथेनेन्द्र आजिमधावत्तस्मात्स उच्चैर्घोष उपब्दिमान्क्षत्रस्य रूपमैन्द्रो हि स गर्दभरथेनाश्विना उदजयतामश्विनावाश्नुवातां यदश्विना उदजयता-मश्विनावाश्नुवातां तस्मात्स सृतजवो दुग्धदोहः सर्वेषामेतर्हि वाहना-नामनाशिष्ठो रेतसस्त्वस्य वीर्यं नाहरतां तस्मात्स द्विरेता वाजी तदाहुः सप्त सौर्याणि छन्दांसि शंसेद्यथैवाग्नेयं यथोषस्यं यथाश्विनं सप्त व देवलोकाः सर्वेषु देवलोकेषु राध्नोतीति तत्तन्नादृत्यं त्रीण्येव शंसेत्त्रयो वा इमे त्रिवृतो लोका एषामेव लोकानामभिजित्यै तदाहुरुदु त्यं जातवेदसमिति सौर्याणि प्रति-पद्येतेति तत्तन्नादृत्यं यथैव गत्वा काष्ठामपराध्नुयात्तादृक्तत्सूर्यो नो दिव-स्पात्वित्येतेनैव प्रतिपद्येत यथैव गत्वा काष्ठामभिपद्येत तादृक्तदुदु त्यं जात-वेदसमिति द्वितीयं शंसति चित्रं देवानामुदगादनीकमिति त्रैष्टुभमसौ वाव चित्रं देवानामुदेति तस्मादेतच्छंसति नमो मित्रस्य वरुणस्य चक्षस इति जागतं


701

td;ó" sUyoR n;itxSyo bOhtI n;itsSy; yTsUyRmitx'sed(b[÷vcRs-mitp´et yŠÈhtImitx'seTp[;,;nitp´etetIN{ £tu' n a; .reTywN{ Mp[g;q' x'sit ²x=; ,o aâSmNpu¨ôt y;min jIv; JyoitrxImhITys* v;v JyoitSten sUy| n;itx'sit ydu b;hRt" p[g;qSten bOhtI' n;itx'sTyÉ. Tv; xUr nonum ”it r;q'trI' yoin' x'sit r;q'tre, vw s'É/n;ɐn;y Stuvte t´{ ;q;'t;rI' yoin' x'sit rq'trSywv syoinTv;yex;nmSy jgt" Svë³xÉmTys* v;v Svë³ÿ_ƒn sUy| n;itx'sit ydu b;hRt" p[g;qSten bOhtI' n;itx'sit bhv" sUrc=s ”it mw];v¨,Mp[g;q' x'sTyhvwR Ém]o r;i]vR¨, ¬.e v; EWoŒhor;]e a;r.te yoŒitr;]mupwit t´Nmw];v¨,Mp[g;q' x'sTyhor;]yorevwn' tTp[itÏ;pyit sUrc=s ”it ten sUy| n;itx'sit ydu b;hRt" p[g;qSten bOhtI' n;itx'sit mhI ´*" pOÉqvI c nSte ih ´;v;pOÉqiv ivxM.uveit ´;v;pOÉqvIye x'sit ´;v;pOÉqvI vw p[itϼ ”ymeveh p[itÏ;s;vmu] t´¶ä;v;pOÉqvIye x'sit p[itÏyorevwn' tTp[itÏ;pyit devo devI /mR,; sUyR" xuÉcárit ten sUy| n;itx'sit ydu g;y]I c jgtI c te ù bOhTy* ten bOhtI' n;itx'sit ivSy devI mOcySy jNmno n y; roW;it n g[.idit iÃpd;m(x'sit Éctw/muKqÉmit h Sm v; Etd;c=te ydetd;ɐn' inA³ithR Sm p;²xNyup;Ste ydwv hot; pár/;-SyTyq p;x;Np[itmo+y;mIit tto v; Et;MbOhSpitiópd;mpXy¥; y roW;it n g[.idit ty; inA³Ty;" p;²xNy; a/r;c" p;x;np;Syÿ´det' iÃpd;' hot; x'sit inA³Ty; Ev tTp;²xNy; a/r;c" p;s;np;Syit SvSTyev hotoNmuCyte sv;Ryu" sv;RyuTv;y svRm;yureit y Ev' ved mOcySy jNmn ”Tys* v;v mcRytIv ten sUy| n;itx'sit ydu iÃpd; pu¨WzNds'

tadAhuH sUryo nAtifasyo bqhatI nAtisasyA yatsUryamatifaMsedbrahmavarcasa-matipadyeta yadbqhatImatifaMsetprANAnatipadyetetIndra kratuM na A bharetyaindra mpragAthaM faMsati fikSA No asminpuruhUta yAmani jIvA jyotirafImahItyasau vAva jyotistena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsatyabhi tvA fUra nonuma iti rAthaMtarIM yoniM faMsati rAthaMtareNa vai saMdhinAfvinAya stuvate tadyadra ?AthAMtArIM yoniM faMsati rathaMtarasyaiva sayonitvAyefAnamasya jagataH svardqfamityasau vAva svardqktena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsati bahavaH sUracakSasa iti maitrAvaruNampragAthaM faMsatyaharvai mitro rAtrirvaruNa ubhe vA eSo'horAtre Arabhate yo'tirAtramupaiti tadyanmaitrAvaruNampragAthaM faMsatyahorAtrayorevainaM tatpratiSThApayati sUracakSasa iti tena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsati mahI dyauH pqthivI ca naste hi dyAvApqthivi vifvafambhuveti dyAvApqthivIye faMsati dyAvApqthivI vai pratiSThe iyameveha pratiSThAsAvamutra tadyaddyAvApqthivIye faMsati pratiSThayorevainaM tatpratiSThApayati devo devI dharmaNA sUryaH fuciriti tena sUryaM nAtifaMsati yadu gAyatrI ca jagatI ca te dve bqhatyau tena bqhatIM nAtifaMsati vifvasya devI mqcayasya janmano na yA roSAti na grabhaditi dvipadAmfaMsati citaidhamukthamiti ha sma vA etadAcakSate yadetadAfvinaM nirqtirha sma pAfinyupAste yadaiva hotA paridhA-syatyatha pAfAnpratimokSyAmIti tato vA etAmbqhaspatirdvipadAmapafyannA ya roSAti na grabhaditi tayA nirqtyAH pAfinyA adharAcaH pAfAnapAsyattadyadetaM dvipadAM hotA faMsati nirqtyA eva tatpAfinyA adharAcaH pAsAnapAsyati svastyeva hotonmucyate sarvAyuH sarvAyutvAya sarvamAyureti ya evaM veda mqcayasya janmana ityasau vAva marcayatIva tena sUryaM nAtifaMsati yadu dvipadA puruSachandasaM

tadAhuH sUryo nAtifasyo bqhatI nAtisasyA yatsUryamatifaMsedbrahmavarcasa-matipadyeta yadbqhatImatifaMsetprANAnatipadyetetIndra kratuM na A bharetyaindra mpragAthaM faMsati fikSA No asminpuruhUta yAmani jIvA jyotirafImahItyasau vAva jyotistena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsatyabhi tvA fUra nonuma iti rAthaMtarIM yoniM faMsati rAthaMtareNa vai saMdhinAfvinAya stuvate tadyadrA thAMtArIM yoniM faMsati rathaMtarasyaiva sayonitvAyefAnamasya jagataH svardqfamityasau vAva svardqktena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsati bahavaH sUracakSasa iti maitrAvaruNampragAthaM faMsatyaharvai mitro rAtrirvaruNa ubhe vA eSo'horAtre Arabhate yo'tirAtramupaiti tadyanmaitrAvaruNampragAthaM faMsatyahorAtrayorevainaM tatpratiSThApayati sUracakSasa iti tena sUryaM nAtifaMsati yadu bArhataH pragAthastena bqhatIM nAtifaMsati mahI dyauH pqthivI ca naste hi dyAvApqthivi vifvafambhuveti dyAvApqthivIye faMsati dyAvApqthivI vai pratiSThe iyameveha pratiSThAsAvamutra tadyaddyAvApqthivIye faMsati pratiSThayorevainaM tatpratiSThApayati devo devI dharmaNA sUryaH fuciriti tena sUryaM nAtifaMsati yadu gAyatrI ca jagatI ca te dve bqhatyau tena bqhatIM nAtifaMsati vifvasya devI mqcayasya janmano na yA roSAti na grabhaditi dvipadAmfaMsati citaidhamukthamiti ha sma vA etadAcakSate yadetadAfvinaM nirqtirha sma pAfinyupAste yadaiva hotA paridhA-syatyatha pAfAnpratimokSyAmIti tato vA etAmbqhaspatirdvipadAmapafyannA ya roSAti na grabhaditi tayA nirqtyAH pAfinyA adharAcaH pAfAnapAsyattadyadetaM dvipadAM hotA faMsati nirqtyA eva tatpAfinyA adharAcaH pAsAnapAsyati svastyeva hotonmucyate sarvAyuH sarvAyutvAya sarvamAyureti ya evaM veda mqcayasya janmana ityasau vAva marcayatIva tena sUryaM nAtifaMsati yadu dvipadA puruSachandasaM

तदाहुः सूर्यो नातिशस्यो बृहती नातिसस्या यत्सूर्यमतिशंसेद्ब्रह्मवर्चस-मतिपद्येत यद्बृहतीमतिशंसेत्प्राणानतिपद्येतेतीन्द्र क्रतुं न आ भरेत्यैन्द्र म्प्रगाथं शंसति शिक्षा णो अस्मिन्पुरुहूत यामनि जीवा ज्योतिरशीमहीत्यसौ वाव ज्योतिस्तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसत्यभि त्वा शूर नोनुम इति राथंतरीं योनिं शंसति राथंतरेण वै संधिनाश्विनाय स्तुवते तद्यद्र ?ाथांतारीं योनिं शंसति रथंतरस्यैव सयोनित्वायेशानमस्य जगतः स्वर्दृशमित्यसौ वाव स्वर्दृक्तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसति बहवः सूरचक्षस इति मैत्रावरुणम्प्रगाथं शंसत्यहर्वै मित्रो रात्रिर्वरुण उभे वा एषोऽहोरात्रे आरभते योऽतिरात्रमुपैति तद्यन्मैत्रावरुणम्प्रगाथं शंसत्यहोरात्रयोरेवैनं तत्प्रतिष्ठापयति सूरचक्षस इति तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसति मही द्यौः पृथिवी च नस्ते हि द्यावापृथिवि विश्वशम्भुवेति द्यावापृथिवीये शंसति द्यावापृथिवी वै प्रतिष्ठे इयमेवेह प्रतिष्ठासावमुत्र तद्यद्द्यावापृथिवीये शंसति प्रतिष्ठयोरेवैनं तत्प्रतिष्ठापयति देवो देवी धर्मणा सूर्यः शुचिरिति तेन सूर्यं नातिशंसति यदु गायत्री च जगती च ते द्वे बृहत्यौ तेन बृहतीं नातिशंसति विश्वस्य देवी मृचयस्य जन्मनो न या रोषाति न ग्रभदिति द्विपदाम्शंसति चितैधमुक्थमिति ह स्म वा एतदाचक्षते यदेतदाश्विनं निरृतिर्ह स्म पाशिन्युपास्ते यदैव होता परिधा-स्यत्यथ पाशान्प्रतिमोक्ष्यामीति ततो वा एताम्बृहस्पतिर्द्विपदामपश्यन्ना य रोषाति न ग्रभदिति तया निरृत्याः पाशिन्या अधराचः पाशानपास्यत्तद्यदेतं द्विपदां होता शंसति निरृत्या एव तत्पाशिन्या अधराचः पासानपास्यति स्वस्त्येव होतोन्मुच्यते सर्वायुः सर्वायुत्वाय सर्वमायुरेति य एवं वेद मृचयस्य जन्मन इत्यसौ वाव मर्चयतीव तेन सूर्यं नातिशंसति यदु द्विपदा पुरुषछन्दसं

तदाहुः सूर्यो नातिशस्यो बृहती नातिसस्या यत्सूर्यमतिशंसेद्ब्रह्मवर्चस-मतिपद्येत यद्बृहतीमतिशंसेत्प्राणानतिपद्येतेतीन्द्र क्रतुं न आ भरेत्यैन्द्र म्प्रगाथं शंसति शिक्षा णो अस्मिन्पुरुहूत यामनि जीवा ज्योतिरशीमहीत्यसौ वाव ज्योतिस्तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसत्यभि त्वा शूर नोनुम इति राथंतरीं योनिं शंसति राथंतरेण वै संधिनाश्विनाय स्तुवते तद्यद्रा थांतारीं योनिं शंसति रथंतरस्यैव सयोनित्वायेशानमस्य जगतः स्वर्दृशमित्यसौ वाव स्वर्दृक्तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसति बहवः सूरचक्षस इति मैत्रावरुणम्प्रगाथं शंसत्यहर्वै मित्रो रात्रिर्वरुण उभे वा एषोऽहोरात्रे आरभते योऽतिरात्रमुपैति तद्यन्मैत्रावरुणम्प्रगाथं शंसत्यहोरात्रयोरेवैनं तत्प्रतिष्ठापयति सूरचक्षस इति तेन सूर्यं नातिशंसति यदु बार्हतः प्रगाथस्तेन बृहतीं नातिशंसति मही द्यौः पृथिवी च नस्ते हि द्यावापृथिवि विश्वशम्भुवेति द्यावापृथिवीये शंसति द्यावापृथिवी वै प्रतिष्ठे इयमेवेह प्रतिष्ठासावमुत्र तद्यद्द्यावापृथिवीये शंसति प्रतिष्ठयोरेवैनं तत्प्रतिष्ठापयति देवो देवी धर्मणा सूर्यः शुचिरिति तेन सूर्यं नातिशंसति यदु गायत्री च जगती च ते द्वे बृहत्यौ तेन बृहतीं नातिशंसति विश्वस्य देवी मृचयस्य जन्मनो न या रोषाति न ग्रभदिति द्विपदाम्शंसति चितैधमुक्थमिति ह स्म वा एतदाचक्षते यदेतदाश्विनं निरृतिर्ह स्म पाशिन्युपास्ते यदैव होता परिधा-स्यत्यथ पाशान्प्रतिमोक्ष्यामीति ततो वा एताम्बृहस्पतिर्द्विपदामपश्यन्ना य रोषाति न ग्रभदिति तया निरृत्याः पाशिन्या अधराचः पाशानपास्यत्तद्यदेतं द्विपदां होता शंसति निरृत्या एव तत्पाशिन्या अधराचः पासानपास्यति स्वस्त्येव होतोन्मुच्यते सर्वायुः सर्वायुत्वाय सर्वमायुरेति य एवं वेद मृचयस्य जन्मन इत्यसौ वाव मर्चयतीव तेन सूर्यं नातिशंसति यदु द्विपदा पुरुषछन्दसं


706

b[;÷,SpTyy; párd/;it b[÷ vw bOhSpitb[R÷y;¢; ten bOhtI' n;itx'sit g;y} y; c i]·‘.; c vW$(kÚy;Rd(b[÷ vw g;y]I vIyRm(i]·‘Bb(r÷,wv tÃÇy| s'd/;it b[÷vcRsI b[÷yxsI vIyRv;N.vit y]wv' ivÃ;Ng;y} y; c i]·‘.; c vW$(kroTyɐn; v;yun; yuv' sud=o .; ipbtmɐneit g;y} y; c ivr;j; c vW$(kÚy;Rd(b[÷ vw g;y} y¥' ivr;d(b[÷,wv td¥;´' s'd/;it b[÷vcRsI b[÷yxsI .vit b[÷;´m¥máÿ y]wv' ivÃ;Ng;y} y; c ivr;j; c vW$(kroit tSm;dev' ivÃ;Ng;y} y; cwv ivr;j; c vW$(kÚy;RTp[

brAhmaNaspatyayA paridadhAti brahma vai bqhaspatirbrahmaNyevainaM tadantataH pratiSThA-payatyevA pitre vifvadevAya vqSNa ityetayA paridadhyAtprajAkAmaH pafukAmo bqhaspate suprajA vIravanta iti prajayA vai suprajA vIravAnvayaM syAma patayo rayINAmiti prajAvAnpafumAnrayimAnvIravAnbhavati yatraivaM vidvAnetayA parida-dhAti bqhaspate ati yadaryo arhAdityetayA paridadhyAttejaskAmo brahmavarca-sakAmo'tIva vAnyAnbrahmavarcasamarhati dyumaditi dyumadiva vai brahmavarcasaM vibhAtIti vIva vai brahmavarcasambhAti yaddIdayacchavasa qtaprajAteti dIdAyeva vai brahmavarcasaM tadasmAsu dra viNaM dhehi citramiti citramiva vai brahma-varcasambrahmavarcasI brahmayafasI bhavati yatraivaM vidvAnetayA paridadhAti tasmAdevaM vidvAnetayaiva paridadhyAdbrAhmaNaspatyA tena sUryaM nAtisaMsati yadu triSTubhaM triH faMsati sA sarvANi chandAMsyabhyAptA tena bqhatIM nAtifaMsati gAya tr?yA ca triSTubhA ca vaSaTkuryAdbrahma vai gAyatrI vIryamtriSTubbrahmaNaiva tadvIryaM saMdadhAti brahmavarcasI brahmayafasI vIryavAnbhavati yatraivaM vidvAngAya tr?yA ca triSTubhA ca vaSaTkarotyafvinA vAyunA yuvaM sudakSo bhA pibatamafvineti gAya tr?yA ca virAjA ca vaSaTkuryAdbrahma vai gAya tr?yannaM virAdbrahmaNaiva tadannAdyaM saMdadhAti brahmavarcasI brahmayafasI bhavati brahmAdyamannamatti yatraivaM vidvAngAya tr?yA ca virAjA ca vaSaTkaroti tasmAdevaM vidvAngAya tr?yA caiva virAjA ca vaSaTkuryAtpra

brAhmaNaspatyayA paridadhAti brahma vai bqhaspatirbrahmaNyevainaM tadantataH pratiSThA-payatyevA pitre vifvadevAya vqSNa ityetayA paridadhyAtprajAkAmaH pafukAmo bqhaspate suprajA vIravanta iti prajayA vai suprajA vIravAnvayaM syAma patayo rayINAmiti prajAvAnpafumAnrayimAnvIravAnbhavati yatraivaM vidvAnetayA parida-dhAti bqhaspate ati yadaryo arhAdityetayA paridadhyAttejaskAmo brahmavarca-sakAmo'tIva vAnyAnbrahmavarcasamarhati dyumaditi dyumadiva vai brahmavarcasaM vibhAtIti vIva vai brahmavarcasambhAti yaddIdayacchavasa qtaprajAteti dIdAyeva vai brahmavarcasaM tadasmAsu dra viNaM dhehi citramiti citramiva vai brahma-varcasambrahmavarcasI brahmayafasI bhavati yatraivaM vidvAnetayA paridadhAti tasmAdevaM vidvAnetayaiva paridadhyAdbrAhmaNaspatyA tena sUryaM nAtisaMsati yadu triSTubhaM triH faMsati sA sarvANi chandAMsyabhyAptA tena bqhatIM nAtifaMsati gAyatr! yA ca triSTubhA ca vaSaTkuryAdbrahma vai gAyatrI vIryamtriSTubbrahmaNaiva tadvIryaM saMdadhAti brahmavarcasI brahmayafasI vIryavAnbhavati yatraivaM vidvAngAyatr! yA ca triSTubhA ca vaSaTkarotyafvinA vAyunA yuvaM sudakSo bhA pibatamafvineti gAyatr! yA ca virAjA ca vaSaTkuryAdbrahma vai gAyatr! yannaM virAdbrahmaNaiva tadannAdyaM saMdadhAti brahmavarcasI brahmayafasI bhavati brahmAdyamannamatti yatraivaM vidvAngAyatr! yA ca virAjA ca vaSaTkaroti tasmAdevaM vidvAngAyatr! yA caiva virAjA ca vaSaTkuryAtpra

ब्राह्मणस्पत्यया परिदधाति ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मण्येवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठा-पयत्येवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्ण इत्येतया परिदध्यात्प्रजाकामः पशुकामो बृहस्पते सुप्रजा वीरवन्त इति प्रजया वै सुप्रजा वीरवान्वयं स्याम पतयो रयीणामिति प्रजावान्पशुमान्रयिमान्वीरवान्भवति यत्रैवं विद्वानेतया परिद-धाति बृहस्पते अति यदर्यो अर्हादित्येतया परिदध्यात्तेजस्कामो ब्रह्मवर्च-सकामोऽतीव वान्यान्ब्रह्मवर्चसमर्हति द्युमदिति द्युमदिव वै ब्रह्मवर्चसं विभातीति वीव वै ब्रह्मवर्चसम्भाति यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजातेति दीदायेव वै ब्रह्मवर्चसं तदस्मासु द्र विणं धेहि चित्रमिति चित्रमिव वै ब्रह्म-वर्चसम्ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी भवति यत्रैवं विद्वानेतया परिदधाति तस्मादेवं विद्वानेतयैव परिदध्याद्ब्राह्मणस्पत्या तेन सूर्यं नातिसंसति यदु त्रिष्टुभं त्रिः शंसति सा सर्वाणि छन्दांस्यभ्याप्ता तेन बृहतीं नातिशंसति गाय त्र्?या च त्रिष्टुभा च वषट्कुर्याद्ब्रह्म वै गायत्री वीर्यम्त्रिष्टुब्ब्रह्मणैव तद्वीर्यं संदधाति ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी वीर्यवान्भवति यत्रैवं विद्वान्गाय त्र्?या च त्रिष्टुभा च वषट्करोत्यश्विना वायुना युवं सुदक्षो भा पिबतमश्विनेति गाय त्र्?या च विराजा च वषट्कुर्याद्ब्रह्म वै गाय त्र्?यन्नं विराद्ब्रह्मणैव तदन्नाद्यं संदधाति ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी भवति ब्रह्माद्यमन्नमत्ति यत्रैवं विद्वान्गाय त्र्?या च विराजा च वषट्करोति तस्मादेवं विद्वान्गाय त्र्?या चैव विराजा च वषट्कुर्यात्प्र

ब्राह्मणस्पत्यया परिदधाति ब्रह्म वै बृहस्पतिर्ब्रह्मण्येवैनं तदन्ततः प्रतिष्ठा-पयत्येवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्ण इत्येतया परिदध्यात्प्रजाकामः पशुकामो बृहस्पते सुप्रजा वीरवन्त इति प्रजया वै सुप्रजा वीरवान्वयं स्याम पतयो रयीणामिति प्रजावान्पशुमान्रयिमान्वीरवान्भवति यत्रैवं विद्वानेतया परिद-धाति बृहस्पते अति यदर्यो अर्हादित्येतया परिदध्यात्तेजस्कामो ब्रह्मवर्च-सकामोऽतीव वान्यान्ब्रह्मवर्चसमर्हति द्युमदिति द्युमदिव वै ब्रह्मवर्चसं विभातीति वीव वै ब्रह्मवर्चसम्भाति यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजातेति दीदायेव वै ब्रह्मवर्चसं तदस्मासु द्र विणं धेहि चित्रमिति चित्रमिव वै ब्रह्म-वर्चसम्ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी भवति यत्रैवं विद्वानेतया परिदधाति तस्मादेवं विद्वानेतयैव परिदध्याद्ब्राह्मणस्पत्या तेन सूर्यं नातिसंसति यदु त्रिष्टुभं त्रिः शंसति सा सर्वाणि छन्दांस्यभ्याप्ता तेन बृहतीं नातिशंसति गायत्र्! या च त्रिष्टुभा च वषट्कुर्याद्ब्रह्म वै गायत्री वीर्यम्त्रिष्टुब्ब्रह्मणैव तद्वीर्यं संदधाति ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी वीर्यवान्भवति यत्रैवं विद्वान्गायत्र्! या च त्रिष्टुभा च वषट्करोत्यश्विना वायुना युवं सुदक्षो भा पिबतमश्विनेति गायत्र्! या च विराजा च वषट्कुर्याद्ब्रह्म वै गायत्र्! यन्नं विराद्ब्रह्मणैव तदन्नाद्यं संदधाति ब्रह्मवर्चसी ब्रह्मयशसी भवति ब्रह्माद्यमन्नमत्ति यत्रैवं विद्वान्गायत्र्! या च विराजा च वषट्करोति तस्मादेवं विद्वान्गायत्र्! या चैव विराजा च वषट्कुर्यात्प्र


721

yÃw ctuÉv|x' tNmh;v[tMbOhi¶ven;] hot; ret" Ésit tddo mh;v[tIyen;ö; p[jnyit s'vTsres'vTsre vw ret" Ésÿ_' j;yte tSm;Tsm;nMbOhi¶vo inãkƒvLyM.vTyeW h v; EnMprSt;TkmRÉ.r;PTv;vSt;dupwit y Ev' ivÃ;netdh¨pwit SvâSt s'vTsrSy p;rmXnute y Ev' ved yo vw s'vTs-rSy;v;r' c p;r' c ved s vw SvâSt s'vTsrSy p;rmXnuteŒitr;]o v; aSy p[;y,IyoŒv;rmudynIy" p;r' SvâSt s'vTsrSy p;rmXnute y Ev' ved yo vw s'vTsrSy;vro/n' co{ o/n' c ved s vw SvâSt sMvTsrSy p;rmXnuteŒitr;]o v; aSy p[;y,IyoŒvro/nmudynIy ¬{ o/n' SvâSt s'vTsrSy p;rmXnute y Ev' ved yo vw s'vTsrSy p[;,od;n* ved s vw SvâSt s'vTsrSy p;rmXnuteŒitr;]o v; aSy p[;y,Iy" p[;, ¬d;n

yadvai caturviMfaM tanmahAvratambqhaddivenAtra hotA retaH sixcati tadado mahAvratIyenAhnA prajanayati saMvatsaresaMvatsare vai retaH siktaM jAyate tasmAtsamAnambqhaddivo niSkevalyambhavatyeSa ha vA enamparastAtkarmabhirAptvAvastAdupaiti ya evaM vidvAnetadaharupaiti svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsa-rasyAvAraM ca pAraM ca veda sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyo'vAramudayanIyaH pAraM svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsarasyAvarodhanaM codra ?odhanaM ca veda sa vai svasti samvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyo'varodhanamudayanIya udra ?odhanaM svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsarasya prANodAnau veda sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyaH prANa udAna

yadvai caturviMfaM tanmahAvratambqhaddivenAtra hotA retaH sixcati tadado mahAvratIyenAhnA prajanayati saMvatsaresaMvatsare vai retaH siktaM jAyate tasmAtsamAnambqhaddivo niSkevalyambhavatyeSa ha vA enamparastAtkarmabhirAptvAvastAdupaiti ya evaM vidvAnetadaharupaiti svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsa-rasyAvAraM ca pAraM ca veda sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyo'vAramudayanIyaH pAraM svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsarasyAvarodhanaM codro dhanaM ca veda sa vai svasti samvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyo'varodhanamudayanIya udro dhanaM svasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai saMvatsarasya prANodAnau veda sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute'tirAtro vA asya prAyaNIyaH prANa udAna

यद्वै चतुर्विंशं तन्महाव्रतम्बृहद्दिवेनात्र होता रेतः सिञ्चति तददो महाव्रतीयेनाह्ना प्रजनयति संवत्सरेसंवत्सरे वै रेतः सिक्तं जायते तस्मात्समानम्बृहद्दिवो निष्केवल्यम्भवत्येष ह वा एनम्परस्तात्कर्मभिराप्त्वावस्तादुपैति य एवं विद्वानेतदहरुपैति स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्स-रस्यावारं च पारं च वेद स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयोऽवारमुदयनीयः पारं स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्सरस्यावरोधनं चोद्र ?ोधनं च वेद स वै स्वस्ति सम्वत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयोऽवरोधनमुदयनीय उद्र ?ोधनं स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्सरस्य प्राणोदानौ वेद स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयः प्राण उदान

यद्वै चतुर्विंशं तन्महाव्रतम्बृहद्दिवेनात्र होता रेतः सिञ्चति तददो महाव्रतीयेनाह्ना प्रजनयति संवत्सरेसंवत्सरे वै रेतः सिक्तं जायते तस्मात्समानम्बृहद्दिवो निष्केवल्यम्भवत्येष ह वा एनम्परस्तात्कर्मभिराप्त्वावस्तादुपैति य एवं विद्वानेतदहरुपैति स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्स-रस्यावारं च पारं च वेद स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयोऽवारमुदयनीयः पारं स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्सरस्यावरोधनं चोद्रो धनं च वेद स वै स्वस्ति सम्वत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयोऽवरोधनमुदयनीय उद्रो धनं स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै संवत्सरस्य प्राणोदानौ वेद स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुतेऽतिरात्रो वा अस्य प्रायणीयः प्राण उदान


728

Jyoitg*Rr;yuárit StomeÉ.yRNTyy' vw loko JyoitrNtár=' g*rs* lok a;yu" s EvwW ¬ÿrS} yho Jyoitg*Rr;yuárit ]Iy' gzit vw vtRm;nen y] k;myte tTSvâSt s'vTsrSy p;rmXnute y Ev' ved yo vw tùd yTp[qm" WÂh" s vw SvâSt s'vTsrSy p;rmXnute yStùd yâd(ÃtIyo yStùd yÿOtIyo yStùd

jyotirgaurAyuriti stomebhiryantyayaM vai loko jyotirantarikSaM gaurasau loka AyuH sa evaiSa uttara str?yaho jyotirgaurAyuriti trINyahAni gaurAyurjyotiriti trINyayaM vai loko jyotirasau loko jyotiste ete jyotiSI ubhayataH saMlokete tenaitenobhayatojyotiSA SaLahena yanti tadyadetenobhayatojyotiSA SaLahena yantyanayoreva tallokayorubhayataH pratitiSThanto yantyasmiMfca loke'muSmiMfcobhayoH pariyadvA etaddevacakraM yadabhiplavaH SaLahastasya yAvabhito'gniSTomau tau pradhI ye catvAro madhya ukthyAstannabhyaM gachati vai vartamAnena yatra kAmayate tatsvasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai tadveda yatprathamaH SaLahaH sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute yastadveda yaddvitIyo yastadveda yattqtIyo yastadveda

jyotirgaurAyuriti stomebhiryantyayaM vai loko jyotirantarikSaM gaurasau loka AyuH sa evaiSa uttarastr! yaho jyotirgaurAyuriti trINyahAni gaurAyurjyotiriti trINyayaM vai loko jyotirasau loko jyotiste ete jyotiSI ubhayataH saMlokete tenaitenobhayatojyotiSA Sa[L]ahena yanti tadyadetenobhayatojyotiSA Sa[L]ahena yantyanayoreva tallokayorubhayataH pratitiSThanto yantyasmiMfca loke'muSmiMfcobhayoH pariyadvA etaddevacakraM yadabhiplavaH Sa[L]ahastasya yAvabhito'gniSTomau tau pradhI ye catvAro madhya ukthyAstannabhyaM gachati vai vartamAnena yatra kAmayate tatsvasti saMvatsarasya pAramafnute ya evaM veda yo vai tadveda yatprathamaH Sa[L]ahaH sa vai svasti saMvatsarasya pAramafnute yastadveda yaddvitIyo yastadveda yattqtIyo yastadveda

ज्योतिर्गौरायुरिति स्तोमेभिर्यन्त्ययं वै लोको ज्योतिरन्तरिक्षं गौरसौ लोक आयुः स एवैष उत्तर स्त्र्?यहो ज्योतिर्गौरायुरिति त्रीण्यहानि गौरायुर्ज्योतिरिति त्रीण्ययं वै लोको ज्योतिरसौ लोको ज्योतिस्ते एते ज्योतिषी उभयतः संलोकेते तेनैतेनोभयतोज्योतिषा षळहेन यन्ति तद्यदेतेनोभयतोज्योतिषा षळहेन यन्त्यनयोरेव तल्लोकयोरुभयतः प्रतितिष्ठन्तो यन्त्यस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्चोभयोः परियद्वा एतद्देवचक्रं यदभिप्लवः षळहस्तस्य यावभितोऽग्निष्टोमौ तौ प्रधी ये चत्वारो मध्य उक्थ्यास्तन्नभ्यं गछति वै वर्तमानेन यत्र कामयते तत्स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै तद्वेद यत्प्रथमः षळहः स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते यस्तद्वेद यद्द्वितीयो यस्तद्वेद यत्तृतीयो यस्तद्वेद

ज्योतिर्गौरायुरिति स्तोमेभिर्यन्त्ययं वै लोको ज्योतिरन्तरिक्षं गौरसौ लोक आयुः स एवैष उत्तरस्त्र्! यहो ज्योतिर्गौरायुरिति त्रीण्यहानि गौरायुर्ज्योतिरिति त्रीण्ययं वै लोको ज्योतिरसौ लोको ज्योतिस्ते एते ज्योतिषी उभयतः संलोकेते तेनैतेनोभयतोज्योतिषा षळहेन यन्ति तद्यदेतेनोभयतोज्योतिषा षळहेन यन्त्यनयोरेव तल्लोकयोरुभयतः प्रतितिष्ठन्तो यन्त्यस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्चोभयोः परियद्वा एतद्देवचक्रं यदभिप्लवः षळहस्तस्य यावभितोऽग्निष्टोमौ तौ प्रधी ये चत्वारो मध्य उक्थ्यास्तन्नभ्यं गछति वै वर्तमानेन यत्र कामयते तत्स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद यो वै तद्वेद यत्प्रथमः षळहः स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते यस्तद्वेद यद्द्वितीयो यस्तद्वेद यत्तृतीयो यस्तद्वेद


733

p[qm' WÂhmupy²Nt W± ah;in .v²Nt W@±v; Atv Atux Ev tTs'vTsrm;ÒuvNTyOtux;Ns'vTsre p[ititÏNto y²Nt iÃtIy' WÂhmupy²Nt Ã;dx;h;in .v²Nt Ã;dx vw m;s; m;sx Ev tTs'vTsrm;Òuv²Nt m;sx" s'vTsre p[ititÏNto y²Nt tOtIy' WÂhmupyNTy·;dx;h;in .v²Nt t;in ù/; nv;Ny;in nv;Ny;in nv vw p[;,; nv Svg;R lok;" p[;,;'’wv tTSvg;|’ lok;n;Òuv²Nt p[;,eWu cwv tTSvgeRWu c lokƒWu p[ititÏNto y²Nt ctuq| WÂhmupy²Nt ctuÉv|xitrh;in .v²Nt ctuÉv|xitv;R a/Rm;s; a/Rm;sx Ev tTs'vTsrm;ÒuvNTy/Rm;xx" s'vTsre p[ititÏNto y²Nt pm' WÂhmupy²Nt i]'xdh;in .v²Nt i]'xd=r; vw ivr;®@±vr;± a¥;´' ivr;jmev tNm;Ésm;SyÉ.sMp;dyNto yNTy¥;´;k;m;" %lu vw s;]m;-st t´iÃr;jMm;Ésm;SyÉ.sMp;dyNto yNTy¥;´mev tNm;Ésm;Syv-

prathamaM SaLahamupayanti SaL ahAni bhavanti SaDvA qtava qtufa eva tatsaMvatsaramApnuvantyqtufAnsaMvatsare pratitiSThanto yanti dvitIyaM SaLahamupayanti dvAdafAhAni bhavanti dvAdafa vai mAsA mAsafa eva tatsaMvatsaramApnuvanti mAsafaH saMvatsare pratitiSThanto yanti tqtIyaM SaLahamupayantyaSTAdafAhAni bhavanti tAni dvedhA navAnyAni navAnyAni nava vai prANA nava svargA lokAH prANAMfcaiva tatsvargAMfca lokAnApnuvanti prANeSu caiva tatsvargeSu ca lokeSu pratitiSThanto yanti caturthaM SaLahamupayanti caturviMfatirahAni bhavanti caturviMfatirvA ardhamAsA ardhamAsafa eva tatsaMvatsaramApnuvantyardhamAfafaH saMvatsare pratitiSThanto yanti paxcamaM SaLahamupayanti triMfadahAni bhavanti triMfadakSarA vai virADvirAL annAdyaM virAjameva tanmAsimAsyabhisampAdayanto yantyannAdyAkAmAH khalu vai sAtramA-sata tadyadvirAjammAsimAsyabhisampAdayanto yantyannAdyameva tanmAsimAsyava-

prathamaM Sa[L]ahamupayanti Sa[L] ahAni bhavanti SaDvA qtava qtufa eva tatsaMvatsaramApnuvantyqtufAnsaMvatsare pratitiSThanto yanti dvitIyaM Sa[L]ahamupayanti dvAdafAhAni bhavanti dvAdafa vai mAsA mAsafa eva tatsaMvatsaramApnuvanti mAsafaH saMvatsare pratitiSThanto yanti tqtIyaM Sa[L]ahamupayantyaSTAdafAhAni bhavanti tAni dvedhA navAnyAni navAnyAni nava vai prANA nava svargA lokAH prANAMfcaiva tatsvargAMfca lokAnApnuvanti prANeSu caiva tatsvargeSu ca lokeSu pratitiSThanto yanti caturthaM Sa[L]ahamupayanti caturviMfatirahAni bhavanti caturviMfatirvA ardhamAsA ardhamAsafa eva tatsaMvatsaramApnuvantyardhamAfafaH saMvatsare pratitiSThanto yanti paxcamaM Sa[L]ahamupayanti triMfadahAni bhavanti triMfadakSarA vai virADvirA[L] annAdyaM virAjameva tanmAsimAsyabhisampAdayanto yantyannAdyAkAmAH khalu vai sAtramA-sata tadyadvirAjammAsimAsyabhisampAdayanto yantyannAdyameva tanmAsimAsyava-

प्रथमं षळहमुपयन्ति षळ् अहानि भवन्ति षड्वा ऋतव ऋतुश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्त्यृतुशान्संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति द्वितीयं षळहमुपयन्ति द्वादशाहानि भवन्ति द्वादश वै मासा मासश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्ति मासशः संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति तृतीयं षळहमुपयन्त्यष्टादशाहानि भवन्ति तानि द्वेधा नवान्यानि नवान्यानि नव वै प्राणा नव स्वर्गा लोकाः प्राणांश्चैव तत्स्वर्गांश्च लोकानाप्नुवन्ति प्राणेषु चैव तत्स्वर्गेषु च लोकेषु प्रतितिष्ठन्तो यन्ति चतुर्थं षळहमुपयन्ति चतुर्विंशतिरहानि भवन्ति चतुर्विंशतिर्वा अर्धमासा अर्धमासश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्त्यर्धमाशशः संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति पञ्चमं षळहमुपयन्ति त्रिंशदहानि भवन्ति त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराळ् अन्नाद्यं विराजमेव तन्मासिमास्यभिसम्पादयन्तो यन्त्यन्नाद्याकामाः खलु वै सात्रमा-सत तद्यद्विराजम्मासिमास्यभिसम्पादयन्तो यन्त्यन्नाद्यमेव तन्मासिमास्यव-

प्रथमं षळहमुपयन्ति षळ् अहानि भवन्ति षड्वा ऋतव ऋतुश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्त्यृतुशान्संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति द्वितीयं षळहमुपयन्ति द्वादशाहानि भवन्ति द्वादश वै मासा मासश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्ति मासशः संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति तृतीयं षळहमुपयन्त्यष्टादशाहानि भवन्ति तानि द्वेधा नवान्यानि नवान्यानि नव वै प्राणा नव स्वर्गा लोकाः प्राणांश्चैव तत्स्वर्गांश्च लोकानाप्नुवन्ति प्राणेषु चैव तत्स्वर्गेषु च लोकेषु प्रतितिष्ठन्तो यन्ति चतुर्थं षळहमुपयन्ति चतुर्विंशतिरहानि भवन्ति चतुर्विंशतिर्वा अर्धमासा अर्धमासश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्त्यर्धमाशशः संवत्सरे प्रतितिष्ठन्तो यन्ति पञ्चमं षळहमुपयन्ति त्रिंशदहानि भवन्ति त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराळ् अन्नाद्यं विराजमेव तन्मासिमास्यभिसम्पादयन्तो यन्त्यन्नाद्याकामाः खलु वै सात्रमा-सत तद्यद्विराजम्मासिमास्यभिसम्पादयन्तो यन्त्यन्नाद्यमेव तन्मासिमास्यव-


738

gv;mynen y²Nt g;vo v; a;idTy; a;idTy;n;mev tdynen y²Nt g;vo vw s]m;st xf;HzŽ©;É, ÉsW;sNTySt;s;' dxme m;És xf;" ê©;y;' yNTyu.;>y;' vw y¥ árãyTyu.yo"

gavAmayanena yanti gAvo vA AdityA AdityAnAmeva tadayanena yanti gAvo vai satramAsata faphAxchqzgANi siSAsantyastAsAM dafame mAsi faphAH fqzgANyajAyanta tA abruvanyasmai kAmAyAdIkSAmahyApAma tamuttiSThAmeti tA yA udatiSThaMstA etAH fqzgiNyo'tha yAH samApayiSyAmaH saMvatsaramityAsata tAsA-mafraddhayA fqzgANi prAvartanta tA etAstUparA UrjaM tvasunvaMstasmAdu tAH sarvA-nqtUnprAptvottaramuttiSThantyUrjaM hyasunvansarvasya vai gAvaH premANaM sarvasya cArutAM gatAH sarvasya premANaM sarvasya cArutAM gachati ya evaM vedAdityAfca ha vA azgirasafca svarge loke'spardhanta vayampUrva eSyAmo vayamiti te hAdityAH pUrve svargaM lokaM jagmuH pafcevAzgirasaH SaSTyAM vA varSeSu yathA vA prAyaNIyo'tirAtrafcaturviMfa ukthyaH sarve'bhiplavAH SaLahA AkSyantyanyA-nyahAni tadAdityAnAmayanamprAyaNIyo'tirAtrafcaturviMfa ukthyaH sarve pqSThyAH SaLahA AkSyantyanyAnyahAni tadazgirasAmayanaM sA yathA srutiraxjasAya-nyevamabhiplavaH SaLahaH svargasya lokasyAtha yathA mahApathaH paryANa evampqSThyaH SaLahaH svargasya lokasya tadyadubhAbhyAM yantyubhAbhyAM vai yanna riSyatyubhayoH

gavAmayanena yanti gAvo vA AdityA AdityAnAmeva tadayanena yanti gAvo vai satramAsata faphAxchqzgANi siSAsantyastAsAM dafame mAsi faphAH fqzgANyajAyanta tA abruvanyasmai kAmAyAdIkSAmahyApAma tamuttiSThAmeti tA yA udatiSThaMstA etAH fqzgiNyo'tha yAH samApayiSyAmaH saMvatsaramityAsata tAsA-mafraddhayA fqzgANi prAvartanta tA etAstUparA UrjaM tvasunvaMstasmAdu tAH sarvA-nqtUnprAptvottaramuttiSThantyUrjaM hyasunvansarvasya vai gAvaH premANaM sarvasya cArutAM gatAH sarvasya premANaM sarvasya cArutAM gachati ya evaM vedAdityAfca ha vA azgirasafca svarge loke'spardhanta vayampUrva eSyAmo vayamiti te hAdityAH pUrve svargaM lokaM jagmuH pafcevAzgirasaH SaSTyAM vA varSeSu yathA vA prAyaNIyo'tirAtrafcaturviMfa ukthyaH sarve'bhiplavAH Sa[L]ahA AkSyantyanyA-nyahAni tadAdityAnAmayanamprAyaNIyo'tirAtrafcaturviMfa ukthyaH sarve pqSThyAH Sa[L]ahA AkSyantyanyAnyahAni tadazgirasAmayanaM sA yathA srutiraxjasAya-nyevamabhiplavaH Sa[L]ahaH svargasya lokasyAtha yathA mahApathaH paryANa evampqSThyaH Sa[L]ahaH svargasya lokasya tadyadubhAbhyAM yantyubhAbhyAM vai yanna riSyatyubhayoH

गवामयनेन यन्ति गावो वा आदित्या आदित्यानामेव तदयनेन यन्ति गावो वै सत्रमासत शफाञ्छृङ्गाणि सिषासन्त्यस्तासां दशमे मासि शफाः शृङ्गाण्यजायन्त ता अब्रुवन्यस्मै कामायादीक्षामह्यापाम तमुत्तिष्ठामेति ता या उदतिष्ठंस्ता एताः शृङ्गिण्योऽथ याः समापयिष्यामः संवत्सरमित्यासत तासा-मश्रद्धया शृङ्गाणि प्रावर्तन्त ता एतास्तूपरा ऊर्जं त्वसुन्वंस्तस्मादु ताः सर्वा-नृतून्प्राप्त्वोत्तरमुत्तिष्ठन्त्यूर्जं ह्यसुन्वन्सर्वस्य वै गावः प्रेमाणं सर्वस्य चारुतां गताः सर्वस्य प्रेमाणं सर्वस्य चारुतां गछति य एवं वेदादित्याश्च ह वा अङ्गिरसश्च स्वर्गे लोकेऽस्पर्धन्त वयम्पूर्व एष्यामो वयमिति ते हादित्याः पूर्वे स्वर्गं लोकं जग्मुः पश्चेवाङ्गिरसः षष्ट्यां वा वर्षेषु यथा वा प्रायणीयोऽतिरात्रश्चतुर्विंश उक्थ्यः सर्वेऽभिप्लवाः षळहा आक्ष्यन्त्यन्या-न्यहानि तदादित्यानामयनम्प्रायणीयोऽतिरात्रश्चतुर्विंश उक्थ्यः सर्वे पृष्ठ्याः षळहा आक्ष्यन्त्यन्यान्यहानि तदङ्गिरसामयनं सा यथा स्रुतिरञ्जसाय-न्येवमभिप्लवः षळहः स्वर्गस्य लोकस्याथ यथा महापथः पर्याण एवम्पृष्ठ्यः षळहः स्वर्गस्य लोकस्य तद्यदुभाभ्यां यन्त्युभाभ्यां वै यन्न रिष्यत्युभयोः

गवामयनेन यन्ति गावो वा आदित्या आदित्यानामेव तदयनेन यन्ति गावो वै सत्रमासत शफाञ्छृङ्गाणि सिषासन्त्यस्तासां दशमे मासि शफाः शृङ्गाण्यजायन्त ता अब्रुवन्यस्मै कामायादीक्षामह्यापाम तमुत्तिष्ठामेति ता या उदतिष्ठंस्ता एताः शृङ्गिण्योऽथ याः समापयिष्यामः संवत्सरमित्यासत तासा-मश्रद्धया शृङ्गाणि प्रावर्तन्त ता एतास्तूपरा ऊर्जं त्वसुन्वंस्तस्मादु ताः सर्वा-नृतून्प्राप्त्वोत्तरमुत्तिष्ठन्त्यूर्जं ह्यसुन्वन्सर्वस्य वै गावः प्रेमाणं सर्वस्य चारुतां गताः सर्वस्य प्रेमाणं सर्वस्य चारुतां गछति य एवं वेदादित्याश्च ह वा अङ्गिरसश्च स्वर्गे लोकेऽस्पर्धन्त वयम्पूर्व एष्यामो वयमिति ते हादित्याः पूर्वे स्वर्गं लोकं जग्मुः पश्चेवाङ्गिरसः षष्ट्यां वा वर्षेषु यथा वा प्रायणीयोऽतिरात्रश्चतुर्विंश उक्थ्यः सर्वेऽभिप्लवाः षळहा आक्ष्यन्त्यन्या-न्यहानि तदादित्यानामयनम्प्रायणीयोऽतिरात्रश्चतुर्विंश उक्थ्यः सर्वे पृष्ठ्याः षळहा आक्ष्यन्त्यन्यान्यहानि तदङ्गिरसामयनं सा यथा स्रुतिरञ्जसाय-न्येवमभिप्लवः षळहः स्वर्गस्य लोकस्याथ यथा महापथः पर्याण एवम्पृष्ठ्यः षळहः स्वर्गस्य लोकस्य तद्यदुभाभ्यां यन्त्युभाभ्यां वै यन्न रिष्यत्युभयोः


740

k;myo¨p;¢äw y’;É.Plve WÂhe y’ pOÏäe 17

kAmayorupAptyai yafcAbhiplave SaLahe yafca pqSThye 17

kAmayorupAptyai yafcAbhiplave Sa[L]ahe yafca pqSThye 17

कामयोरुपाप्त्यै यश्चाभिप्लवे षळहे यश्च पृष्ठ्ये १७

कामयोरुपाप्त्यै यश्चाभिप्लवे षळहे यश्च पृष्ठ्ये १७


748

Svrs;» ¬pyNtIme vw lok;" Svrs;m;n ”m;Nvw lok;NSvrs;-mÉ.rSpOym;l.erNsUyRdevTy' ç¼tdhrekÉv'xit' s;Ém-/enIrnub[Uy;Tp[Ty=;õäetdhrekÉv'xmekp;xt' iÃp;xt' v; xSTv; m?ye inivd' d/;it t;vtI¨ÿr;" x›ªsit xt;yuvwR pu¨W" xtvIyR"

svarasAmna upayantIme vai lokAH svarasAmAna imAnvai lokAnsvarasA-mabhiraspqNvaMstatsvarasAmnAM svarasAmatvaM tadyatsvarasAmna upayantyeSvevainaM tallo-keSvAbhajanti teSAM vai devAH saptadafAnAmpravlayAdabibhayuH samA iva vai stomA avigULhA iveme ha na pravliyeranniti tAnsarvaiH stomairavastAtparyArSansarvaiH pqSThaiH parastAttadyadabhijitsarvastomo'vastAdbhavati vifvajitsarvapqSThaH parastAttatsapta-dafAnubhayataH paryqSanti dhqtyA apravlayAya tasya vai devA Adityasya svargA-llokAdavapAtAdabibhayustampaxcabhI rafmibhirudavayanrafmayo vai divAkIrtyAni mahAdivAkirtyampqSThambhavati vikarNambrahmasAma bhAsamagniSTomasAmobhe bqhadra thaMtare pavamAnayorbhavatastadAdityampaxcabhI rafmibhirudvayanti dhqtyA anavapAtAyodita Aditye prAtaranuvAkamanubrUyAtsarvaM hyevaitadahardivAkIrtyambhavati sauryampafuma-nyazafvetaM savaniyasyopAlambhyamAlabheransUryadevatyaM hyetadaharekaviMfatiM sAmi-dhenIranubrUyAtpratyakSAddhyetadaharekaviMfamekapaxcAfataM dvipaxcAfataM vA fastvA madhye nividaM dadhAti tAvatIruttarAH fazsati fatAyurvai puruSaH fatavIryaH

svarasAmna upayantIme vai lokAH svarasAmAna imAnvai lokAnsvarasA-mabhiraspqNvaMstatsvarasAmnAM svarasAmatvaM tadyatsvarasAmna upayantyeSvevainaM tallo-keSvAbhajanti teSAM vai devAH saptadafAnAmpravlayAdabibhayuH samA iva vai stomA avigU[L]hA iveme ha na pravliyeranniti tAnsarvaiH stomairavastAtparyArSansarvaiH pqSThaiH parastAttadyadabhijitsarvastomo'vastAdbhavati vifvajitsarvapqSThaH parastAttatsapta-dafAnubhayataH paryqSanti dhqtyA apravlayAya tasya vai devA Adityasya svargA-llokAdavapAtAdabibhayustampaxcabhI rafmibhirudavayanrafmayo vai divAkIrtyAni mahAdivAkirtyampqSThambhavati vikarNambrahmasAma bhAsamagniSTomasAmobhe bqhadra thaMtare pavamAnayorbhavatastadAdityampaxcabhI rafmibhirudvayanti dhqtyA anavapAtAyodita Aditye prAtaranuvAkamanubrUyAtsarvaM hyevaitadahardivAkIrtyambhavati sauryampafuma-nyazafvetaM savaniyasyopAlambhyamAlabheransUryadevatyaM hyetadaharekaviMfatiM sAmi-dhenIranubrUyAtpratyakSAddhyetadaharekaviMfamekapaxcAfataM dvipaxcAfataM vA fastvA madhye nividaM dadhAti tAvatIruttarAH fazsati fatAyurvai puruSaH fatavIryaH

स्वरसाम्न उपयन्तीमे वै लोकाः स्वरसामान इमान्वै लोकान्स्वरसा-मभिरस्पृण्वंस्तत्स्वरसाम्नां स्वरसामत्वं तद्यत्स्वरसाम्न उपयन्त्येष्वेवैनं तल्लो-केष्वाभजन्ति तेषां वै देवाः सप्तदशानाम्प्रव्लयादबिभयुः समा इव वै स्तोमा अविगूळ्हा इवेमे ह न प्रव्लियेरन्निति तान्सर्वैः स्तोमैरवस्तात्पर्यार्षन्सर्वैः पृष्ठैः परस्तात्तद्यदभिजित्सर्वस्तोमोऽवस्ताद्भवति विश्वजित्सर्वपृष्ठः परस्तात्तत्सप्त-दशानुभयतः पर्यृषन्ति धृत्या अप्रव्लयाय तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गा-ल्लोकादवपातादबिभयुस्तम्पञ्चभी रश्मिभिरुदवयन्रश्मयो वै दिवाकीर्त्यानि महादिवाकिर्त्यम्पृष्ठम्भवति विकर्णम्ब्रह्मसाम भासमग्निष्टोमसामोभे बृहद्र थंतरे पवमानयोर्भवतस्तदादित्यम्पञ्चभी रश्मिभिरुद्वयन्ति धृत्या अनवपातायोदित आदित्ये प्रातरनुवाकमनुब्रूयात्सर्वं ह्येवैतदहर्दिवाकीर्त्यम्भवति सौर्यम्पशुम-न्यङश्वेतं सवनियस्योपालम्भ्यमालभेरन्सूर्यदेवत्यं ह्येतदहरेकविंशतिं सामि-धेनीरनुब्रूयात्प्रत्यक्षाद्ध्येतदहरेकविंशमेकपञ्चाशतं द्विपञ्चाशतं वा शस्त्वा मध्ये निविदं दधाति तावतीरुत्तराः शङ्सति शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः

स्वरसाम्न उपयन्तीमे वै लोकाः स्वरसामान इमान्वै लोकान्स्वरसा-मभिरस्पृण्वंस्तत्स्वरसाम्नां स्वरसामत्वं तद्यत्स्वरसाम्न उपयन्त्येष्वेवैनं तल्लो-केष्वाभजन्ति तेषां वै देवाः सप्तदशानाम्प्रव्लयादबिभयुः समा इव वै स्तोमा अविगूळ्हा इवेमे ह न प्रव्लियेरन्निति तान्सर्वैः स्तोमैरवस्तात्पर्यार्षन्सर्वैः पृष्ठैः परस्तात्तद्यदभिजित्सर्वस्तोमोऽवस्ताद्भवति विश्वजित्सर्वपृष्ठः परस्तात्तत्सप्त-दशानुभयतः पर्यृषन्ति धृत्या अप्रव्लयाय तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गा-ल्लोकादवपातादबिभयुस्तम्पञ्चभी रश्मिभिरुदवयन्रश्मयो वै दिवाकीर्त्यानि महादिवाकिर्त्यम्पृष्ठम्भवति विकर्णम्ब्रह्मसाम भासमग्निष्टोमसामोभे बृहद्र थंतरे पवमानयोर्भवतस्तदादित्यम्पञ्चभी रश्मिभिरुद्वयन्ति धृत्या अनवपातायोदित आदित्ये प्रातरनुवाकमनुब्रूयात्सर्वं ह्येवैतदहर्दिवाकीर्त्यम्भवति सौर्यम्पशुम-न्यङश्वेतं सवनियस्योपालम्भ्यमालभेरन्सूर्यदेवत्यं ह्येतदहरेकविंशतिं सामि-धेनीरनुब्रूयात्प्रत्यक्षाद्ध्येतदहरेकविंशमेकपञ्चाशतं द्विपञ्चाशतं वा शस्त्वा मध्ये निविदं दधाति तावतीरुत्तराः शङ्सति शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः


752

dUroh,' rohit SvgoR vw loko dUroh;,' SvgRmev tLlokù rohit y Ev' ved ydev dUroh,;m( as* vw dUroho yoŒs* t;pit kɒÃ; a] gzit s y¶†roh,' rohTyetmev t{ ohit h'svTy; rohit h's" xuÉcWidTyeW vw h's" xuÉcWÃsurNtár=idTyeW vw vsurNtár=sõot; veidWidTyeW vw hot; veidWditÉqduRro,sidTyeW v; aitÉqduRro,s¥OWidTyeW vw nOWÃrsidTyeW vw vrsÃr' v; EtTsµn;' yâSm¥eW a;s¥StpTyOtsidTyeW vw sTy-sÃäomsidTyeW vw VyomsÃäom v; EtTsµn;' yâSm¥eW a;s¥StpTyBj; ”TyeW v; aBj; aÎo v; EW; p[;t¨deTyp" s;yMp[ivxit gol; ”TyeW vw goj; At;j; ”TyeW vw sTyj; ai{ j; ”TyeW v; ai{ j; AtÉmTyeW vw sTymeW Et;in sv;R

dUrohaNaM rohati svargo vai loko dUrohANaM svargameva tallokaM rohati ya evaM veda yadeva dUrohaNAm asau vai dUroho yo'sau tApati kafcidvA atra gachati sa yaddUrohaNaM rohatyetameva tadra ?ohati haMsavatyA rohati haMsaH fuciSadityeSa vai haMsaH fuciSadvasurantarikSadityeSa vai vasurantarikSasaddhotA vediSadityeSa vai hotA vediSadatithirduroNasadityeSa vA atithirduroNasannqSadityeSa vai nqSadvarasadityeSa vai varasadvaraM vA etatsadmanAM yasminneSa AsannastapatyqtasadityeSa vai satya-sadvyomasadityeSa vai vyomasadvyoma vA etatsadmanAM yasminneSa AsannastapatyabjA ityeSa vA abjA adbhyo vA eSA prAtarudetyapaH sAyampravifati golA ityeSa vai gojA qtAjA ityeSa vai satyajA adri jA ityeSa vA adri jA qtamityeSa vai satyameSa etAni sarvANyeSA ha vA asya chandassu pratyakSatamAdiva rUpaM tasmAdyatra kva ca dUrohaNaM roheddhaMsavatyaiva rohettArkSye svargakAmasya rohettArkSyo ha vA etampUrvo'dhvAnamaidyatrAdo gAyatrI suparNo bhUtva somAmAharattadyathA kSetrajxamadhvanaH puraetAraM kurvIta tAdqktadyadeva tArkSye'yaM vai tArkSyo yo'yampavata eSa svargasya lokasyAbhivoLhA tyamU Su vAjinaM devajUtamityeSa vai vAjI devajUtaH sahAvAnaM tarutAraM rathAnAmityeSa vai sahAvAMstarutaiSa hImAMM llokAnsadyastaratyariSTanemi-mpqtanAjamAfumityeSa va ariSTanemiH pqtanAjidAfuH svastaya iti svastitAmAfAste tArkSyamihA huvemeti hvayatyevainametadindra syeva rAtimAjo-huvAnAH svastaya iti svastitAmevAfAste nAvamivA ruhemeti samevainametada-dhirohati svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA urvI na pqthvI bahule gabhIre mA vAmetau mA paretau riSAmetIme evaitadanumantrayata AcaparAcameSya-nsadyafcidyaH favasA paxca kqSTIH sUrya iva jyotiSApastatAneti pratyakSaM sUrya-mabhivadati sahasrasAH fatasA asya raMhirna smA varante yuvatiM na fa-

dUrohaNaM rohati svargo vai loko dUrohANaM svargameva tallokaM rohati ya evaM veda yadeva dUrohaNAm asau vai dUroho yo'sau tApati kafcidvA atra gachati sa yaddUrohaNaM rohatyetameva tadro hati haMsavatyA rohati haMsaH fuciSadityeSa vai haMsaH fuciSadvasurantarikSadityeSa vai vasurantarikSasaddhotA vediSadityeSa vai hotA vediSadatithirduroNasadityeSa vA atithirduroNasannqSadityeSa vai nqSadvarasadityeSa vai varasadvaraM vA etatsadmanAM yasminneSa AsannastapatyqtasadityeSa vai satya-sadvyomasadityeSa vai vyomasadvyoma vA etatsadmanAM yasminneSa AsannastapatyabjA ityeSa vA abjA adbhyo vA eSA prAtarudetyapaH sAyampravifati golA ityeSa vai gojA qtAjA ityeSa vai satyajA adri jA ityeSa vA adri jA qtamityeSa vai satyameSa etAni sarvANyeSA ha vA asya chandassu pratyakSatamAdiva rUpaM tasmAdyatra kva ca dUrohaNaM roheddhaMsavatyaiva rohettArkSye svargakAmasya rohettArkSyo ha vA etampUrvo'dhvAnamaidyatrAdo gAyatrI suparNo bhUtva somAmAharattadyathA kSetrajxamadhvanaH puraetAraM kurvIta tAdqktadyadeva tArkSye'yaM vai tArkSyo yo'yampavata eSa svargasya lokasyAbhivo[L]hA tyamU Su vAjinaM devajUtamityeSa vai vAjI devajUtaH sahAvAnaM tarutAraM rathAnAmityeSa vai sahAvAMstarutaiSa hImAMM llokAnsadyastaratyariSTanemi-mpqtanAjamAfumityeSa va ariSTanemiH pqtanAjidAfuH svastaya iti svastitAmAfAste tArkSyamihA huvemeti hvayatyevainametadindra syeva rAtimAjo-huvAnAH svastaya iti svastitAmevAfAste nAvamivA ruhemeti samevainametada-dhirohati svargasya lokasya samaSTyai sampattyai saMgatyA urvI na pqthvI bahule gabhIre mA vAmetau mA paretau riSAmetIme evaitadanumantrayata AcaparAcameSya-nsadyafcidyaH favasA paxca kqSTIH sUrya iva jyotiSApastatAneti pratyakSaM sUrya-mabhivadati sahasrasAH fatasA asya raMhirna smA varante yuvatiM na fa-

दूरोहणं रोहति स्वर्गो वै लोको दूरोहाणं स्वर्गमेव तल्लोकं रोहति य एवं वेद यदेव दूरोहणाम् असौ वै दूरोहो योऽसौ तापति कश्चिद्वा अत्र गछति स यद्दूरोहणं रोहत्येतमेव तद्र ?ोहति हंसवत्या रोहति हंसः शुचिषदित्येष वै हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षदित्येष वै वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदित्येष वै होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसदित्येष वा अतिथिर्दुरोणसन्नृषदित्येष वै नृषद्वरसदित्येष वै वरसद्वरं वा एतत्सद्मनां यस्मिन्नेष आसन्नस्तपत्यृतसदित्येष वै सत्य-सद्व्योमसदित्येष वै व्योमसद्व्योम वा एतत्सद्मनां यस्मिन्नेष आसन्नस्तपत्यब्जा इत्येष वा अब्जा अद्भ्यो वा एषा प्रातरुदेत्यपः सायम्प्रविशति गोला इत्येष वै गोजा ऋताजा इत्येष वै सत्यजा अद्रि जा इत्येष वा अद्रि जा ऋतमित्येष वै सत्यमेष एतानि सर्वाण्येषा ह वा अस्य छन्दस्सु प्रत्यक्षतमादिव रूपं तस्माद्यत्र क्व च दूरोहणं रोहेद्धंसवत्यैव रोहेत्तार्क्ष्ये स्वर्गकामस्य रोहेत्तार्क्ष्यो ह वा एतम्पूर्वोऽध्वानमैद्यत्रादो गायत्री सुपर्णो भूत्व सोमामाहरत्तद्यथा क्षेत्रज्ञमध्वनः पुरएतारं कुर्वीत तादृक्तद्यदेव तार्क्ष्येऽयं वै तार्क्ष्यो योऽयम्पवत एष स्वर्गस्य लोकस्याभिवोळ्हा त्यमू षु वाजिनं देवजूतमित्येष वै वाजी देवजूतः सहावानं तरुतारं रथानामित्येष वै सहावांस्तरुतैष हीमाँ ल्लोकान्सद्यस्तरत्यरिष्टनेमि-म्पृतनाजमाशुमित्येष व अरिष्टनेमिः पृतनाजिदाशुः स्वस्तय इति स्वस्तितामाशास्ते तार्क्ष्यमिहा हुवेमेति ह्वयत्येवैनमेतदिन्द्र स्येव रातिमाजो-हुवानाः स्वस्तय इति स्वस्तितामेवाशास्ते नावमिवा रुहेमेति समेवैनमेतद-धिरोहति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्या उर्वी न पृथ्वी बहुले गभीरे मा वामेतौ मा परेतौ रिषामेतीमे एवैतदनुमन्त्रयत आचपराचमेष्य-न्सद्यश्चिद्यः शवसा पञ्च कृष्टीः सूर्य इव ज्योतिषापस्ततानेति प्रत्यक्षं सूर्य-मभिवदति सहस्रसाः शतसा अस्य रंहिर्न स्मा वरन्ते युवतिं न श-

दूरोहणं रोहति स्वर्गो वै लोको दूरोहाणं स्वर्गमेव तल्लोकं रोहति य एवं वेद यदेव दूरोहणाम् असौ वै दूरोहो योऽसौ तापति कश्चिद्वा अत्र गछति स यद्दूरोहणं रोहत्येतमेव तद्रो हति हंसवत्या रोहति हंसः शुचिषदित्येष वै हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षदित्येष वै वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदित्येष वै होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसदित्येष वा अतिथिर्दुरोणसन्नृषदित्येष वै नृषद्वरसदित्येष वै वरसद्वरं वा एतत्सद्मनां यस्मिन्नेष आसन्नस्तपत्यृतसदित्येष वै सत्य-सद्व्योमसदित्येष वै व्योमसद्व्योम वा एतत्सद्मनां यस्मिन्नेष आसन्नस्तपत्यब्जा इत्येष वा अब्जा अद्भ्यो वा एषा प्रातरुदेत्यपः सायम्प्रविशति गोला इत्येष वै गोजा ऋताजा इत्येष वै सत्यजा अद्रि जा इत्येष वा अद्रि जा ऋतमित्येष वै सत्यमेष एतानि सर्वाण्येषा ह वा अस्य छन्दस्सु प्रत्यक्षतमादिव रूपं तस्माद्यत्र क्व च दूरोहणं रोहेद्धंसवत्यैव रोहेत्तार्क्ष्ये स्वर्गकामस्य रोहेत्तार्क्ष्यो ह वा एतम्पूर्वोऽध्वानमैद्यत्रादो गायत्री सुपर्णो भूत्व सोमामाहरत्तद्यथा क्षेत्रज्ञमध्वनः पुरएतारं कुर्वीत तादृक्तद्यदेव तार्क्ष्येऽयं वै तार्क्ष्यो योऽयम्पवत एष स्वर्गस्य लोकस्याभिवोळ्हा त्यमू षु वाजिनं देवजूतमित्येष वै वाजी देवजूतः सहावानं तरुतारं रथानामित्येष वै सहावांस्तरुतैष हीमाँ ल्लोकान्सद्यस्तरत्यरिष्टनेमि-म्पृतनाजमाशुमित्येष व अरिष्टनेमिः पृतनाजिदाशुः स्वस्तय इति स्वस्तितामाशास्ते तार्क्ष्यमिहा हुवेमेति ह्वयत्येवैनमेतदिन्द्र स्येव रातिमाजो-हुवानाः स्वस्तय इति स्वस्तितामेवाशास्ते नावमिवा रुहेमेति समेवैनमेतद-धिरोहति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्या उर्वी न पृथ्वी बहुले गभीरे मा वामेतौ मा परेतौ रिषामेतीमे एवैतदनुमन्त्रयत आचपराचमेष्य-न्सद्यश्चिद्यः शवसा पञ्च कृष्टीः सूर्य इव ज्योतिषापस्ततानेति प्रत्यक्षं सूर्य-मभिवदति सहस्रसाः शतसा अस्य रंहिर्न स्मा वरन्ते युवतिं न श-


762

yq; vw pu¨W Ev' ivWuv;'StSy yq; d²=,oŒ/R EvMpUvoRŒ/oR ivWuvto yqoÿroŒ/R EvmuÿroŒ/oR ivWuvtStSm;duÿr ”Ty;c=te p[b;üKst" ²xr Ev ivWuv;âNbdls'iht ”v vw pu¨WStõ;ip SyUmev m?ye xIã,oR ivD;yte td;üivRWuvTyevwtdh" x'seiÃWuv;Nv; EtduKq;n;muKq' ivWuv;iNvWuv;init h ivWuvNto .v²Nt ÅeÏt;mXnuvt ”it tÿ¥;dOTy' s'vTsr Ev x'se{ eto v; EtTs'vTsr' d/to y²Nt y;in vw pur; s'vTsr;{ et;'És j;yNte y;in pm;Sy;in y;in Wyo hwv m;sw"p;Pm;nmphte xIã,oR ivWuvtp s'vTsre, p;Pm;n' hleŒp ivWuvt y Ev' ved vwkmR,mOW.' svnIySyop;lM>ym;l.er²NÃåpmu.yt EtMmh;v[tIyeŒhnIN{ o vw vO]' hTv ivkm;R.vTp[j;pit" p[j;" sO‚; ivkm;R.vTs'vTsro iv-kmeRN{ mev td;Tm;nMp[j;pit' s'vTsr' ivkm;R,m;ÒuvNtIN{ Ev td;Tmin p[j;pt* s'vTsre ivkmR

yathA vai puruSa evaM viSuvAMstasya yathA dakSiNo'rdha evampUrvo'rdho viSuvato yathottaro'rdha evamuttaro'rdho viSuvatastasmAduttara ityAcakSate prabAhuksataH fira eva viSuvAnbidalasaMhita iva vai puruSastaddhApi syUmeva madhye fIrSNo vijxAyate tadAhurviSuvatyevaitadahaH faMsedviSuvAnvA etadukthAnAmukthaM viSuvAnviSuvAniti ha viSuvanto bhavanti freSThatAmafnuvata iti tattannAdqtyaM saMvatsara eva faMsedre to vA etatsaMvatsaraM dadhato yanti yAni vai purA saMvatsarAdre tAMsi jAyante yAni paxcamAsyAni yAni SaNmAsyAni srIvyanti vai tAni na vai tairbhuxjate'tha yAnyeva dafamAsyAni jAyante yAni sAMvatsarikANi tairbhuxjate tasmAtsaMvatsara evaitadahaH faMsetsaMvatsaro hyetadaharApnoti saMvatsaraM hyetadaharApnuvantyeSa ha vai saMvatsareNa pApmAnamapahataiSa viSuvatAzgebhyo haiva mAsaiHpApmAnamapahate fIrSNo viSuvatapa saMvatsareNa pApmAnaM hale'pa viSuvata ya evaM veda vaifvakarmaNamqSabhaM savanIyasyopAlambhyamAlabherandvirUpamubhayata etammahAvratIye'hanIndra ?o vai vqtraM hatva vifvakarmAbhavatprajApatiH prajAH sqSTvA vifvakarmAbhavatsaMvatsaro vifva-karmendra meva tadAtmAnamprajApatiM saMvatsaraM vifvakarmANamApnuvantIndra eva tadAtmani prajApatau saMvatsare vifvakarmaNyantataH pratitiSThanti pratitiSThati ya evaM veda ya

yathA vai puruSa evaM viSuvAMstasya yathA dakSiNo'rdha evampUrvo'rdho viSuvato yathottaro'rdha evamuttaro'rdho viSuvatastasmAduttara ityAcakSate prabAhuksataH fira eva viSuvAnbidalasaMhita iva vai puruSastaddhApi syUmeva madhye fIrSNo vijxAyate tadAhurviSuvatyevaitadahaH faMsedviSuvAnvA etadukthAnAmukthaM viSuvAnviSuvAniti ha viSuvanto bhavanti freSThatAmafnuvata iti tattannAdqtyaM saMvatsara eva faMsedre to vA etatsaMvatsaraM dadhato yanti yAni vai purA saMvatsarAdre tAMsi jAyante yAni paxcamAsyAni yAni SaNmAsyAni srIvyanti vai tAni na vai tairbhuxjate'tha yAnyeva dafamAsyAni jAyante yAni sAMvatsarikANi tairbhuxjate tasmAtsaMvatsara evaitadahaH faMsetsaMvatsaro hyetadaharApnoti saMvatsaraM hyetadaharApnuvantyeSa ha vai saMvatsareNa pApmAnamapahataiSa viSuvatAzgebhyo haiva mAsaiHpApmAnamapahate fIrSNo viSuvatapa saMvatsareNa pApmAnaM hale'pa viSuvata ya evaM veda vaifvakarmaNamqSabhaM savanIyasyopAlambhyamAlabherandvirUpamubhayata etammahAvratIye'hanIndro vai vqtraM hatva vifvakarmAbhavatprajApatiH prajAH sqSTvA vifvakarmAbhavatsaMvatsaro vifva-karmendra meva tadAtmAnamprajApatiM saMvatsaraM vifvakarmANamApnuvantIndra eva tadAtmani prajApatau saMvatsare vifvakarmaNyantataH pratitiSThanti pratitiSThati ya evaM veda ya

यथा वै पुरुष एवं विषुवांस्तस्य यथा दक्षिणोऽर्ध एवम्पूर्वोऽर्धो विषुवतो यथोत्तरोऽर्ध एवमुत्तरोऽर्धो विषुवतस्तस्मादुत्तर इत्याचक्षते प्रबाहुक्सतः शिर एव विषुवान्बिदलसंहित इव वै पुरुषस्तद्धापि स्यूमेव मध्ये शीर्ष्णो विज्ञायते तदाहुर्विषुवत्येवैतदहः शंसेद्विषुवान्वा एतदुक्थानामुक्थं विषुवान्विषुवानिति ह विषुवन्तो भवन्ति श्रेष्ठतामश्नुवत इति तत्तन्नादृत्यं संवत्सर एव शंसेद्रे तो वा एतत्संवत्सरं दधतो यन्ति यानि वै पुरा संवत्सराद्रे तांसि जायन्ते यानि पञ्चमास्यानि यानि षण्मास्यानि स्रीव्यन्ति वै तानि न वै तैर्भुञ्जतेऽथ यान्येव दशमास्यानि जायन्ते यानि सांवत्सरिकाणि तैर्भुञ्जते तस्मात्संवत्सर एवैतदहः शंसेत्संवत्सरो ह्येतदहराप्नोति संवत्सरं ह्येतदहराप्नुवन्त्येष ह वै संवत्सरेण पाप्मानमपहतैष विषुवताङ्गेभ्यो हैव मासैःपाप्मानमपहते शीर्ष्णो विषुवतप संवत्सरेण पाप्मानं हलेऽप विषुवत य एवं वेद वैश्वकर्मणमृषभं सवनीयस्योपालम्भ्यमालभेरन्द्विरूपमुभयत एतम्महाव्रतीयेऽहनीन्द्र ?ो वै वृत्रं हत्व विश्वकर्माभवत्प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा विश्वकर्माभवत्संवत्सरो विश्व-कर्मेन्द्र मेव तदात्मानम्प्रजापतिं संवत्सरं विश्वकर्माणमाप्नुवन्तीन्द्र एव तदात्मनि प्रजापतौ संवत्सरे विश्वकर्मण्यन्ततः प्रतितिष्ठन्ति प्रतितिष्ठति य एवं वेद य

यथा वै पुरुष एवं विषुवांस्तस्य यथा दक्षिणोऽर्ध एवम्पूर्वोऽर्धो विषुवतो यथोत्तरोऽर्ध एवमुत्तरोऽर्धो विषुवतस्तस्मादुत्तर इत्याचक्षते प्रबाहुक्सतः शिर एव विषुवान्बिदलसंहित इव वै पुरुषस्तद्धापि स्यूमेव मध्ये शीर्ष्णो विज्ञायते तदाहुर्विषुवत्येवैतदहः शंसेद्विषुवान्वा एतदुक्थानामुक्थं विषुवान्विषुवानिति ह विषुवन्तो भवन्ति श्रेष्ठतामश्नुवत इति तत्तन्नादृत्यं संवत्सर एव शंसेद्रे तो वा एतत्संवत्सरं दधतो यन्ति यानि वै पुरा संवत्सराद्रे तांसि जायन्ते यानि पञ्चमास्यानि यानि षण्मास्यानि स्रीव्यन्ति वै तानि न वै तैर्भुञ्जतेऽथ यान्येव दशमास्यानि जायन्ते यानि सांवत्सरिकाणि तैर्भुञ्जते तस्मात्संवत्सर एवैतदहः शंसेत्संवत्सरो ह्येतदहराप्नोति संवत्सरं ह्येतदहराप्नुवन्त्येष ह वै संवत्सरेण पाप्मानमपहतैष विषुवताङ्गेभ्यो हैव मासैःपाप्मानमपहते शीर्ष्णो विषुवतप संवत्सरेण पाप्मानं हलेऽप विषुवत य एवं वेद वैश्वकर्मणमृषभं सवनीयस्योपालम्भ्यमालभेरन्द्विरूपमुभयत एतम्महाव्रतीयेऽहनीन्द्रो वै वृत्रं हत्व विश्वकर्माभवत्प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा विश्वकर्माभवत्संवत्सरो विश्व-कर्मेन्द्र मेव तदात्मानम्प्रजापतिं संवत्सरं विश्वकर्माणमाप्नुवन्तीन्द्र एव तदात्मनि प्रजापतौ संवत्सरे विश्वकर्मण्यन्ततः प्रतितिष्ठन्ति प्रतितिष्ठति य एवं वेद य


769

p[j;pitrk;myt p[j;yey .Uy;NSy;Émit s tpoŒtPyt s tpStPTvem' Ã;dx;hmp(Xyd;Tmn Ev;©¹Wu c p[;,eWu c tm;Tmn Ev;©¹>y’ p[;,e>y’ Ã;dx/; inrÉmmIt tm;hrÿen;yjt tto vw soŒ.vd;Tmn; p[ p[jy; pxuÉ.rj;yt .vTy;Tmn; p[ p[jy; pxuÉ.j;Ryte y Ev' ved soŒk;myt kq' nu g;y} y; svRto Ã;dx;hMpár.Uy sv;RmO²õmOÝuy;Émit t' vw tejswv purSt;TpyR.vCzNdoÉ.mR?ytoŒ=rw¨pár·;í;y} y; svRto Ã;dx;hMpár.Uy sv;RmO²õm;ÝoRTsv;RmO²õmOÝoit y Ev' ved yo vw g;y]I' p²=,I' c=uãmtI' JyoitãmtIM.;SvtI' ved g;y} y; p²=

prajApatirakAmayata prajAyeya bhUyAnsyAmiti sa tapo'tapyata sa tapastaptvemaM dvAdafAhamapfyadAtmana evAzgeSu ca prANeSu ca tamAtmana evAzgebhyafca prANebhyafca dvAdafadhA niramimIta tamAharattenAyajata tato vai so'bhavadAtmanA pra prajayA pafubhirajAyata bhavatyAtmanA pra prajayA pafubhirjAyate ya evaM veda so'kAmayata kathaM nu gAya tr?yA sarvato dvAdafAhamparibhUya sarvAmqddhimqdhnuyAmiti taM vai tejasaiva purastAtparyabhavacchandobhirmadhyato'kSarairupariSTAdgAya tr?yA sarvato dvAdafAhamparibhUya sarvAmqddhimArdhnotsarvAmqddhimqdhnoti ya evaM veda yo vai gAyatrIM pakSiNIM cakSuSmatIM jyotiSmatImbhAsvatIM veda gAya tr?yA pakSiNyA cakSuSmatyA jyotiSmatyA bhAsvatyA svargaM lokametyeSA vai gAyatrI pakSiNI cakSuSmatI jyotiSmatI bhAsvatI yaddvAdafAhastasya yAvabhito'tirAtrau tau pakSau yAvantarAgniSTomau te cakSuSI ye'STau madhya ukthyAH sa AtmA gAya tr?yA pakSiNyA cakSuSmatyA

prajApatirakAmayata prajAyeya bhUyAnsyAmiti sa tapo'tapyata sa tapastaptvemaM dvAdafAhamapfyadAtmana evAzgeSu ca prANeSu ca tamAtmana evAzgebhyafca prANebhyafca dvAdafadhA niramimIta tamAharattenAyajata tato vai so'bhavadAtmanA pra prajayA pafubhirajAyata bhavatyAtmanA pra prajayA pafubhirjAyate ya evaM veda so'kAmayata kathaM nu gAyatr! yA sarvato dvAdafAhamparibhUya sarvAmqddhimqdhnuyAmiti taM vai tejasaiva purastAtparyabhavacchandobhirmadhyato'kSarairupariSTAdgAyatr! yA sarvato dvAdafAhamparibhUya sarvAmqddhimArdhnotsarvAmqddhimqdhnoti ya evaM veda yo vai gAyatrIM pakSiNIM cakSuSmatIM jyotiSmatImbhAsvatIM veda gAyatr! yA pakSiNyA cakSuSmatyA jyotiSmatyA bhAsvatyA svargaM lokametyeSA vai gAyatrI pakSiNI cakSuSmatI jyotiSmatI bhAsvatI yaddvAdafAhastasya yAvabhito'tirAtrau tau pakSau yAvantarAgniSTomau te cakSuSI ye'STau madhya ukthyAH sa AtmA gAyatr! yA pakSiNyA cakSuSmatyA

प्रजापतिरकामयत प्रजायेय भूयान्स्यामिति स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वेमं द्वादशाहमप्श्यदात्मन एवाङ्गेषु च प्राणेषु च तमात्मन एवाङ्गेभ्यश्च प्राणेभ्यश्च द्वादशधा निरमिमीत तमाहरत्तेनायजत ततो वै सोऽभवदात्मना प्र प्रजया पशुभिरजायत भवत्यात्मना प्र प्रजया पशुभिर्जायते य एवं वेद सोऽकामयत कथं नु गाय त्र्?या सर्वतो द्वादशाहम्परिभूय सर्वामृद्धिमृध्नुयामिति तं वै तेजसैव पुरस्तात्पर्यभवच्छन्दोभिर्मध्यतोऽक्षरैरुपरिष्टाद्गाय त्र्?या सर्वतो द्वादशाहम्परिभूय सर्वामृद्धिमार्ध्नोत्सर्वामृद्धिमृध्नोति य एवं वेद यो वै गायत्रीं पक्षिणीं चक्षुष्मतीं ज्योतिष्मतीम्भास्वतीं वेद गाय त्र्?या पक्षिण्या चक्षुष्मत्या ज्योतिष्मत्या भास्वत्या स्वर्गं लोकमेत्येषा वै गायत्री पक्षिणी चक्षुष्मती ज्योतिष्मती भास्वती यद्द्वादशाहस्तस्य यावभितोऽतिरात्रौ तौ पक्षौ यावन्तराग्निष्टोमौ ते चक्षुषी येऽष्टौ मध्य उक्थ्याः स आत्मा गाय त्र्?या पक्षिण्या चक्षुष्मत्या

प्रजापतिरकामयत प्रजायेय भूयान्स्यामिति स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वेमं द्वादशाहमप्श्यदात्मन एवाङ्गेषु च प्राणेषु च तमात्मन एवाङ्गेभ्यश्च प्राणेभ्यश्च द्वादशधा निरमिमीत तमाहरत्तेनायजत ततो वै सोऽभवदात्मना प्र प्रजया पशुभिरजायत भवत्यात्मना प्र प्रजया पशुभिर्जायते य एवं वेद सोऽकामयत कथं नु गायत्र्! या सर्वतो द्वादशाहम्परिभूय सर्वामृद्धिमृध्नुयामिति तं वै तेजसैव पुरस्तात्पर्यभवच्छन्दोभिर्मध्यतोऽक्षरैरुपरिष्टाद्गायत्र्! या सर्वतो द्वादशाहम्परिभूय सर्वामृद्धिमार्ध्नोत्सर्वामृद्धिमृध्नोति य एवं वेद यो वै गायत्रीं पक्षिणीं चक्षुष्मतीं ज्योतिष्मतीम्भास्वतीं वेद गायत्र्! या पक्षिण्या चक्षुष्मत्या ज्योतिष्मत्या भास्वत्या स्वर्गं लोकमेत्येषा वै गायत्री पक्षिणी चक्षुष्मती ज्योतिष्मती भास्वती यद्द्वादशाहस्तस्य यावभितोऽतिरात्रौ तौ पक्षौ यावन्तराग्निष्टोमौ ते चक्षुषी येऽष्टौ मध्य उक्थ्याः स आत्मा गायत्र्! या पक्षिण्या चक्षुष्मत्या


774

]y’ v; Ete } yh; a; dxmmhr; Ã;vitr;]* yd(Ã;dx;ho Ã;dx;h;in dI²=to .vit yÉDy Ev tw.Rvit Ã;dx r;]I¨psd ¬pwit xrIrmev t;É./URnute Ã;dx;hMp[suto .UTv; xrIr' /UTv; xuõ" pUto devt; aPyeit y Ev' ved W¾$(]'xdho v; EW yd(Ã;dx;h" W¾$(]'xd=r; vw bOhtI bOhTy; v; Etdyn' yd(Ã;dx;ho bOhTy; vw dev; ”m;\ Llok;n;Xnuvt te vw dxÉ.rev;=rwárm' lokm;Xnuvt dxÉ.rNtár=m(dxÉ.idRv' ctuÉ.R’t§o idxo Ã;>y;mev;âSm\ Llokƒ p[TyitÏNp[ititÏit y Ev' ved td;üyRdNy;in zNd;'És vWIRy;'És .UyoŒ=rtr;y;mev;âSm\ Llokƒ

trayafca vA ete tr?yahA A dafamamaharA dvAvatirAtrau yaddvAdafAho dvAdafAhAni dIkSito bhavati yajxiya eva tairbhavati dvAdafa rAtrIrupasada upaiti farIrameva tAbhirdhUnute dvAdafAhamprasuto bhUtvA farIraM dhUtvA fuddhaH pUto devatA apyeti ya evaM veda SaTtriMfadaho vA eSa yaddvAdafAhaH SaTtriMfadakSarA vai bqhatI bqhatyA vA etadayanaM yaddvAdafAho bqhatyA vai devA imAMM llokAnAfnuvata te vai dafabhirevAkSarairimaM lokamAfnuvata dafabhirantarikSamdafabhirdivaM caturbhifcatasro difo dvAbhyAmevAsmiMM lloke pratyatiSThanpratitiSThati ya evaM veda tadAhuryadanyAni chandAMsi varSIyAMsi bhUyo'kSaratarANyatha kasmAdetAmbqhatItyAcakSata ityetayA hi devA imAMM llokAnAfnuvata te vai dafabhirevAkSarairimaM lokamAfnuvata dafabhirantarikSaMfabhirdivaM caturbhifcatasro difo dvAbhyAmevAsmiMM lloke

trayafca vA ete tr! yahA A dafamamaharA dvAvatirAtrau yaddvAdafAho dvAdafAhAni dIkSito bhavati yajxiya eva tairbhavati dvAdafa rAtrIrupasada upaiti farIrameva tAbhirdhUnute dvAdafAhamprasuto bhUtvA farIraM dhUtvA fuddhaH pUto devatA apyeti ya evaM veda SaTtriMfadaho vA eSa yaddvAdafAhaH SaTtriMfadakSarA vai bqhatI bqhatyA vA etadayanaM yaddvAdafAho bqhatyA vai devA imAMM llokAnAfnuvata te vai dafabhirevAkSarairimaM lokamAfnuvata dafabhirantarikSamdafabhirdivaM caturbhifcatasro difo dvAbhyAmevAsmiMM lloke pratyatiSThanpratitiSThati ya evaM veda tadAhuryadanyAni chandAMsi varSIyAMsi bhUyo'kSaratarANyatha kasmAdetAmbqhatItyAcakSata ityetayA hi devA imAMM llokAnAfnuvata te vai dafabhirevAkSarairimaM lokamAfnuvata dafabhirantarikSaMfabhirdivaM caturbhifcatasro difo dvAbhyAmevAsmiMM lloke

त्रयश्च वा एते त्र्?यहा आ दशममहरा द्वावतिरात्रौ यद्द्वादशाहो द्वादशाहानि दीक्षितो भवति यज्ञिय एव तैर्भवति द्वादश रात्रीरुपसद उपैति शरीरमेव ताभिर्धूनुते द्वादशाहम्प्रसुतो भूत्वा शरीरं धूत्वा शुद्धः पूत